Ardını oxu...
Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrovun İrəvanda saxta “soyqırım abidəsi”ni ziyarət etməsi, verdiyi açıqlamalar və s. göstərir ki, onun Bakı səfəri heç də xoş əhval-ruhiyyədə keçməyəcək. Analitiklər də Lavrovun İrəvandan sonra Bakı səfərinin təzyiq xarakterli olacağını ehtimal edirlər.

Politoloq Cümşüd Nuriyev isə hesab edir ki, Lavrovun bəzən rast gəlinən anti-Azərbaycan çıxışlarında həm də ölkəmizdəki “beşinci kolon”un rolu var. Onun fikrincə, Azərbaycanda “beşinci kolon” nümayəndələrinin hakimiyyətdən tam təmizlənməsi üçün xeyli vaxt lazımdır. “AzPolitika.info”ya istinadən Cümşüd Nuriyevlə müsahibəni təqdim edirik:

- Cümşüd bəy, Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov İrəvana səfər etdi, bu ölkədə danışıqlar apardı. Mayın 10-da isə Bakıya səfər edəcək. Sizcə, indiki mərhələdə Lavrovun regiona səfərinin əsas məqsədi nədir?

- Diplomatik etiket tələb edirdi ki, Sergey Lavrov İrəvan səfərindən dərhal sonra Bakıya gəlsin. Amma biz bunu müşahidə etmədik. Onun İrəvan səfərindən bir neçə gün sonra Bakıya gəlişi göstərir ki, İrəvan danışıqlarının nəticəsindən asılı olaraq, Azərbaycan üçün yeni “resept” hazırlanacaq. Bu “siyasi resept”də nələrin olduğunu deyə bilmərəm, amma orada həm İrəvanın istəkləri nəzərə alınacaq, həm də Azərbaycana hansı yollarla siyasi təzyiqlərin edilməsi öz əksini tapacaq.

Azərbaycana gələndə, Lavrov bu təkliflərin hansının həyata keçə biləcəyi, hansınınsa mümkün olmayacağını sınaqdan keçirəcək. Bilmək istəyəcək ki, Bakı buna necə reaksiya verir. Əgər, bu məsələ bizim Xarici İşlər Nazirliyimizin öhdəsinə qalmış olsaydı, məncə, Lavrov oyunu udmuş olardı. Amma burada söhbət İlham Əliyevdən gedir. Lavrovun isə İlham Əliyevi udması mümkünsüzdür. Başqa sözlə, İlham Əliyev siyasi cəhətdən kifayət qədər hazırlıqlı adamdır və ölkənin xarici siyasətini də bilavasitə özü həyata keçirir. Odur ki, mən xüsusi bir narahatçılığa əsas görmürəm. Düşünürəm ki, bu da Lavrovun növbəti səfərlərindən biri olacaq. Nə Azərbaycan əvvəlki Azərbaycandır, nə də Lavrov 5 il əvvəlki Lavrovdur.

Nəzərə alaq ki, Türkiyənin də Cənubi Qafqazda mövqeyi kifayət qədər güclüdür və Azərbaycan artıq tək də deyil. Bu mənada Lavrovun səfəri Azərbaycan üçün həm də bir sınaq olacaq. Əlbəttə, sülhməramlılarla bağlı da Azərbaycan konkret mövqeyini ortaya qoymalıdır.

- Xankəndində keçiriləcək paradı nəzərdə tutursunuz?

- Rusiyanın dünyanın 4-5 ölkəsində sülhməramlısı var. Mən onlarla maraqlandım. Afrikada, Avropada, Moldovada da var. Niyə onlar həmin ərazilərdə parad keçirmir, ancaq Xankəndində keçirir? Bu, həm ermənilərə mesajdır, həm də Azərbaycana göstərilir ki, biz burada nə istəsək edə bilərik. Bu, narahatedici addımdır. Rusiya çalışır ki, özünü güclü göstərsin, amma Rusiyanın o gücü qalmayıb.

- Bir neçə gün əvvəl rəsmi Bakı əsirlikdə olan üç ermənini azad edərək İrəvana göndərdi. Bu prosesin Lavrovun səfəri ilə əlaqəsi varmı?

- Bizim mətbuat bu hadisəni başqa cür təqdim edir. Mən dəqiq bilirəm ki, İlham Əliyev bu üç ermənidən azı 300 nəfərlik xeyir götürməsə, yəni siyasi dividend qazanmasa onların İrəvana göndərilməsi mümkünsüz idi. Əslində, bizdə olan ermənilərin içərisindən ən zərərsizləri seçilib və qarşılığında nəsə alınıb. Axı, biz bilmirik ki, Bakı bunun qarşılığında nə istəyib. Elə məsələlər var ki, bunlar mətbuata çıxmır. Biz bunun arxasında nələrin durduğunu bilməsək də, aydındır ki, Azərbaycan Prezidenti bunun qarşılığını almadan onların İrəvana göndərilməsinə razılıq verməzdi. Odur ki, bu hadisənin Lavrovla heç bir əlaqəsi yoxdur. Azərbaycan müstəqil xarici siyasət yürüdür və inanmıram ki, 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycanla təzyiq dili ilə danışmaq mümkün olsun. Eyni zamanda, Azərbaycan deyə bilməz ki, Lavrov gəlməsin. Təklif Rusiya tərəfindən gəlib. Əgər ölkələr arasında əməkdaşlıq varsa, səfərlər də olmalıdır.

Məncə, Azərbaycan Rusiya ilə münasibətlərində dəyişiklik etmək istəyirsə, bizim Moskvadakı səfirimiz dərhal geri çağırılmalıdır. Polad Bülbüloğlu istedadlı incəsənət nümayəndəsidir. Amma bu müddət ərzində özü qarabağlı olmasına rəğmən böyük səhvlərə yol verib. Bu gün də o adam Azərbaycan üçün çalışmır.

- Bəs, kim üçün çalışır?

- Bədbəxtçilik ondadır ki, heç kimə, heç özü üçün də çalışmır. Bu incəsənət adamları diplomatiyaya musiqi, bəstə kimi baxırlar. Bu adamın orada olmasının hər günü Azərbaycan üçün ziyandır. Onu dəyişmək, yerinə peşəkar diplomat göndərmək lazımdır. Məğlubiyyət dövrü üçün Polad Bülbüloğlu yarayırdı, amma qalib Azərbaycan üçün zəif Polad Bülbüloğlunun Moskvada olması işimizi əngəlləyir. Oradakı səfirimizin ağzından od püskürməlidir. Ermənistanın səfirinə baxsın... Deyim ki, bizdə belə güclü diplomatlar var. Məsələn, Xələf Xələfov və ya Mahmud Məmmədquliyev. Hər ikisi Rusiyanı yaxşı bilir. Bizim peşəkar diplomatlarımız var.

- Siz daim “beşinci kolon”un təhlükəsindən bəhs edirsiniz. Səfir Polad Bülbüloğlunu da bu çərçivədə görürsünüz?

- Polad öz fəaliyyətsizliyi ilə həmin çərçivəyə çoxdan daxil olub. Hüquqda cinayət hərəkəti və hərəkətsizliyi anlayışı var. Diplomatiyada da eyni şeydir. Hərəkətsiz durmaq da eyni məsələdir. Bizim ən böyük diasporamız Rusiyadadır. Amma diaspora yaman gündədir. Gündə bir rəhbər dəyişir. Əslində, Rusiyadakı Azərbaycan diasporası bizim ən böyük bayrağımız olmalıdır. Təxminən Ermənistanın Kaliforniyadakı diasporası kimi. Moskvada bu işi görəcək adam lazımdır. Mənim Polad Bülbüloğlu ilə şəxsi problemim yoxdur. Amma Azərbaycan üçün o, yaramayan səfirdir və dəyişdirilməlidir.

“Beşinci kolon”a gəldikdə, deyim ki, nə qədər Azərbaycanda erməni kökənli şəxs varsa, hamısı “beşinci kolon”dur. Onlar parlamentdə də var, hökumətdə də yüksək səviyyədə təmsil olunurlar, hətta Prezident Administrasiyasında da var. Əslində, bunları jurnalistlər araşdırmalıdır, onsuz da mənə kifayət qədər təzyiqlər var.

- “Beşinci kolon”un nümayəndələri hesab etdiyiniz şəxslər sizə təzyiqlər edir?

- Baxın, kimlər Haykanuşla bağlıdır. Prezident Aparatında azı iki şöbə müdirinin ermənilərlə bağlılığı var, yəni erməni qanı daşıyanlardır. Eynilə, Nazirlər Kabinetində. Onlar heç vaxt Azərbaycana xidmət etməyəcəklər. Bizim bu saat əsas bəlamız “beşinci kolon”dur. Rusiyanın da Azərbaycana təzyiqində onlar böyük rol oynayırlar. Lavrov kimiləri də bəzən cızığından çıxıb artıq-əskik danışırlar. Çünki bilirlər ki, Azərbaycanda onlara bağlı adamlar kifayət qədərdir, əllərində də rıçaqlar var. Kimlərsə bu barədə danışırsa, onlara hərtərəfli ciddi təzyiqlər olunur. İnanın, adama elə şəxslər çıxır ki, əlin ağzında qalır. Öz-özünə deyirsən ki, ilahi, axı bu, millətçi, türkçüdür. Məlum olur ki, sən demə bu, icazə verilən müxalifətçilərdəndir. Bizim faciəmiz budur. Kimlər ki bu milləti çox sevir, onun üçün canını qoyur, onların hamısı təzyiqə məruz qalır.

- “Beşinci kolon” sayılan insanların böyük əksəriyyəti işdən çıxarıldı, bəziləri qovuldu, həbs olunanları var. Bu məsələ bitmədimi?

- Onlar buraya 25 il ərzində yerləşdirilib. Təxminən 25 il də lazımdır ki, onlar tam təmizlənsin. Gedib oturdu Prezident Administrasiyasında və hamısını da yerləşdirdi. Baxın, 8 icra başçısı tutuldu. Onları Prezidentə kim təqdim etmişdi? Ya YAP-ın xətti ilə gəliblər, ya da Prezident Aparatının. Təqdim edənləri də cəzalandırmaq lazımdır ki, bir də belə qələt etməsinlər. Eyni şeyi parlament seçkiləri haqqında da demək mümkündür. Hamısı öz qohum-əqrabasını seçib.

- Siz həbs edilən icra başçılarını da rusiyameylli hesab edirsiniz?

- Yadınızda saxlayın, kim bu millətə zülm edirsə, “beşinci kolon”un nümayəndəsidir. Məqsəd xalqla Prezident arasında olan vəhdəti dağıtmaqdır. Bunun başqa izahı yoxdur. Adamlar bunları bilərəkdən edirlər. Müharibədən sonra bəzi icra başçıları tərəfindən şəhid ailələrinə, qazilərə qarşı hörmətsizlik müşahidə edildi. Bunun arxasında hansı məqsədlər durur?

Açığını deyək ki, onlar çox yaxşı işləyirlər. Onlar Azərbaycan dövlətinə xidmət göstərsəydilər, bizim ölkəmiz çox güclü olardı. Faciə ondan ibarətdir ki, onlar xalqa deyil, yığdıqları pula xidmət edirlər. Onların abır pərdəsi çoxdan yırtılıb. Əgər insan nədənsə utanmırsa və qorxmursa, deməli, ən təhlükəli adamdır. Onları seçib vəzifəyə təyin etməyə nail olanlar da bunu yaxşı bilir. Sanki zərgər dəqiqliyi ilə ən yaramaz adamları seçirlər. Dünyanın heç bir yerində qarson, tamada icra başçısı olmayıb. Bu, ancaq Azərbaycanda baş verib. Nədir-nədir kiminsə qohumudur. Bunları açıb deyəndə də olursan pis...

- Demək istəyirsiniz ki, sizə “beşinci kolon” tərəfindən hücumlar təşkil edilir?

- Bəli. Mənə hücumlar ən çox Sahil Babayev və Ramiz Mehdiyevə görədir. Yalnız Nəcməddin Sadıqovla bağlı təzyiq yoxdur, əksinə, bu məsələdə hərbçilər məni yüksək səviyyədə müdafiə edirlər. Heç olmasa 4-5 general zəng edərək dəstəyini ifadə edib. Amma o dediklərimə artıq gücüm çatmır. Vallah yorulmuşam, özümdən də zəhləm gedir. Sadəcə, adamın millətə yazığı gəlir. Axı, bu millət belə cəzaya layiq deyil. Bunlar mərdi qova-qova namərd edir.

Ramiz Mehdiyevi aparıb o böyüklükdə quruma rəhbər qoydular. Çıxarmırlar da. Bu yaşda adam elmə nə verəcək? İndiyə qədər nə verib ki, bundan sonra nə versin? Ramiz Mehdiyevdən ötrü elə adamlar məndən xahiş etdi ki, özümdən və həyatımdan iyrəndim. Gəlib deyir ki, adam AMEA-da rüşvətin qarşısını kəsib. Əgər bu millətin alimi belədirsə, görün yerdə qalanlar nə gündədir. Mənim ağlıma gəlməzdi ki, bu adamların onunla bağlılığı ola bilər. Adamı içdən ağladan da budur. Nə vaxt bu millət ayılacaq? Daha neynəməlidirlər? Yaxşı, hər şeyini əlindən alıb, sən də deyirsən ki, onunla işin yoxdur...

- Kimlər deyir bunu sizə?

- Akademiyanın alimləri. Bir millətin oxumuşu özünü belə ucuz tutursa, digərlərini qınamıram, əksinə yazığım gəlir. Azərbaycanın bu qədər ağıllı və tərbiyəli adamları var. Hamısı çəkilib durub kənarda, yaxın dostarım da deyir ki, sən də çəkil. Mən də çəkilməli olsam, gərək Azərbaycanı tərk edim.
Ardını oxu...
 ə

Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrovun İrəvanda saxta “soyqırım abidəsi”ni ziyarət etməsi, verdiyi açıqlamalar və s. göstərir ki, onun Bakı səfəri heç də xoş əhval-ruhiyyədə keçməyəcək. Analitiklər də Lavrovun İrəvandan sonra Bakı səfərinin təzyiq xarakterli olacağını ehtimal edirlər.

Politoloq Cümşüd Nuriyev isə hesab edir ki, Lavrovun bəzən rast gəlinən anti-Azərbaycan çıxışlarında həm də ölkəmizdəki “beşinci kolon”un rolu var. Onun fikrincə, Azərbaycanda “beşinci kolon” nümayəndələrinin hakimiyyətdən tam təmizlənməsi üçün xeyli vaxt lazımdır.

“AzPolitika.info” Cümşüd Nuriyevlə müsahibəni təqdim edir:

- Cümşüd bəy, Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov İrəvana səfər etdi, bu ölkədə danışıqlar apardı. Mayın 10-da isə Bakıya səfər edəcək. Sizcə, indiki mərhələdə Lavrovun regiona səfərinin əsas məqsədi nədir?

- Diplomatik etiket tələb edirdi ki, Sergey Lavrov İrəvan səfərindən dərhal sonra Bakıya gəlsin. Amma biz bunu müşahidə etmədik. Onun İrəvan səfərindən bir neçə gün sonra Bakıya gəlişi göstərir ki, İrəvan danışıqlarının nəticəsindən asılı olaraq, Azərbaycan üçün yeni “resept” hazırlanacaq. Bu “siyasi resept”də nələrin olduğunu deyə bilmərəm, amma orada həm İrəvanın istəkləri nəzərə alınacaq, həm də Azərbaycana hansı yollarla siyasi təzyiqlərin edilməsi öz əksini tapacaq.

Azərbaycana gələndə, Lavrov bu təkliflərin hansının həyata keçə biləcəyi, hansınınsa mümkün olmayacağını sınaqdan keçirəcək. Bilmək istəyəcək ki, Bakı buna necə reaksiya verir. Əgər, bu məsələ bizim Xarici İşlər Nazirliyimizin öhdəsinə qalmış olsaydı, məncə, Lavrov oyunu udmuş olardı. Amma burada söhbət İlham Əliyevdən gedir. Lavrovun isə İlham Əliyevi udması mümkünsüzdür. Başqa sözlə, İlham Əliyev siyasi cəhətdən kifayət qədər hazırlıqlı adamdır və ölkənin xarici siyasətini də bilavasitə özü həyata keçirir. Odur ki, mən xüsusi bir narahatçılığa əsas görmürəm. Düşünürəm ki, bu da Lavrovun növbəti səfərlərindən biri olacaq. Nə Azərbaycan əvvəlki Azərbaycandır, nə də Lavrov 5 il əvvəlki Lavrovdur.

Nəzərə alaq ki, Türkiyənin də Cənubi Qafqazda mövqeyi kifayət qədər güclüdür və Azərbaycan artıq tək də deyil. Bu mənada Lavrovun səfəri Azərbaycan üçün həm də bir sınaq olacaq. Əlbəttə, sülhməramlılarla bağlı da Azərbaycan konkret mövqeyini ortaya qoymalıdır.

- Xankəndində keçiriləcək paradı nəzərdə tutursunuz?

- Rusiyanın dünyanın 4-5 ölkəsində sülhməramlısı var. Mən onlarla maraqlandım. Afrikada, Avropada, Moldovada da var. Niyə onlar həmin ərazilərdə parad keçirmir, ancaq Xankəndində keçirir? Bu, həm ermənilərə mesajdır, həm də Azərbaycana göstərilir ki, biz burada nə istəsək edə bilərik. Bu, narahatedici addımdır. Rusiya çalışır ki, özünü güclü göstərsin, amma Rusiyanın o gücü qalmayıb.

- Bir neçə gün əvvəl rəsmi Bakı əsirlikdə olan üç ermənini azad edərək İrəvana göndərdi. Bu prosesin Lavrovun səfəri ilə əlaqəsi varmı?

- Bizim mətbuat bu hadisəni başqa cür təqdim edir. Mən dəqiq bilirəm ki, İlham Əliyev bu üç ermənidən azı 300 nəfərlik xeyir götürməsə, yəni siyasi dividend qazanmasa onların İrəvana göndərilməsi mümkünsüz idi. Əslində, bizdə olan ermənilərin içərisindən ən zərərsizləri seçilib və qarşılığında nəsə alınıb. Axı, biz bilmirik ki, Bakı bunun qarşılığında nə istəyib. Elə məsələlər var ki, bunlar mətbuata çıxmır. Biz bunun arxasında nələrin durduğunu bilməsək də, aydındır ki, Azərbaycan Prezidenti bunun qarşılığını almadan onların İrəvana göndərilməsinə razılıq verməzdi. Odur ki, bu hadisənin Lavrovla heç bir əlaqəsi yoxdur. Azərbaycan müstəqil xarici siyasət yürüdür və inanmıram ki, 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycanla təzyiq dili ilə danışmaq mümkün olsun. Eyni zamanda, Azərbaycan deyə bilməz ki, Lavrov gəlməsin. Təklif Rusiya tərəfindən gəlib. Əgər ölkələr arasında əməkdaşlıq varsa, səfərlər də olmalıdır.

Məncə, Azərbaycan Rusiya ilə münasibətlərində dəyişiklik etmək istəyirsə, bizim Moskvadakı səfirimiz dərhal geri çağırılmalıdır. Polad Bülbüloğlu istedadlı incəsənət nümayəndəsidir. Amma bu müddət ərzində özü qarabağlı olmasına rəğmən böyük səhvlərə yol verib. Bu gün də o adam Azərbaycan üçün çalışmır.

- Bəs, kim üçün çalışır?

- Bədbəxtçilik ondadır ki, heç kimə, heç özü üçün də çalışmır. Bu incəsənət adamları diplomatiyaya musiqi, bəstə kimi baxırlar. Bu adamın orada olmasının hər günü Azərbaycan üçün ziyandır. Onu dəyişmək, yerinə peşəkar diplomat göndərmək lazımdır. Məğlubiyyət dövrü üçün Polad Bülbüloğlu yarayırdı, amma qalib Azərbaycan üçün zəif Polad Bülbüloğlunun Moskvada olması işimizi əngəlləyir. Oradakı səfirimizin ağzından od püskürməlidir. Ermənistanın səfirinə baxsın... Deyim ki, bizdə belə güclü diplomatlar var. Məsələn, Xələf Xələfov və ya Mahmud Məmmədquliyev. Hər ikisi Rusiyanı yaxşı bilir. Bizim peşəkar diplomatlarımız var.

- Siz daim “beşinci kolon”un təhlükəsindən bəhs edirsiniz. Səfir Polad Bülbüloğlunu da bu çərçivədə görürsünüz?

- Polad öz fəaliyyətsizliyi ilə həmin çərçivəyə çoxdan daxil olub. Hüquqda cinayət hərəkəti və hərəkətsizliyi anlayışı var. Diplomatiyada da eyni şeydir. Hərəkətsiz durmaq da eyni məsələdir. Bizim ən böyük diasporamız Rusiyadadır. Amma diaspora yaman gündədir. Gündə bir rəhbər dəyişir. Əslində, Rusiyadakı Azərbaycan diasporası bizim ən böyük bayrağımız olmalıdır. Təxminən Ermənistanın Kaliforniyadakı diasporası kimi. Moskvada bu işi görəcək adam lazımdır. Mənim Polad Bülbüloğlu ilə şəxsi problemim yoxdur. Amma Azərbaycan üçün o, yaramayan səfirdir və dəyişdirilməlidir.

“Beşinci kolon”a gəldikdə, deyim ki, nə qədər Azərbaycanda erməni kökənli şəxs varsa, hamısı “beşinci kolon”dur. Onlar parlamentdə də var, hökumətdə də yüksək səviyyədə təmsil olunurlar, hətta Prezident Administrasiyasında da var. Əslində, bunları jurnalistlər araşdırmalıdır, onsuz da mənə kifayət qədər təzyiqlər var.

- “Beşinci kolon”un nümayəndələri hesab etdiyiniz şəxslər sizə təzyiqlər edir?

- Baxın, kimlər Haykanuşla bağlıdır. Prezident Aparatında azı iki şöbə müdirinin ermənilərlə bağlılığı var, yəni erməni qanı daşıyanlardır. Eynilə, Nazirlər Kabinetində. Onlar heç vaxt Azərbaycana xidmət etməyəcəklər. Bizim bu saat əsas bəlamız “beşinci kolon”dur. Rusiyanın da Azərbaycana təzyiqində onlar böyük rol oynayırlar. Lavrov kimiləri də bəzən cızığından çıxıb artıq-əskik danışırlar. Çünki bilirlər ki, Azərbaycanda onlara bağlı adamlar kifayət qədərdir, əllərində də rıçaqlar var. Kimlərsə bu barədə danışırsa, onlara hərtərəfli ciddi təzyiqlər olunur. İnanın, adama elə şəxslər çıxır ki, əlin ağzında qalır. Öz-özünə deyirsən ki, ilahi, axı bu, millətçi, türkçüdür. Məlum olur ki, sən demə bu, icazə verilən müxalifətçilərdəndir. Bizim faciəmiz budur. Kimlər ki bu milləti çox sevir, onun üçün canını qoyur, onların hamısı təzyiqə məruz qalır.

- “Beşinci kolon” sayılan insanların böyük əksəriyyəti işdən çıxarıldı, bəziləri qovuldu, həbs olunanları var. Bu məsələ bitmədimi?

- Onlar buraya 25 il ərzində yerləşdirilib. Təxminən 25 il də lazımdır ki, onlar tam təmizlənsin. Gedib oturdu Prezident Administrasiyasında və hamısını da yerləşdirdi. Baxın, 8 icra başçısı tutuldu. Onları Prezidentə kim təqdim etmişdi? Ya YAP-ın xətti ilə gəliblər, ya da Prezident Aparatının. Təqdim edənləri də cəzalandırmaq lazımdır ki, bir də belə qələt etməsinlər. Eyni şeyi parlament seçkiləri haqqında da demək mümkündür. Hamısı öz qohum-əqrabasını seçib.

- Siz həbs edilən icra başçılarını da rusiyameylli hesab edirsiniz?

- Yadınızda saxlayın, kim bu millətə zülm edirsə, “beşinci kolon”un nümayəndəsidir. Məqsəd xalqla Prezident arasında olan vəhdəti dağıtmaqdır. Bunun başqa izahı yoxdur. Adamlar bunları bilərəkdən edirlər. Müharibədən sonra bəzi icra başçıları tərəfindən şəhid ailələrinə, qazilərə qarşı hörmətsizlik müşahidə edildi. Bunun arxasında hansı məqsədlər durur?

Açığını deyək ki, onlar çox yaxşı işləyirlər. Onlar Azərbaycan dövlətinə xidmət göstərsəydilər, bizim ölkəmiz çox güclü olardı. Faciə ondan ibarətdir ki, onlar xalqa deyil, yığdıqları pula xidmət edirlər. Onların abır pərdəsi çoxdan yırtılıb. Əgər insan nədənsə utanmırsa və qorxmursa, deməli, ən təhlükəli adamdır. Onları seçib vəzifəyə təyin etməyə nail olanlar da bunu yaxşı bilir. Sanki zərgər dəqiqliyi ilə ən yaramaz adamları seçirlər. Dünyanın heç bir yerində qarson, tamada icra başçısı olmayıb. Bu, ancaq Azərbaycanda baş verib. Nədir-nədir kiminsə qohumudur. Bunları açıb deyəndə də olursan pis...

- Demək istəyirsiniz ki, sizə “beşinci kolon” tərəfindən hücumlar təşkil edilir?

- Bəli. Mənə hücumlar ən çox Sahil Babayev və Ramiz Mehdiyevə görədir. Yalnız Nəcməddin Sadıqovla bağlı təzyiq yoxdur, əksinə, bu məsələdə hərbçilər məni yüksək səviyyədə müdafiə edirlər. Heç olmasa 4-5 general zəng edərək dəstəyini ifadə edib. Amma o dediklərimə artıq gücüm çatmır. Vallah yorulmuşam, özümdən də zəhləm gedir. Sadəcə, adamın millətə yazığı gəlir. Axı, bu millət belə cəzaya layiq deyil. Bunlar mərdi qova-qova namərd edir.

Ramiz Mehdiyevi aparıb o böyüklükdə quruma rəhbər qoydular. Çıxarmırlar da. Bu yaşda adam elmə nə verəcək? İndiyə qədər nə verib ki, bundan sonra nə versin? Ramiz Mehdiyevdən ötrü elə adamlar məndən xahiş etdi ki, özümdən və həyatımdan iyrəndim. Gəlib deyir ki, adam AMEA-da rüşvətin qarşısını kəsib. Əgər bu millətin alimi belədirsə, görün yerdə qalanlar nə gündədir. Mənim ağlıma gəlməzdi ki, bu adamların onunla bağlılığı ola bilər. Adamı içdən ağladan da budur. Nə vaxt bu millət ayılacaq? Daha neynəməlidirlər? Yaxşı, hər şeyini əlindən alıb, sən də deyirsən ki, onunla işin yoxdur...

- Kimlər deyir bunu sizə?

- Akademiyanın alimləri. Bir millətin oxumuşu özünü belə ucuz tutursa, digərlərini qınamıram, əksinə yazığım gəlir. Azərbaycanın bu qədər ağıllı və tərbiyəli adamları var. Hamısı çəkilib durub kənarda, yaxın dostarım da deyir ki, sən də çəkil. Mən də çəkilməli olsam, gərək Azərbaycanı tərk edim.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”

Ardını oxu...
Samir Şahbazlı: “Bu xalqın məntiqinə görə, karantin rejimi nəticəsizdir və hər bir adam onsuz da bu virusa yoluxacaq”

AYNA xaricdə yaşayan soydaşlarımızla silsilə müsahibələrə davam edir. Müsahibələr zamanı qonaqlarımız dünyanı cənginə alan koronavirus pandemiyası və onun doğurduğu nəticələr barədə danışırlar. Yaşadıqları dövlətlərdə koronavirusa qarşı mübarizə tədbirləri, yoluxma səviyyəsi, karantin qaydaları və s. mövzulardan bəhs edirlər.

Növbəti həmsöhbətimiz Ukrayna paytaxtında yaşayan, pandemiya səbəbindən iki il Azərbaycana gələ bilməyən Samir Şahbazlıdır. O, 6 ay ölkəyə qayıtmaq istəsə də, bu arzusunu gerçəkləşdirə bilməyib. Uzun müddət gözləyəndən sonra yalnız bugünlərdə ölkəmizə dönüb.

Qonağımız Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetini bitirib. Turizm meneceridir, Otel işinin təşkili ixtisası üzrə Ukraynanın nüfuzlu ali məktəbindən məzundur. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Kiyevdə yaşayır və orada turizm şirkətlərinə konsultant xidməti göstərir. Beləliklə:

- Samir, bugünlərdə Azərbaycana qayıtmısınız. Həm Ukraynada, həm də Azərbaycanda karantin qaydaları barədə artıq məlumatlısınız. Əsas fərqlər hansılardır?

- Ukrayna postsovet məkanında koronavirusun ən çox yayıldığı ölkələrdən biridir. Keçmiş ittifaq ölkələri arasında Rusiyadan sonra ən çox əhali sayı Ukraynadadır. Son rəsmi açıqlamalara görə, bu ölkədə 48 milyon əhali yaşayır. Lakin koronavirusa yoluxma səviyyəsi o qədər yüksək oldu ki, özündən üç dəfə böyük olan Rusiyaya belə, çatırdı. Hətta, fikimə bir qədər düzəliş edib deyə bilərəm ki, Ukrayna dünyada COVID-19-a yoluxma sayına görə lider dövlətlərdən oldu. Xüsusən üçüncü dalğa daha sərt gəldi və çoxlu sayda insan koronavirusun qurbanı oldu. Bütün bunlardan sonra hökumət pademiya qaydalarını sərtləşdirməklə bağlı qərar verdi. Apreldən başlayaraq bir ay müddətində ciddi qapanmalar oldu. Bu müddətdə əhaliyə açıq havada maska taxmaq tələbi qoyulmurdu. Yalnız qapalı məkanlarda və ictimai yerlərdə bu tələb var idi.

Azərbaycanda isə açıq havada da maska taxılmasını tələb edirlər. Bunu etməyənlər isə cərimələnir. Sərt karantin ləğv ediləndən sonra isə demək olar ki, bütün ictimai məkanlar vətəndaşların üzünə açıldı. İctimai iaşə obyektləri, kafe və restoranlar, idman zalları fəaliyyətə başladı. Azərbaycanda isə idman zallarının işləməsinə hələ də icazə verilmir. Daha bir fərqli cəhət kafelərdə qəlyanla bağlıdır. Ukraynada qəlyan və ya hər hansı sifarişin icra edilməsinə heç bir məhdudiyyət yoxdur, bizdə isə qəlyan satmaq rəsmən yasaq edilib.

- İctimai nəqliyyatın fəaliyyəti nə yerdədir? Azərbaycanda uzun müddətdir metro işləmir, avtobuslar isə şənbə-bazar və bayram günləri fəaliyyətini dayandırır.

- Pandemiya elan olunandan bəri Kiyevdə ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayanmadı. Düzdür, pendemiya yeni elan olunanda və son karantin zamanı yalnız icazəsi olan şəxslərin ictimai nəqliyyatda hərəkətinə icazə verilirdi. Hazırda bütün ictimai nəqliyyat növləri tam gücü ilə işləyir. Avtobuslar, metro, tramvay və trolleybuslar bu qəbildəndir. Lakin müəyyən şərtlərlə. Şərt ondan ibarətdir ki, ayaq üstündə sərnişin daşımaq olmaz. Yalnız oturacaqların sayı qədər sərnişin götürməyə icazə verilir. Əlavə avtobuslar xətlərə buraxılıb və nəticədə ara intervalları minimuma enib. Yəni, nəqliyyat çatışmazlığı hiss olunmur.

Bu məqamda haşiyəyə çıxaraq bildirim ki, Ukraynada bölgələrə görə fərqli mexanizm tətbiq edilir. Bu mexanizm şərti olaraq “Qırmızı xətt” adlanır. Bu xəttə əsasən böyük şəhərlər daxildir. Hansı ərazilərdəki yoluxma sayı yüksəkdirsə, həmin şəhərlər “Qırmızı xətt”in təsir zolağındadır. Əksər ərazilərdə isə karantin elə də sərt deyil. Hazırda paytaxt Kiyev də “Qırmızı xətt”in təsir dairəsindən çıxıb. Son sərtləşdirmə zamanı isə yalnız iki şəhərdə - Kiyev və Lvov şəhərlərində tətbiq edildi.

- Təhsil müəssisələri necə, fəaliyyət göstərirmi? Ukraynada təhsil əyani, yoxsa distant formada həyata keçirilir?

- Sərt karantin tədbirləri dövründə bütün təhsil müəssisələri distant təhsilə keçdi. Hazırda ümumtəhsil məktəblərində tədris əyani formada icra edilir. Universitetlər isə onlayn formada təhsilə keçid edib. Distant təhsil burada da yüksək səviyyədə icra edilmir. Azərbaycanda olduğu kimi, burada da hesab edirlər ki, distant təhsil effektsizdir və itirilmiş illərdir. Bilirsiniz ki, Ukrayna təhsilində neqativ hallar çoxdur. Məhz elə bu səbəbdən asan təhsil almaq istəyən soydaşlarımız Ukraynanı seçməyə üstünlük verirlər. Çünki Türkiyə və digər qonşu dövlətlərdən fərqli olaraq Rusiya və Ukraynada el dilində desək, təhsili “yola vermək” mümkündür. Azərbaycanda isə ali təhsil daha mükəmməldir. Bunu nüfuzlu ali məktəblərə - misal üçün, mənim də məzun olduğum Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinə şamil etmək olmaz. Bu universitetlərdə qaydalar tamamilə fərqlidir. Qeyd edim ki, Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetini bitirənlər arasında – Mixail Saakaşvili, Elmar Məmmədyarov, o cümlədən Ukraynın hakim elitasının əksər üzvləri yer alır.

- Dediyinə görə, 6 aydır Azərbaycana qayıtmaq istəsən də, bu, mümkün olmurmuş. Hansı maneələr var idi?

- Bilirsiniz ki, digər dövlətlərdə olduğu kimi, Ukraynada da pandemiya dövründə sərhədlərini bağlı saxladı. Hava məkanı rəsmi olaraq açıq olsa da, əksər uçuşlar təxirə salınmışdı. Azərbaycanla Ukrayna arasında təyyarə reysləri dayanmışdı. İki ay öncə uçuşlara icazə verildi. Azərbaycana gəlmək istəyənlər yalnız Türkiyə və Belarus vasitəsilə bunu həyata keçirə bilirdilər. Bu da asan deyildi. Bu səbbədən uzun müddət Azərbaycan səfərimi təxirə salmalı oldum. Bir neçə gün öncə isə Kiyev-Bakı reysi ilə Azərbaycana qayıtmağa müvəffəq oldum.

Bu məqamda qeyd edim ki, Kiyevdə və digər şəhərlərdə əhali pandemiyanın uzanmasına və sərt karantin rejiminə sərt etirazlar edir. Bir neçə dəfə bununla bağlı mitinqlər də keçirilib. İzdihamlı mitinqlərdə iştirak edənlər hökumətdən təcili olaraq karantin rejimini ləğv etməyi tələb edirlər. Baxmayaraq ki, koronavirus dünya üzrə yayılıb və ən çox yoluxma sayı olan ölkələrdən biri də Ukraynadır, orada vətəndaşlar karantinə sərt şəkildə etiraz edirlər. Ukraynalıların məntiqinə görə, karantin rejimi nəticəsizdir və hər bir adam onsuz da yekunda bu virusu keçirməli olacaq. Bu səbəbdən karantin qaydalarının sərtləşdirilməsini lüzumsuz sayırlar.

- Ukrayna-Rusiya münasibətləri ən gərgin dövrünü yaşayır. Ukrayna vətəndaşları bu məsələyə necə yanaşır?

- Son dövrlər Ukrayna cəmiyyətində Rusiyaya qarşı dərin aqressiya hökm sürür. Onlar nəhayət neçə illərdən sonra öz dillərində danışmağa başlayıblar. Yalnız zəruri hallarda rus dilindən istifadəyə üstünlük verilir. Amma bununla yanaşı, ukraynalıların çoxu müharibənin tərəfdarı deyil. Xüsusən gənc nəsil müharibəyə qarşıdır. Orta və yaşlı nəsil isə Rusiyanın işğalçı siyasətinə qəti etiraz edir və bütün mümkün variantlardan istifadəni məqbul sayır. Baş verənlərin fonunda Ukrayna iqtisadiyyatı xeyli zəifləyib. Pandemiya dövründə yalnız sahibkalara və təqaüdçülərə kompensasiya ödənilməsi, iş yerlərinin bağlanması, Rusiyadan gələn təzyiqlər sosial vəziyyəti xüsusilə ağırlaşdırıb. Ukraynada böyük müharibənin olacağına inanmırlar. Hesab edirlər ki, münaqişə açıq hərbi fazaya keçməyəcək. Ukraynada yekdil qənaət budur ki, ölkə Qərbə inteqrasiya etməlidir. Demək olar ki, hər kəs NATO ilə əməkdaşlığın tərəfindədir. Keçmiş SSRİ ölkəsi olsa da, burada demokratik dəyərlər tam oturuşub və hər kəs istədiyi məsələyə rahat şəkildə öz etirazını bildirə bilir.

- Turizm menecmenti sahəsində təhsil almısan. Azərbaycan və Ukrayna turizminin potensialını necə qiymətləndirirsən?

- Pandemiyanın ən çox mənfi təsirinə məruz qalan sahə təhsil və turizm oldu. Bütün dünyada turizm sektoru çökdü, ən gəlirsiz sahəyə çevrildi. Lakin postpandemiya dövrü üçün turizm gəlirlərinin yenidən artacağı gözlənilir. Bəzi dövlətlər artıq turizm məqsədilə öz sərhədlərini açıq elan edir, ölkəyə daxil olarkən koronavirus testini belə, ləğv edirlər. O ki qaldı turizm potensialına, Kiyev, Lvov, Odessa, Truskovetsk, Uman şəhərləri pandemiyaya qədər hər il milyonlarla turist qəbul edirdi. Uman şəhərində yəhudilərin müqəddəs saydığı məkanlar var və bu səbəbdən hər il yüzminlərlə yəhudi həmin şəhəri ziyarətə gəlirdi.

Azərbaycanın da da turizm potensialı çox yüksəkdir. Quba, Qəbələ, İsmayıllı, Şəki, Oğuz, Qax və s. bölgələrin əlverişli turizm imkanları var. Hesab edirəm ki, pandemiyadan sonra biz qeyri-neft sektorunun, o cümlədən turizmin inkişafına xüsusi diqqət ayırmalıyıq. İndiyə qədər bu istiqamətdə müəyyən işlər görülsə də, yetərli sayıla bilməz. Həmçinin Qarabağ bölgəsində, işğaldan azad olmuş ərazilərimizdə bu sahənin inkişafına xüsusi diqqət yetirməliyik.

- 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Ukraynada yaşayan soydaşlarımız hansı işləri gördülər?

- Ukraynada rəsmi olaraq 400 min azərbaycanlının olduğu deyilsə də, qeyri-rəsmi olaraq bir milyona yaxın soydaşımızın yaşadığını söyləyirlər. Bu sayı bəzilərinin artıq Ukrayna vətəndaşlığı alması, bəzilərinin isə qeyri-rəsmi şəkildə yaşaması ilə əlaqələndirirlər. Qeyd edim ki, Ukraynada Azərbaycan diasporu kifayət qədər güclüdür. 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə və ondan sonra Ukrayna azərbaycanlıları ən yüksək səviyyədə birlik nümayiş etdirdilər. Vaxtaşırı olaraq soydaşlarımızla görüşür, fikir mübadiləsi aparır, birgə fəaliyyət planı cızırdıq. Kifayət qədər məhsuldar çalışdıq. Tarixi Zəfər qazandığımız gün Ukraynanın müxtəlif şəhələrində, o cümlədən paytaxt Kiyevdə izdihamlı Qələbə yürüşü təşkil etdik. Hər birimizin ürəyi Azərbaycan həsrəti ilə döyünürdü. Çox şanslı və xoşbəxt xalqıq ki, tarixi ədaləti bərpa edə bildik. Bu qüruru bizə yaşadan Azərbycan Ordusunun qarşısında baş əyirik!

Müəllif: Azər Niftiyev

Ardını oxu...
Beynəlxalq münasibətlər üzrə analitik Teymur Qasımlı “Həftə içi”nə növbəti müsahibəsində Rusiya baş diplomatı Sergey Lavrovun İrəvan və Bakı səfərləri, bunun Qarabağdakı proseslərə və Zəngəzur dəhlizinin açılmasına mümkün təsiri, ABŞ prezidenti Baydenin Qarabağla bağlı siyasəti və s. haqda mülahizələrini açıqlayıb.

-Teymur bəy, Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrovun Rusiyanın Qarabağdakı “sülhməramlı” adlanan kontingentinin “6 aylığı”na təsadüf edən İrəvan və Bakı səfərləri Azərbaycanın bütövlükdə Yuxarı Qarabağda suverenliyinin bərpası, eləcə də 10 Noyabr razılaşmasına uyğun olaraq Zəngəzur dəhlizinin və Qarabağ daxilində digər kommunikasiyaların açılması istiqamətində irəliləyişlərə səbəb ola bilərmi?

-Lavrovun Bakıya səfəri məlum paraddan sonra olacaq. Düşünürəm ki, Xankəndindəki parad Bakıda keçirilmiş Zəfər paradına və İlham Əliyevlə Ərdoğanın Şuşaya birgə səfərinə öncədən cavabdır. Qaldı Zəngəzur dəhlizinə, həmin dəhlizin açılmasını Rusiya istəmir, hətta İran da bunu istəmir. Ona görə ki, hər iki dövlət Türkiyə və ABŞ-in birbaşa Orta Asiyaya çıxış əldə etməsini arzulamırlar. Odur ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması nə Rusiyanın, nə də İranın maraqlarına xidmət edir...

Lavrovun çantasında daha hansı məsələlərin olduğunu biz bilmirik. Görsənən budur ki, Rusiya Azərbaycandan istəklərini artırıb və bunun üçün də bizə təzyiqlər yolunu seçib. Qarabağda irəliləyişlərin olması isə bizim gücümüzdən və həmin təzyiqlərə müqavimətimizdən asılıdır...

-Rusiya Prezidenti V.Putinin Azərbaycanı xəbərdar etmədən fransalı həmkarı Makronla hansısa birgə Qarabağ təşəbbüslərindən danışması nədən xəbər verir? Bu, Minsk Qrupunun yenidən fəallaşdırılıb Azərbaycanın başını qatmasına xidmət etməyəcək ki?

-Bilirsiz, istər Çar zamanından, istərsə də Sovet Rusiyası və indiki Rusiya dövründə Rusiya-Fransa münasibətləri normal olub. Baxmayaraq ki, Çar zamanında hər iki tərəf müharibə edib, sonradan masa arxasında mənafelərinə uyğun olaraq razılaşıblar. Hətta Birinci Dunya müharibəsində də birlikdə hərəkət ediblər. Bu əməkdaşlıq İkinci Dunya müharibəsində də davam edib. SSRİ ABŞ-a qarşı Şarl De Qolla dəstək verib. Eyni zamanda Fransanın nüvə silahı əldə etməsinə kifayət qədər köməklik edib. Gələk bu günə... Dövlətlərin dostu olmur, maraq və mənafeləri olur. Bu gün Putin də, Makron da ABŞ tərəfindən təzyiq altındadır. Ona görə də buna qarşı addımlar atmaq üçün hərəkət edə bilərlər. Qafqaz uğrunda gedən mübarizədə və ən əsası, Qarabağ məsələsində. Rusiya və Fransanın ABŞ-Türkiyə strateji birliyinə qarşı, həm də öz problemlərinin həlli üçün birgə nəsə etmələri də mümkündür. Unutmayaq ki, Gürsüstanın xanım prezidenti də Fransa meyilli siyasətçidir... Qaldı Minsk Qrupuna, hazırda bu qurum heç nəyə yaramır və heç bir təsir gücü yoxdur. Ancaq Azərbaycan dövləti Qarabağda bəzi işlərini həyata keçirmək üçün həmin təşkilatdan öz maraqları üçün istifadə edə bilər...

-Avropa Parlamentinin 121 üzvü Avropa Komissiyasının sədri və Aİ sədrinə müraciət edərək Azərbaycandan “erməni əsirlərin” qaytarılmasını tələb etməyə çağırır. Amma eyni qurumlar birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş və beynəlxalq təşkilatların 1993-1994-cü illərdə əksəriyyətinin sağ olduğunu təsdiqlədiyi 4 mindən artıq azərbaycanlının taleyinə biganə qalır. Buna necə qiymət vermək olar?

-Çox təəssüf ki, Avropa qurumları daim Azərbaycana qarşı ikili standartlarla çıxış edir. Azərbaycan dövlətinin bu günə qədər erməni əsirlərinə qarşı münasibətdə nümayiş etdirdiyi humanizm prinsipləri goz qabağındadır. Ermənilərin isə 1990-cı illərdən bəri Azərbaycan əsirlərinə etdikləri zülmlər də göz qabağındadır. Niyə onda Avropa təşkilatları, bir dəfə də olsun, bu barədə bəyanat vermirdilər? Və yaxud indi bəyanat versinlər. Ermənistandan tələb etsinlər ki, birinci Qarabağ müharibəsi zamanı saxladıqları əsirlərimiz sağdırsa, dirilərini, vəfat ediblərsə, cənazələrini versinlər. Düzdür, ədalət naminə, burda təsəlliverici bir məsələni vurğulamaq lazımdır ki, Avropa təşkilatları hər zaman Azərbaycanın ərazi butovlüyünü tanıyan qətnamələr qəbul ediblər. Fəqət, bunun əvəzində pərdə arxasında Ermənistana dəstək veriblər. Azərbaycan xalqı bunları unutmamalıdır. Qafqazda yeganə türk və müsəlman dövləti Azərbaycandır. Avropa təşkilatlarının isə xristian sevgisi müsəlmanlara rəğbətlərindən qat-qat çoxdur...

-ABŞ prezidenti Co Baydenin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanımasından sonra Amerikanın maşa milyarderi Sorosun da seçkiqabağı Ermənistanda, həmçinin Xankəndində fəallaşması nəticəsində Azərbaycanın Qarabağdakı problemlərinin sona çatdırması qarşısında yeni əngəllər yaradıla bilərmi?

-Baydenin saxta “soyqırımı”nı tanıması və Sorosun fəallaşmasının Qarabağ məsələsinin həllinə hər hansı müsbət və ya mənfi təsiri yoxdur. Əvvəllər də demişəm, indi bir daha təkrar edirəm: Bayden və ya ABŞ dövləti Qarabağ məsələsində və digər məsələlərdə Azərbaycanı Rusiyadan qorumaq üçün öz dövlət maraqlarını çərçivəsində Türkiyəyə dəstək verəcək. ABŞ Dövlət katibinin Azərbaycan Prezdentinə zəng etməsi də buna bir işarədir...

-Teymur bəy, necə hesab edirsiz, Azərbaycan dövləti bəzi ictimaiyyət nümayəndələri və politoloqların söylədiyi kimi, iyun ayınadək Xankəndi, Xocalı və digər ərazilərimiz üzərində nəzarəti ələ keçirmək imkanlarına malikdirmi? Rusiya hərbi kontingenti orada olduğu bir vəziyyətdə bunu etmək mümkündürmü?

-Mən də belə fikirlərlə tanışam. Düşünürəm ki, öncə Qarabağdakı erməni hərbçiləri tamamilə torpaqlarımızdan çıxarılmalıdır. Və bildiyimə görə, qarşı tərəf söz verib ki, avqusta qədər Qarabağda bir nəfər də olsun erməni əsgəri qalmayacaq.

Bizim Xankəndiyə, Xocalıya, Ağdərəyə, Əsgərana nəzarətimizə gəldikdə, bu da mütləq olacaq. Dövlətimiz bunun üçün müvafiq addımlar atır. Hələki biz Xocalı və Xankəndinə tam nəzarət edə bilmirik. Ancaq bizim ordumuz və kəşfiyyatımız gecə-gündüz Yuxarı Qarabağdakı hadisələri izləyir, məlumat toplayır və dövlətimizə təqdim edir. Düşünürəm ki, Azərbaycanın Xankəndi və Xocalıya tam nəzarətinin nə vaxt baş tutacağını hələki avqust ayından sonra atacağimiz addımlara görə deyə bilərik. Həm də Rusiyanın hərbi kontingenti Qarabağda olduğu bir zamanda bizim Qarabağa tam nəzarət etməyimiz bir az çətin məsələdir. İqtidarlı-müxalifətli vətəndaşlarımız dövlətimizin yanında olmalı, birlikdə mübarizə aparmalı və dirənməliyik. Azərbaycan dövlətinin hər bir vətəndaşı bu istiqamətdə bacardığı işi görməlidir. Mübarizə aparmalıyıq, dirənməliyik; başqa çarəmiz yoxdur. Sovet-Finlandiya müharibəsində Finlandiya xalqı 33 gün dirəndi, sonda təslim oldu. Fəqət, Azərbaycan xalqı 208 ildir ruslar, ermənilər və digər bizə qarşı olan quvvələrə qarşı döyüşür. 1988-1994-cü illər arası ölkəmiz, xalqımız düşmənlərimizə qarşı təkbaşına vuruşdu. Nəhayət, 44 günlük Vətən müharibəsində xalqımız, dövlətimiz, ordumuz tarix yazdı. Yalnız Allaha və özümüzə güvənməliyik. Bizim tək dövlətimiz, tək bayraqımız var...
Ardını oxu...
“Belə “parlaq” bir fikri kim ortaya ata bilər?! Bununla oturduğumuz budağı baltalayırıq!”
Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) banklar üçün heç bir tənzimləmə tələbini təsdiqləməyib və bu məhdudiyyətlərə bankların öz daxili tələbləri səbəb ola bilər. Bu barədə Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov banklarda valyuta mübadiləsi haqqında suala cavab verərəkən açıqlama verib.

Uzun müddətdir ölkədəki bütün banklarda yalnız günün birinci yarısında məhdud valyuta əməliyyatları keçirilir. Bundan əlavə, 20 min manat ekvivalenti həcmində xarici valyuta alışına illik limit (kimin tərəfindən təyin edildiyi bəlli deyil) var.

AMB baş verənlərlə əlaqəsinin olduğunu inkar edir. Bəs, həqiqətən nə baş verir, banklara kim və niyə yazılmayan qaydaları diktə edir? AYNA-nın suallarını “Azərbaycan Bank Qanunu” kitabının müəllifi, bank və maliyyə mütəxəssis, hüquqşünas Əkrəm Həsənov cavablandırıb.

- Valyuta alışına dair qəribə məhdudiyyətlər banklarda keçən ildən etibarən tətbiq olunur. Niyə bu problem indi aktuallaşıb?

- Keçən il insanlar hələ bir şəkildə buna dözdülər, amma yeni ildən bəri valyuta alışı üçün kiminsə tərəfindən müəyyən edilmiş limitin yenilənmədiyi məlum oldu. Banklarda vətəndaşlara limit həddi keçdikləri və valyuta ala bilməyəcəkləri deyilir. Son mətbuat konfransı zamanı baş verənlərlə bağlı şərh istəniləndə, Elman Rüstəmov sorğunu AMB-nin baş direktoru Toğrul Əliyevə yönləndirsə də, sonuncu çox qeyri-müəyyən cavab verdi. Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank belə bir məhdudiyyət tətbiq etməyib. Yeri gəlmişkən, mən hər zaman demişəm ki, qanunvericilikdə bu cür bir şey yoxdur - bu məsələ ilə bağlı heç bir qanunvericilik aktı və ya Mərkəzi Bankın özünün bir normativ aktı yoxdur. Əliyev bankların təkmilləşdiyini, “qara bazar”la, çirkli pulların yuyulması ilə mübarizə aparıldığını dedi. Bildirdi ki, banklar bu cür məhdudiyyətlərin tətbiqinə əl atıb və hər zaman belə olub.

İnsanlar banklara gedəndə və haqlı olaraq qəzəbləndikdə, onlara orada deyirlər: “Bizlik deyil, bizə belə əmr verilib”. Və sual yaranır: kimə inanmaq olar? Buna görə də bu barədə məntiqi və deduktiv olaraq fərziyyə edək. Deyək ki, rəsmi mövqeyə inanırıq. Bir hüquqşünas olaraq ona inanmaq məcburiyyətindəyəm, çünki bu məsələ ilə bağlı heç bir qanunvericilik aktı yoxdur, yəni heç bir qanuni məhdudiyyət mövcud deyil. Buna görə deyək ki, banklar bunu özləri edir. Yəni, ölkənin bütün 26 bankı qəfildən və eyni anda eyni məhdudiyyətləri tətbiq etməyə başladı, eyni limit qoydu - 20.000 AZN. Bəs niyə bankdan asılı olaraq limit çox və az deyil? Niyə bu addımdan çəkinən banklar yoxdur? Bütün bankların bir anda eyni məhdudiyyətlər tətbiq etməyə başlaması qəribə deyilmi? Ancaq bank digər məsələlər arasında, gəlir əldə etməyə çalışan bir kommersiya təşkilatıdır. Niyə özlərini məhdudlaşdırmalıdırlar?

Xarici valyuta əməliyyatları risk olmadan çox yaxşı pul gətirir. Niyə bir bank bundan imtina edir? Yəni, yalnız nahara qədər valyuta əməliyyatlarından gəlir əldə edəcəyəm, sonra isə pəhrizdəyəm? Heç bir bankir düşünmür ki, qoy, müştəri mənim yanıma günortadan sonra gəlsin, o zaman gəlirim də çox olar? Xeyr, hər kəs bu qaydaya ciddi əməl edir. Və sonra istisnasız bütün banklar limit tətbiq edir. Bankın buna ehtiyacı nədir? Ümumiyyətlə, maliyyə qurumu gəlir əldə etməyə çalışır. Bəli, müştəri şübhəli görünsə, çirkli pulların yuyulması və terrorizmin maliyyələşdirilməsinə qarşı qanunvericilik mövcuddur. Bank şübhəli halları Maliyyə Monitorinqi Xidmətinə bildirməli və müştərinin pulu haradan aldığını və kim olduğunu - cinayətkar, rüşvətxor, terrorçu olduğunu artıq onlar öyrənməlidirlər.

- Bəs, niyə banklarda, deyək ki, əmanətçilərə qarşı belə suallar yaranmır? Axı bir müştəri gəlib 50 min dollar əmanət qoysa, bank bu pulun haradan gəldiyini soruşmayacaq...

- Nədənsə banklar bir anda gəlirlərindən könüllü imtina etmək qərarına gəldikləri üçün bir müddətdir onlarda belə bir allergiya başladı. Ancaq Karl Marksın əsərlərindən də bilirik ki, kapital mənfəət əldə etmək üçün can atır, dövlət məhdudlaşdırmırsa, bunun üçün hər hansı bir cinayətə əl atacaq. Bu vəziyyətdə, gün ərzində valyuta əməliyyatları həyata keçirmək üçün heç kimin narahat olmadığı ortaya çıxır. Əvvəllər banklar, hətta həftəsonları və gecəyarısı belə, valyuta satışı ilə məşğul olurdu, bəzi filiallar məhdudiyyətsiz valyuta əməliyyatları həyata keçirirdi. İndi isə birdən hamısı imtina etməyə başladı. Yaxşı, ağlı başında olan bir adam bankların bunu özləri etdiyinə necə inanır?!

Sual yaranır: bank müştərinin başqa bir maliyyə strukturunda pul dəyişdiyini necə görür? İl ərzində nə qədər mübadilə etdi? Ancaq banklar bunu görə bilər. Müştəri gəlir və orada başqa banklarda nə qədər valyuta aldığı deyilir. Rəsmi mövqeyə inanırsınızsa, məlum olur ki, banklar hər bir müştəri barədə bir-birini məlumatlandırdığı bir növ elektron sistem barədə razılığa gəlib. Ancaq bu, bank sirrinin pozulmasıdır. Məsələn, bir borcalan kredit almaq üçün gedirsə, bank onun kredit tarixcəsini almaq üçün Kredit Bürosuna müraciət edir. Bunun üçün müştəridən yazılı razılıq alınır – belə olmadan heç bir bank bank sirrini pozaraq, Kredit Bürosuna müraciət edə bilməz - bu, qanunvericiliyimizin tələbidir. Banklar valyuta əməliyyatları üçün belə bir razılıq almır, amma nədənsə müştərinin digər banklardakı bütün əməliyyatlarını görürlər.

Kredit Bürosu dövlət tərəfindən yaradıldı və indi bizə bankların özləri müştərilər haqqında məlumatları bir-birilərinə ötürdükləri bir sistem yaratdıqlarına inanmaq təklif olunur. Üstəlik, bunu bank sirrini pozaraq qanunsuz edirlər. Yeri gəlmişkən, bu halda bank sirri banklar tərəfindən deyil, bəzi dövlət strukturları tərəfindən edilsə belə, pozulacaq – söhbətin hansı strukturdan getdiyini bilmirəm, çünki Mərkəzi Bank bununla heç bir əlaqəsi olmadığını deyir. Anam mənə uşaqlıqdan əksi sübut olunana qədər insanlara etibar etməyi öyrətdi. Mən inanıram. Buna görə deyirəm - kimsə ölkənin bütün vətəndaşlarının valyuta əməliyyatları barədə məlumatların toplandığı belə bir sistem yaradıb! Və bu, bank sirrinin pozulması ilə edilir, çünki müştərilər “qonşu dükandakı həmkarlarına” valyuta əməliyyatları barədə məlumat vermək üçün banka razılıq vermirlər. Bəli, bu cür məlumatlar dövlət qurumlarına təqdim edilə bilər, ancaq oradan banklara gedə bilməz. Yuxarıda deyilənlərin hamısı əsasında bankların bir dövlət qurumunun bir növ səssiz göstərişlərinə əməl etməsi barədə məntiqi bir nəticə çıxır.

- Bu, nəyə lazımdır? Axı belə addımlar əhali arasında çaxnaşmaya, devalvasiya gözləntilərinə səbəb olur. Bunlar nə dərəcədə məqsədəuyğundur?

- Bəlkə də, bu şəkildə valyuta satışlarını sıxmağa çalışırlar. Belə bir hədəfin olacağını etiraf edirəm. Ancaq bu gün manatın devalvasiya təhlükəsi yoxdur, çünki makroiqtisadi göstəricilərimiz normal olduğundan neftin qiyməti artır. Başqa sözlə, bu hədəf əsas deyil. Dövlət büdcəsinə vergi ödəmələrini artırmaq üçün başqa bir məqama da baxıla bilər. Vergi orqanları insanlara bildiriş göndərir, deyirlər ki, bu qədər valyuta aldın - bu, sənin gəlirindir və indi vergi ödə. Ancaq bu, tamamilə cəfəngiyyatdır. Başa düşmürəm, kim belə “parlaq” bir fikir ortaya qoya bilər?!

Vətəndaş qazandığı, bağışlanılan - fərq etməz hansı pulla valyuta alır. Bu, vergilərin çoxdan ödənildiyi əməkhaqqı ola bilər. Ancaq vətəndaşların pulu haradan adlığı bilinmir. Heç məmurlar ilə əlaqəli olsa belə, gəlir bəyannaməsinə dair qanunvericiliyimiz yoxdur. Bəs niyə bu vəziyyətdə bank depozitindən vergi almırlar? Niyə əmlak, maşın və s. alarkən pulun haradan gəldiyini soruşmurlar? Və yalnız valyuta alarkən məlum olur ki, bu, gəlirdir. Bütün bunlar oyun və qanunsuzluqdur. Başqa bir izah da mümkündür - vergi orqanlarında kimsə bundan da vergi almaq üçün “parlaq” bir fikir ortaya qoydu. Mən “Çippolino” nağılını xatırlayıram - havadan vergi almaq... Bütün bunlar tamamilə absurddur, amma yaşadığımız reallıqdır.

- Versiyalardan birini, prinsipcə, Mərkəzi Bankın Baş direktoru Toğrul Əliyev də irəli sürdü...

- O, bu tədbirlərin “qara bazar” və çirkli pulların yuyulmasına qarşı tətbiq olunduğunu söylədi. Sözügedən problem mövcuddur, bəlkə də dövlət səviyyəsində müzakirə edilib və o zaman bəzi “dahilər” bu şəkildə hərəkət etmək üçün bir fikir irəli sürdülər. Amma bu, artıq onsuz da elan olunmuş hədəfə çatmaq üçün bu şəkildə qanunsuz hərəkət edən və bir çox problem yaradan insanların təhsili, ixtisası, peşəkarlığı səviyyəsindən asılıdır. Bu “dahilərə” görə, insanlarda devalvasiya çaxnaşması və gözləntiləri yaranır, sahibkarlarda, xarici investorlarda isə inamsızlıq.

İqtisadiyyat qanunlarla idarə olunmalıdır - açıq, şəffaf, hərtərəfli oyun qaydaları olmalıdır. Bir gün bəzi qeyri-rəsmi qərarlar bankların fəaliyyətini məhdudlaşdırdıqda və hamı, yeri gəlmişkən, bunun bir növ qeyri-rəsmi göstəriş olduğunu anladığında, investorlar şoka düşürlər! Qanunda yoxdur, amma kimsə nəsə deyib... Kim belə bir ölkənin iqtisadiyyatına investisiya qoyacaq, burada pul saxlayacaq? Oturduğumuz budağı baltalayırıq.

Buna görə bütün bunları icad edən “dahi” və “ağıllı”dır! Ölkəsinə kapital, sərmayə cəlb etmək baxımından çox “kömək etdi”. İqtisadiyyat və ticarət mühiti ilə bağlı mübahisələri bir kənara qoysaq, bu cür məhdudiyyətlərin tətbiq edilməsi fikri, hətta bəyan edilən hədəfə ziddir. Vətəndaşların qohumlarının, dostlarının və tanışlarının xidmətlərindən istifadə edərək, valyuta alması məntiqlidir. Və burada necə bilə bilərsən ki, kim və nə qədər alıb? Bunu, hətta vətəndaşlarımızın nə dərəcədə yaxşı yaşadıqlarını göstərən hesabtlara da salmaq olar. Təsəvvür edin, demək olar ki, bütün ölkə vətəndaşları bir ildə 20 min manat dəyərində valyuta alıb!

AMB-nin Baş direktorunun açıqlamasına qayıtsaq, məqsəd “qara bazar” və çirkli pulların yuyulması ilə mübarizədirsə, bunun üçün Maliyyə Monitorinqi Xidməti, qanunlar və beynəlxalq təcrübə mövcuddur. Bütün normal ölkələrdə olduğu kimi edin, mütəmadi olaraq böyük miqdarda valyuta əməliyyatları həyata keçirən şəxslərə nəzarət edin. Şəxsən məndə qeyri-müəyyən şübhələr var: ya valyuta məhdudiyyətləri ideyasının müəllifi müəyyən iş adamlarının əlinə oynamağa qərar verib, ya da bu ideya inellektdən uzaq olan bir şəxs tərəfindən irəli sürülüb. Buradan ümumi nəticə - inkişaf etmiş bir iqtisadiyyata, əlverişli bir biznes və investisiya mühitinə malik hüquqi bir dövləti bu cür yanaşmalarla necə qurmaq olar?
Tanya Samsonova
 
 
Ardını oxu...
Mahizər Salmanova bir müddət öncə yerli mediada Afrikada susuzluqdan çəkən müsəlman əhali üçün 1 milyon dollar yardım etməsi ilə gündəmə gəlib.
Bu dəfə M. Salmanova ailə qurması ilə gündəm olub. Lakin biznes ledinin toyunda ən çox diqqətçəkən məqam onun həmcinsi ilə evlənməsidir.
Bu barədə SHOWNEWS.AZ Mahizər Salmanovadan müsahibə alıb.
- Evləndiyiniz xanımla necə tanış olmusunuz?
- Ailə qurduğum xanım polis əməkdaşıdır. Avtomobil idarə edən zaman qırmızı işıqdan keçdim. Avtomobilimi saxlamağımı əmr verdi. Deməzdim ki, bu ilk görüşdən məhəbbətdir. Amma ilk tanışlığımız yolda oldu. 8 ay ünsiyyətimiz, tanışlığımlz davam etdi.
Bakıda qızlar yol polisləri ilə necə tanış olursa, məndə də elə oldu (gülür).
- Neçə yaş fərqiniz var?
- Aramızda 12 yaş fərqi var. O, məndən böyükdür. Dəli kimi sevirəm. Həyatımın sevgisini tapdığım üçün xoşbəxtəm.
- Bildiyim qədər siz daha əvvəl kişi ilə ailəli olmusunuz...
- Bəli, ailəli olmuşam. Kişi sevgililərim də olub. Amma hər zaman hiss edirdim ki, bu münasibətlərdə nə isə çatışmır. Özümü tam xoşbəxt hiss edə bilmirdim. Sonralar anladım ki, mənim ehtiras hissim həmcinslərimədir. Bunu dərk edib, qəbullanandan sonra xoşbəxtliyimi tapdım.
- Ailəniz bu münasibətinizə necə baxır?
- 4 bacım var. Yeznələrim namaz qılırlar. Anlayıram bunu onlar asan qəbul etməyəcək. Mənə də çətin olacaq. Nə olsa da, onlar mənim doğmam, canımdan-qanımdan biridirlər. İnanıram ki, onlar məni düzgün anlayacaq və qəbul edəcəklər.
- Özünüzü əməliyyatla kişi etməyi düşünmüsünüz heç?
- Yox, heç vaxt övladım var. Nə olsa da, mən övladımın anasıyam. Kişi vidində olmağı heç vaxt xəyal etməmişəm. Hətta qadın görkəmində kişiləri qəbul etmirəm. Azərbaycana baxanda dəhşətə gəlirəm. Bakı nə günə qalıb?! Geylər parik taxır, arxasını əməliyyatla böyüdür, arvaddan betər makiyaj edirlər.
Ardını oxu...
“Virtual hospital”ın təsisçisi: “Adama bir stəkan şərbət ver və de ki, bu, güclü ağrıkəsici dərmandır, adam sərbəti içəcək və içindəki inam hesabına başının ağrısı kəsəcək”

Söhbət səhhətimizdən gedirsə, bir qərar verməzdən əvvəl, necə deyərlər, yüz ölçüb, bir biçməyimizdə fayda var. Klinikalar arasından birini seçmək, həkimlərdən həkim bəyənmək, yazılan reseptə tərəddüdsüz inanmaq heç də asan başa gələn iş deyil. Bəzən naxoşlamış adam heç bilmir, hansı sahə üzrə həkimə üz tutsun ki, bir dərdini min eləməsin. Nə azdır Hippokrata içdiyi andı unudanlar?



“Facebook” sosial şəbəkəsində “Məsləhətli don gen olar” deyənlərin toplaşdığı qruplardan biri “Virtual hospital”dır. Qrupda tibbin müxtəlif sahəsi üzrə həkimləri toplaşaraq pasiyentləri maraqlandıran suallara cavab verməyə, onları maarifləndirməyə çalışırlar.



AYNA-nın həmsöhbəti də qrupun təsisçisi, həkim nefroloq Müşfiq Bəbirovdur. Onunla 4 il bundan əvvəl yaratdığı qrupun hazırkı vəziyyəti, pasiyentlərin tibbə, həkimlərə münasibəti, COVID-19 pandemiyasının yaratdığı ab-havanın insanlara təsiri barədə həmsöhbət olmuşuq.

No description available.

- Müşfiq həkim, qrupunuzda 35 minə yaxın insanı bir yerə toplaya bilmisiniz. Pandemiyanın davam etdiyi bu günlərdə qrupda ab-hava necədir?



- 4 ilə yaxındır ki qrup aktiv fəaliyyət göstərir. Qrupda xeyli sayda həkim və həkim olmayan insan var. Qrupun yaradılmasının məqsədi də məhz həkimlərin sıravi insanlarla yaxın təmasını, onları narahat edən suallara cavab almalarını və maariflənmələrini təmin etmək istəyi dururdu. Düşünürəm ki, bu, bizdə alındı. Hər gün qrupa onlarla sual daxil olur və uyğun ixtisas üzrə həkimlər bacardıqları qədər bu suallara cavab verməyə çalışırlar. Pandemiya vaxtı təbii ki, suallar daha çox COVID-19 istiqamətində dəyişdi. Hazırda 10 sualdan 5-6-sı bu xəstəliklə bağlıdır. İnsanların təlaşı anlaşılandır. Hər kəs narahatdır, özünə və yaxınlarına görə həyəcan keçirir. Biz həkimlər də bacardığımız qədər çalışırıq ki, onları panikadan uzaq tutaq, düzgün istiqamət verək və lazımsız müayinə və müalicələrdən yayındıraq.



- Sizcə, bizim insanlar COVID-19 ilə bağlı suallarına cavab tapa biliblərmi, yoxsa hələ də soruşulan, cavabı axtarılan suallar var?



- COVID-19 elə bir xəstəlikdir ki, bu barədə nəinki xəstələrin, hətta həkimlərin özləri də tam cavab tapa bilməyiblər. Xəstəliyin sürətlə yayılması, xəstəxanaların həddən artıq yüklənməsi, qlobal xaosun baş verməsi imkan vermir ki, xəstəliyi uzun müddət ərzində araşdırıb bütün detalları dəqiqliyi ilə analiz edib konkret nəticələr əldə olunsun. Xəstələrdə klinik mənzərələrin fərqli olması bu virusun çox geniş və müxtəlif gedişatlı nəticələrə səbəb olma gücündə olduğunu göstərir. Ona görə də hesab edirəm ki, hələ araşdırılması və öyrənilməsi lazım olan çox şey var.

- Bəs ümumi baxdığımızda biz pandemiya şəraitini, xəstəliklərlə mübarizəni necə qavrayırıq?



- Pandemiya yeni başlayan vaxtlarda, yəqin özünüz də şahidi oldunuz ki, insanların böyük əksəriyyəti buna inanmırdı, xəstəliyə ciddi yanaşmırdı. Növbəti dalğalarda xəstəlik sayının artması, inanmayanların özlərinin və yaxın qohumlarının yoluxması, yaşlı qohum və valideynlərin həyatını itirməsi sübut etdi ki, bu xəstəliklə zarafat etmək, qeyri-ciddi baxmaq səhv idi. İnsanların bu məsələyə qeyri-ciddi yanaşmasının ən əsas səbəblərindən biri də sosial şəbəkələrdə paylaşılan yalan, əsassız məlumatlar və komplo nəzəriyyəsi tipində uydurma xəbərlər idi. Ancaq indi əksəriyyət bu xəstəliyin mövcudluğu və ağır fəsadlara səbəb ola biləcəyini dərk edir.

Düşünürəm ki, artıq əvvəlki ab-hava yoxdur və xəstəliyə tutulan şəxslər onun necə ciddi olduğunu dərk edirlər. Xəstəliklə mübarizə məsələsində də 1 il öncəki vəziyyətlə indiki durum arasında müsbətə doğru irəliləyiş var. Sərt karantin tədbirləri öz nəticəsini göstərir. Artıq daha çox insan maska və sosial məsafəni gözləyir. Bu da xəstəliyin nisbətən daha az sürətlə yayılmasına müəyyən qədər səbəb olur. Amma hər kəs bir nəfər kimi qaydalara əməl edərsə, gündəlik yoluxma sayında indikindən dəfələrlə az rəqəm görə bilərik. Hazırda peyvəndləmə məsələsində də cəmiyyət arasında fikir ayrılıqları görürük. Yenə eyni komplo nəzəriyyələri, peyvəndin mənasız, ziyanlı olması barədə əsassız məlumatlar çox insanı peyvəndlənmədən uzaqlaşdırır. Ancaq insanlar bilməlidirlər ki, nə qədər peyvənddən qaçacaqlar, xəstəlik də bir o qədər uzun sürəcək. Ona görə də hər kəsi, xüsusən də yaşlı insanları peyvənd vurdurmağa səsləyirəm.

- Müşahidələriniz nə deyir, insanları narahat edən birbaşa xəstəliklərin özüdür, yoxsa daha çox xəstələnmək, xəstəlik qorxusu?

- İnsanlar müxtəlifdir. Bəziləri öz sağlamlıqlarına qeyri-ciddi yanaşdığı halda, bəziləri də həddən artıq həssas yanaşır. Bəziləri həkimdən qaçır, bəziləri də heç bir səbəb olmadığı halda həkimə qaçır. Bu, həmişə belə olub və mən buna təbii baxıram. “İpoxondriya” deyilən bir anlayış var. Yəni insan özündə bir əlamət görən kimi fikirləşir ki, ağır xəstədir və bu zaman güclü həyəcan keçirməyə başlayır, panikaya düşür. Təəssüf ki, informasiya bolluğu dövründə bu problem çox geniş yayılıb. Ən böyük səbəblərdən biri də insanların özlərinə diaqnoz qoymaq cəhdi, sosial şəbəkələrdə və internetdə öz xəstəliyinə aid səhv məlumatlar oxuması, səhv informasiya alması və bunun da nəticəsində böyük stress yaşamasıdır. Sonradan bu adamların panikadan çıxması özü uzun vaxt aparır. Onda da xəstənin sinir sistemi ciddi travma alır. Ona görə də hansısa bir əlamət və ya narahatlıq olduqda soyuqqanlı olmaq, internetdə axtarış etməmək və düzgün ixtisas sahibinə yönəlmək lazımdır. İnternetdə öz xəstəliyi barədə axtarış edib səhv məlumat almaq və bunun da nəticəsində ciddi psixoloji sarsıntı keçirmək “kiberxondriya” adlanır və bu da ipoxondriyanın bir növüdür.

- Sözsüz ki, bizdə də yaxşı, işini bilən həkimlər var. Bəs səhiyyəmizlə bağlı yaranmış ümumi neqativ mənzərə Azərbaycan həkimini hansı çətinliklərlə üz-üzə qoyur?

- Səhiyyə sistemində olan mövcud durum cəmiyyətdə həkimlərə qarşı böyük inamsızlıq yaradıb. Sosial şəbəkələrdə həkimlər təhqir edilir, barələrində xoşagəlməz sözlər yazılır. İnsanların aqressiyası başadüşüləndir, amma onlar bilməlidirlər ki, günahkar həkimlər yox, səhiyyə sistemini bərbad hala salan səlahiyyətli qurumlardır. Səhiyyə elə bir sistemdir ki, ona nəzarət və dəstək ən yüksək səviyyədə olmalıdır. İnsanların həyatı və sağlamlığı bu sistemin xidmətindən asılıdır. Orada baş verən korrupsiya hallarının qarşısı alınmalı, sistemə vicdanlı və işini mükəmməl bilən mütəxəssislər cəlb edilməli, ciddi nəzarət mexanizmləri tətbiq olunmalıdır. Məhz bundan sonra hər şey qaydasına düşə bilər və həkimlərə qarşı inamsızlıq da zamanla a

- Bu neqativ mənzərənin fonunda sizə ilk dəfə müraciət edən xəstənin etimadını qazanmaq çətin olmur ki?

- Mənim iş prinsipim belədir ki, mənə müraciət edən pasiyenti ətraflı dinləyirəm, uyğun simptom, şikayət və müayinə nəticələrinə əsaslanaraq diaqnozu təyin edib uyğun müalicə yazıram. Çox dərman yazmıram. Konkret hədəfə yönəlmiş təyinatlar edirəm. Müayinə və müalicələrimi müasir protokollar əsasında edirəm. Reseptimdə adətən 4-5-dən çox dərman olmur. Artıq dərman və qida əlavələri təyin etmirəm. Pasiyentlərin söylədiyinə görə, müalicələr effektli olur. Təvazökarlıqdan uzaq olsa da, fikrimcə, mənə müraciət edən pasiyentlərin etimadını qazana bilirəm.

- Bizdə pasiyentlərin düzgün müalicə almasına, sağalmasına mane olan nədir: savadlı həkim qıtlığı, yoxsa...?

- Deməzdim ki, bizdə pasiyentlər düzgün müalicə almır. Düzdür, bəzən xoşagəlməz hallarla rastlaşırıq. Amma mən əminliklə deyə bilərəm ki, bizdə savadlı həkimlər kifayət qədər çoxdur. Özüm onların necə uğurlu müalicə edib xəstənin problemini həll etdiyinin çox şahidi olmuşam. Bayaq qeyd etdiyim kimi bu gün aktual olan tibbi problemlərin həllinin yalnız bir yolu var: Səhiyyə sistemində olan problemlərin aradan qaldırılması. Bu problemlər həll olunduqdan sonra digər problemlər də avtomatik olaraq öz həllini tapacaq.

- Qrup üzvləri daha çox nədən narazılıq edirlər?

- Qrup böyüyüb və böyüməkdə də davam edir. İstifadəçi sayı artdıqca nəzarət etmək də çətinləşir. Qrupun admin və moderator heyəti sayca çox deyil. Ona görə də fiziki olaraq hər şeyi nəzarətə götürmək mümkün deyil. Bundan başqa qrup idarəçiləri və suallara cavab verməli olan həkimlərin özləri də gün ərzində tibbi fəaliyyətlə məşğul olur və boş vaxtlarında qrupa daxil olurlar. Bizi anlamaq lazımdır. Çünki bu qrup könüllülük əsasında və təmənnasız fəaliyyət göstərir. Məqsədimiz insanlara kömək etməkdir. Əgər postlar gec qəbul olunarsa və ya rəy bölməsində adları qeyd olunan həkimlər suallara gec cavab verərsə, gərək, digər istifadəçilər bunu anlayışla qarşılasın. Qrup üzvlərindən digər xahişimiz də odur ki, qrupda qoyulan 10 sadə qaydanı oxusunlar və onlara əməl etsinlər. Bununla onlar da bizə kömək etmiş olarlar.

- Qrupunuzdakı postlar arasında zəli terapiyası, ozonterapiya, hicama və s. bir sıra xalq arasında üz tutulan, faydası görüldüyü iddia edilən müalicə üsullarının absurd, mənasız, hətta ziyanlı olması ilə bağlı paylaşım var. Şərhlərə baxdığımızda görürük ki, elə oradakı insanlar arasında da bu müalicə üsullarından özünün və ya tanışlarının fayda gördüyünü deyənlər var. Həkimlərin isə cavabı belədir ki, bunların faydası haqqında hansısa elmi mənbə, araşdırma nəticəsi yoxdur. Doktor, insanlar faktiki olaraq faydasını gördüklərini iddia edirlər, qarşılığında isə elmi araşdırma və mənbənin olmaması cavabını alırlar. İndi insanların iddiası ilə həkimlərin cavabını tərəziyə qoyası olsaq, hansı daha ağır gələr?

- Tibbdə “plasebo effekti” deyilən bir anlayış var. Yəni hansısa dərman və ya müalicə insana real yox, psixoloji olaraq kömək edir. Məsələn, başı ağrıyan bir adama bir stəkan şərbət ver və de ki, bu, güclü ağrıkəsici dərmandır. O, suyu içəndən sonra içindəki inam hesabına başının ağrısı kəsəcək. Alternativ tibb də buna xidmət edir. Ümumiyyətlə, qeyd etmək istəyirəm ki, tibbin iki qolu var: “Evidence based” - sübuta əsaslanan tibb və alternativ tibb. Alternativ tibbə el arasında türkəçarə də deyirlər.

Biz həkimlər sübuta əsaslanmayan tibbi ciddi qəbul etmirik. Çünki real nəticələrə əsaslanmalıyıq. Ümumiyyətlə, bütün dünyada alternativ tibb mövcuddur, amma bizdə həkimə inamsızlıq insanların alternativ tibbə üz tutmasına daha çox səbəb olur. Onları da qınamaq olmur, çünki çarəsiz vəziyyətdə olan insan ən kiçik bir işıq ucu da görən kimi ona qaçır. Ancaq bundan yaxşıca istifadə edən işbazlar insanların hisslərindən istifadə edərək pul qazanırlar. Məsələn, sağalmaz xəstəliyi olan pasiyentə həkim heç vaxt deməz ki, sən sağalacaqsan, amma türkəçarə ilə müalicə edən biri rahatlıqla onu inandıracaq. Pulunu alacaq, guya ki, müalicə edəcək, axırda da məlum olacaq ki, əslində hər şey boşuna imiş.


Və yaxud bir xəstə erkən mərhələdə alternativ tibbə müraciət edir, sağalması üçün lazım olan “qızıl” periodu keçirir, ağırlaşandan sonra həkimə müraciət edir və onda da artıq hər şey gec olur. Praktikada nə qədər belə hallarla qarşılaşırıq. Hicama ilə bağlı da deyim. Guya ki, bədəndən “çirkli qanı” çıxarırlar. Çirkli qan nə deməkdir? Ümumiyyətlə, tibbdə belə anlayış yoxdur. Üstəlik də o qanı aparıb laboratoriyada yoxlasaq, adi venoz qan olduğunu görərik. Belə bir mif yaradıb insanları cəlb edirlər. Dinlə əlaqələndirib manipulyasiya edirlər, hansı ki, hələ İslam dinindən qabaq bu, mövcud idi.

Damar cərrahları təsdiqləyər, nə qədər adam ayağında olan damar problemini hicama ilə müalicə etmək istəyib, bir də ayılıb ki, artıq gecdir, toxumalar sıradan çıxıb. Lakin həkimə vaxtında müraciət etsəydi, rahatlıqla problemi həll olardı. Şəxsən mənim tanıdığım bir neçə nəfər var, bel ağrılarına görə hicama məsləhət gördülər, getdi elətdirdi və sonra dedi ki, heç bir dəyişiklik olmadı. Bir sözlə, hicama elətdirib yaxşılaşma plasebodan başqa bir şey deyil. Mən həmişə deyirəm, alternativ tibb hansısa xəstəliyin sağalması üçün vaxt itkisindən başqa bir şey deyildir. İnsanlara demək istəyirəm ki, nəsə bir narahatlıq və şikayət olanda ilk növbədə həkimə müraciət edin. Əsası olmayan üsullarla dəyərli periodu itirməyin. Onsuz da müasir tibbdə çarəsi olmayan xəstəlikləri alternativ tibb ilə də sağaltmaq mümkün olmayacaq.

- Bizdəki ümumi vəziyyəti necə dəyərləndirirsiniz, alternativ tibbə etimad edənlər, üz tutanlar daha çoxdur, yoxsa elmi araşdırmalara əsaslanan müasir tibbə?

- Müşahidələrim məni yanıltmırsa, əvvəllər alternativ tibbin faydasına inananlar daha çox idi, indi bu, getdikcə azalır və insanlar başa düşür ki, ən düzgün yol sübuta əsaslanan yoldur. İddialarla tibb olmaz, tibb sübutlara əsaslanmalıdır.

- Son olaraq müsahibəmizi oxuyacaq şəxslərə həkim məsləhətiniz...

- Özlərini qorusunlar, aktiv həyat tərzi keçirsinlər, stresdən uzaq olsunlar, qida və yuxu rejimini gözləsinlər.



- Təşəkkür edirik, həkim!



- Siz də sağ olun!

Müəllif: Aləmdə Nəsib
 
 
Ardını oxu...
II Qarabağ Müharibəsinin başa çatmasından təxminən 6 ay vaxt keçsə də, münaqişəylə bağlı həllini gözləyən xeyli sayda problemlər qalmaqdadır. Xankəndindəki separatçıların tör-töküntülərinin “lideri” Araik Arutyunyanın Moskvaya səfəri, rus sülhməramlılarının davranışları, o cümlədən 9 mayda Xankəndində parad keçirmək niyyəti, “İskəndər-M” raketləri ilə bağlı Rusiyanın məlum mövqeyi, daha doğrusu, mövqesizliyi və s. göstərir ki, baş verməkdə olan proseslər heç də birmənalı olaraq, xeyrimizə işləmir.

Bununla yanaşı, rəsmi Bakı da öz qətiyyətli mövqeyini ortaya qoymaqla Zəngəzur dəhlizinin açılmasında israr edir, əgər zərurət yaranarsa, buna güc yolu ilə nail olacağına dair mesajlar verir.

“AzPolitika.info” bu mövzu ətrafında Azərbaycanın sabiq Xarici İşlər naziri Tofiq Zülfüqarovla söhbətləşib.

- Tofiq müəllim, hazırda Rusiya-Azərbaycan münasibətləri hansı mərhələdədir, ümumiyyətlə, bu münasibətləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Münasibətlərin birmənalı olaraq yaxşı və ya pis vəziyyətdə olduğunu demək doğru olmazdı. Əvvəla, baxmaq lazımdır ki, hansı əsaslar var. Məsələn, Rusiyadan Ermənistana gedən iki silah dolu yük avtombilinin Gürcüstanda saxlanılmasının əsasında münasibətlərə qiymət vermək tələskənlik olardı. Müharibə zamanı demirəm, ondan əvvəl nə qədər yük avtomobilləri var idi? Mən deməzdim ki, indi olan münasibətlər digər dövrlərdə olan münasibətlərdən kəskin şəkildə pis və ya yaxşı mənada fərqlənir. Eyni münasibətlərdir, sadəcə, problemlər də var. Məsələn, “İskəndər-M” problemi var, hansı ki, biz bununla bağlı cavab gözləyirik. Əlbəttə, problemlər hər zaman olub. Demək istəmirəm ki, hər şey yaxşıdır. Ancaq məsələlərə praqmatik yanaşmaq lazımdır.

- 10 noyabrda imzalanan üçtərəfli razılaşmadan sonrakı dövrdə Rusiyanın fəaliyyətini qənaətbəxş sayırsınızmı?

- Buna cavab var. Ümumi yanaşdıqda görürük ki, bəzi məsələlərdə müsbət, bəzi məsələlərdə isə mənfi tendensiyalar olub. Müsbət tərəf itkisiz şəkildə ərazilərin azad edilməsi, sərhədin bərpasıdır. İndi təzə xəbərlər yayılır ki, Ermənistanın hərbi texnikası Laçın dəhlizindən çıxarılır. Yəni müsbət hallar mövcuddur.

Mənfi məsələlər də yox deyil. Rus sülhməramlıların Xankəndində parad keçirməsi xəbəri var, amma bununla bağlı aydınlıq yoxdur. Daha doğrusu, bu, parad deyil, bayram tədbiridir. Parad bir qədər ayrı şeydir.

- Azərbaycan Prezidenti çıxışlarında daim Zəngəzur dəhlizi məsələsinə vurğu edir, onun açılmasının vacibliyini bildirir, açıq elan edir ki, erməni tərəfi razılaşmaya əməl etməsə, onu buna məcbur edəcəyik. Sizcə, Prezidentin bu çıxışları nəyə işarədir?

- Zəngəzur dəhlizinin açılmasında bizdən başqa Rusiya və İran da maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Onlar da istəyirlər ki, Şimal-Cənub dəhlizi daha fəal və işlək olsun. Azərbaycan da bunu istəyir. Əslində, bu da prosesin bir hissəsidir. Azərbaycan tərəfi bunu bəyan edərkən, sözsüz ki, Türkiyə və Rusiya tərəfinin də dəstəyini nəzərdə tutur. Əlbəttə, bu dəhliz bizim üçün olduqca vacibdir. Aydındır ki, Naxçıvanla əlaqələrin bərpası bizə lazımdır.

İkincisi, Türkiyə ilə ikinci yolla əlaqə yaratmaq maraqlarımıza tam uyğundur. Eyni zamanda görürük ki, Rusiya və İran da bunda maraqlıdır.

- Bəs Ermənistan?

- Ehtimal edirəm ki, İran və Rusiyanın belə bir bağlantı imkanına malik olması Qərbin narahatçılığına səbəb olub. Ermənistanın belə mövqe göstərməsinin arxasında İrana qarşı siyasət olduğunu da istisna etməzdim. Ermənistan bunu özbaşına demir. Əslində, onların daim şikayət etdiyi problemlərdən biri illərlə blokadada saxlanmaları olub. İndi bunun aradan qaldırılması ərəfəsində Ermənistan razılıq vermir. Bəlkə də burada ermənilərin öz mövqelərindən başqa hansısa qüvvələrin maraqları var. Məncə, burada Rusiya və İran əlaqələrinin qarşısına çıxan qüvvələr var. Biz bunu görməliyik.

- Qərbi nəzərdə tutursunuz?

- Sözsüz. Baxın, ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan Prezidenti ilə telefon danışığı zamanı qeyd edib ki, 3+3 tərəfdaşlıq platforması maraqlı fikirdir. İndiki mərhələdə biz hansısa hadisəni götürdükdə anlamalıyıq ki, müharibədən sonra bir çox faktorlar dəyişib və xarici oyunçular bu faktorları tam dəyərləndirmək baxımından mövqeyini ifadə etməyib. Bu, həm ABŞ-a, həm də Rusiyaya aiddir. Bu baxımdan indiki mərhələdə mənzərəni tam şəkildə görməmək, məsələn, hər şeyi unudub, ayrıca bir məsələni şərh etməklə vəziyyətə aydın qiymət vermək olmaz.

Nəzərə almaq lazımdır ki, qlobal proseslər baş verir. Status-kvo tam şəkildə dəyişib. Əgər belədirsə, deməli mövqelər də fərqlənməlidir. Mən hesab etmirəm ki, biz birmənalı olaraq özümüzə model seçərək ya Qərbin, ya da Rusiyanın tərəfində olmalıyıq. Hər bir məsələdə biz öz xeyrimizi gözləməliyik. Azərbaycanda qərbpərəst, ruspərəst və digər pərəstlər olmamalıdır, Azərbaycanpərəstlər olmalıdır. Mənim mövqeyim belədir. Bizim üçün harada xeyir var, ondan dividend götürməliyik.

- Demək istəyirsiniz ki, Rusiya ilə maraqlarımız üst-üstə düşəndə onunla, Qərblə uyğun gələndə isə Avropa və ABŞ-la bir olmalıyıq...

- Bəli, bu yeganə siyasətdir. Əgər belə olmasaydı, müharibə zamanı Rusiyanın ən azı neytral mövqe saxlamasına nail ola bilməzdik. Ən azından ermənilər müharibə zamanı Rusiyadan istədikləri dəstəyi almayıblar. Əgər belədirsə, bu, bizim siyasətin nəticəsidir, üstəlik, Rusiyada ermənilərin nüfuzunu neytrallaşdırmaq çətin məsələ idi. Biz buna nail olduq və həm də xeyrini gördük. İndi bu siyasəti davam etdirmək lazımdır. Onsuz da maraqlar həm Rusiya səhnəsində toqquşur, həm Qərbdə, həm də digər səhnələrdə. Gördüyünüz kimi, ermənipərəst qüvvələr ABŞ Prezidenti Co Baydenin saxta “erməni soyqrımı”na dair bəyanat verməsinə nail oldu. Hansısa mərhələdə biz elə etməliyik ki, Bayden bizim xeyrimizə bəyanat versin. Bir sözlə, bu, real siyasi prosesdir.

Sevindiricidir ki, bir sıra hallarda hadisələr bizim xeyrimizədir. Bunu da açıq deməliyik. Türkiyənin burada aktiv rol oynaması bizə xeyirdir. Buna qədər Türkiyə-Rusiya qarşıdurması əslində bizə heç bir xeyir gətirməyib. Amma indi onlar həm maraqlarını ortaya qoymaqla, həm də dil tapmaqla bizim üçün faydalı elementlər yaradırlar. Müharibə də bunu göstərdi. Mən bir daha qeyd edirəm ki, parad məsələsi və yaxud “Araik Muradovu öpdü” kimi hallardan tutub prosesi təktərəfli qiymətləndirmək sadəlöhv yanaşmadır. Kim istəyir öpüşsün, əgər bizim işimiz keçirsə, səhərdən-axşama qədər öpüşsünlər.

- Araik Arutyunyan Moskvaya səfər etdi və orada danışıqlar apardı, Xankəndində, sizin də xatırlatdığınız kimi, sülhməramlıların hərbi parad keçirəcəyinə dair xəbərlər yayılır, digər tərəfdən isə Ermənistan ordusunun texnikasının ərazidən çıxarıldığı haqda iddialar səsləndirilir. Bütün bunları nəzərə almaqla, separatçıların nəzarətində olan ərazilərdə hansı proseslərin getdiyini düşünürsünüz?

- Biz başa düşməliyik ki, münaqişənin davamlı olması üçün orada konflikt elementləri olmalıdır. Məsələn, əhalinin sayı. Bu, olduqca vacib elementdir. Münaqişənin davamı üçün Rusiya tərəfi deyir ki, 50 min erməni Xankəndi və digər ərazilərə qayıdıb. BMT isə 25 min erməninin qayıtdığını elan edir. Birbaşa görürük ki, Rusiya oraya qayıdan ermənilər faktorunu şişirtmək istəyir. Bilməliyik ki, bu münaqişəni bizə qarşı kimlər və nə üçün istifadə edir. Regiondan uzaqda olan qüvvələr burada qarşıdurmanın olmasında və bundan istifadə edərək regionu idarə etməkdə maraqlıdır. Bu səbəbdən də bəzi addımlar ermənilərin xeyrinə atılır, bəzi addımların isə ermənilər bizim xeyrimizə atıldığını deyirlər. Bu, konflikt menecmentliyidir və əslində, çoxdan bəlli olan məsələdir. Məncə, indi Azərbaycan ictimaiyyətini maraqlandıran məsələlər var. Bəli, biri parad haqda deyilənlərdir. Bunun da həlli yolları var. Mən təklif edirəm ki, əgər orada parad keçiriləcəksə, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri də həmin paradda iştirak etsin. Çünki 9 may həm də Azərbaycanda bayram kimi qeyd edilir və s. Amma mənə görə, bu gün əsas məsələlərdən biri Ermənistan ordusunun texnikasının həmin bölgədən çıxarılmasıdır. Azərbaycan ərazisində heç bir işğalçı ordu bölməsi qalmamalıdır. Qənaətimcə, bu proses artıq gedir.

- Yaxın gələcəkdə nəzarətimizdə olmayan ərazilərimizlə bağlı hansısa irəliləyiş əldə etməyimiz üçün şərait olduğunu düşünürsünüzmü?

- Biz, istərdik ki, qısa müddətdə problemlərin çoxu həll edilsin. Ancaq görürük ki, müxtəlif oyunçular var və onların da məqsədləri fərqlidir. Hesab edirəm ki, əsas məsələ həll edilib. Ermənistanın orada iştirakı olmasa, anneksiya siyasəti mümkün deyil. Ermənistan sərhədin o başındadır və bu baxımdan separatçı meylləri idarə etmə mexanizmlərindən addım-addım məhrum olunur. Bu, vacib tendensiyadr. Hesab edirəm ki, bu tendensiya daha da güclənəcək. İkinci hissə ondan ibarətdir ki, problem Azərbaycan daxilində həll edilməlidir.

- Söhbət hansı problemdən gedir?

- Ermənilərin Azərbaycan dövlətinə reinteqrasiyasını nəzərdə tuturam. Axı, biz bəyan etmişik ki, kim arzulayırsa və cinayəti olmayıbsa, Azərbaycan vətəndaşlığı bərpa oluna bilər. Kim istərmirsə, əraziləri tərk edəcək. Məncə, bu təbii proses artıq baş verib. Bizdə olan məlumata görə, nəzarətsiz ərazilərdən ciddi axın var. İnsanlar oturub düşünürlər ki, tez və ya gec, burada hakimiyyət və qanunlar Azərbaycanın digər ərazilərindəki kimi olacaq. Hansısa erməni düşünür ki, bu ona sərf edir. Başqası isə ehtimal edir ki, bunun gələcəyi yoxdur, odur ki, çıxıb gedim. Yəni bu proseslər təbii şəkildə baş verir, lakin reinteqrasiya prosesi qısa proses deyil. Əgər biz o əraziləri güc vasitəsilə götürsəydik ittiham edib deyəcəkdilər ki, siz də ermənilər kimi etnik təmizləməyə yol verdiniz. Yəni tənqidlərə, təzyiqlərə məruz qalacaqdıq. İndisə bu proses təbii şəkildə gedir. Bu, asan proses deyil, həm vaxt tələb edir, həm də siyasi iradə və bacarıq. Birinci mərhələ bitməkdədir. Ermənistan ordusu darmadağın edilib və o, Azərbaycan ərazilərini tam şəkildə tərk edəcək.

İkinci mərhələ nədən ibarət olacaq? Orada olan yerli təhlükəsizlik, hüquq-mühafizə orqanları addım-addım bizim Konstitusiyamızda nəzərdə tutulan orqanlarla əvəzlənməlidir. Bu da asan deyil. Belə işləri bir günə həll etmək mümkün deyil. Odur ki, bu proses də addım-addım gedəcək. Təbii ki, bu proseslərdə əsas məsələ orada yaşayan insanların hansı seçimi etməsidir - ya Azərbaycan dövlətində yaşayacaqsan, ya da çıxıb gedəcəksən. Üçüncü yol yoxdur.

Rasim Əliyev
Ardını oxu...
II Qarabağ Müharibəsinin başa çatmasından təxminən 6 ay vaxt keçsə də, münaqişəylə bağlı həllini gözləyən xeyli sayda problemlər qalmaqdadır. Xankəndindəki separatçıların tör-töküntülərinin “lideri” Araik Arutyunyanın Moskvaya səfəri, rus sülhməramlılarının davranışları, o cümlədən 9 mayda Xankəndində parad keçirmək niyyəti, “İskəndər-M” raketləri ilə bağlı Rusiyanın məlum mövqeyi, daha doğrusu, mövqesizliyi və s. göstərir ki, baş verməkdə olan proseslər heç də birmənalı olaraq, xeyrimizə işləmir.

Bununla yanaşı, rəsmi Bakı da öz qətiyyətli mövqeyini ortaya qoymaqla Zəngəzur dəhlizinin açılmasında israr edir, əgər zərurət yaranarsa, buna güc yolu ilə nail olacağına dair mesajlar verir.

“AzPolitika.info” bu mövzu ətrafında Azərbaycanın sabiq Xarici İşlər naziri Tofiq Zülfüqarovla söhbətləşib.

- Tofiq müəllim, hazırda Rusiya-Azərbaycan münasibətləri hansı mərhələdədir, ümumiyyətlə, bu münasibətləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Münasibətlərin birmənalı olaraq yaxşı və ya pis vəziyyətdə olduğunu demək doğru olmazdı. Əvvəla, baxmaq lazımdır ki, hansı əsaslar var. Məsələn, Rusiyadan Ermənistana gedən iki silah dolu yük avtombilinin Gürcüstanda saxlanılmasının əsasında münasibətlərə qiymət vermək tələskənlik olardı. Müharibə zamanı demirəm, ondan əvvəl nə qədər yük avtomobilləri var idi? Mən deməzdim ki, indi olan münasibətlər digər dövrlərdə olan münasibətlərdən kəskin şəkildə pis və ya yaxşı mənada fərqlənir. Eyni münasibətlərdir, sadəcə, problemlər də var. Məsələn, “İskəndər-M” problemi var, hansı ki, biz bununla bağlı cavab gözləyirik. Əlbəttə, problemlər hər zaman olub. Demək istəmirəm ki, hər şey yaxşıdır. Ancaq məsələlərə praqmatik yanaşmaq lazımdır.

- 10 noyabrda imzalanan üçtərəfli razılaşmadan sonrakı dövrdə Rusiyanın fəaliyyətini qənaətbəxş sayırsınızmı?

- Buna cavab var. Ümumi yanaşdıqda görürük ki, bəzi məsələlərdə müsbət, bəzi məsələlərdə isə mənfi tendensiyalar olub. Müsbət tərəf itkisiz şəkildə ərazilərin azad edilməsi, sərhədin bərpasıdır. İndi təzə xəbərlər yayılır ki, Ermənistanın hərbi texnikası Laçın dəhlizindən çıxarılır. Yəni müsbət hallar mövcuddur.

Mənfi məsələlər də yox deyil. Rus sülhməramlıların Xankəndində parad keçirməsi xəbəri var, amma bununla bağlı aydınlıq yoxdur. Daha doğrusu, bu, parad deyil, bayram tədbiridir. Parad bir qədər ayrı şeydir.

- Azərbaycan Prezidenti çıxışlarında daim Zəngəzur dəhlizi məsələsinə vurğu edir, onun açılmasının vacibliyini bildirir, açıq elan edir ki, erməni tərəfi razılaşmaya əməl etməsə, onu buna məcbur edəcəyik. Sizcə, Prezidentin bu çıxışları nəyə işarədir?

- Zəngəzur dəhlizinin açılmasında bizdən başqa Rusiya və İran da maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Onlar da istəyirlər ki, Şimal-Cənub dəhlizi daha fəal və işlək olsun. Azərbaycan da bunu istəyir. Əslində, bu da prosesin bir hissəsidir. Azərbaycan tərəfi bunu bəyan edərkən, sözsüz ki, Türkiyə və Rusiya tərəfinin də dəstəyini nəzərdə tutur. Əlbəttə, bu dəhliz bizim üçün olduqca vacibdir. Aydındır ki, Naxçıvanla əlaqələrin bərpası bizə lazımdır.

İkincisi, Türkiyə ilə ikinci yolla əlaqə yaratmaq maraqlarımıza tam uyğundur. Eyni zamanda görürük ki, Rusiya və İran da bunda maraqlıdır.

- Bəs Ermənistan?

- Ehtimal edirəm ki, İran və Rusiyanın belə bir bağlantı imkanına malik olması Qərbin narahatçılığına səbəb olub. Ermənistanın belə mövqe göstərməsinin arxasında İrana qarşı siyasət olduğunu da istisna etməzdim. Ermənistan bunu özbaşına demir. Əslində, onların daim şikayət etdiyi problemlərdən biri illərlə blokadada saxlanmaları olub. İndi bunun aradan qaldırılması ərəfəsində Ermənistan razılıq vermir. Bəlkə də burada ermənilərin öz mövqelərindən başqa hansısa qüvvələrin maraqları var. Məncə, burada Rusiya və İran əlaqələrinin qarşısına çıxan qüvvələr var. Biz bunu görməliyik.

- Qərbi nəzərdə tutursunuz?

- Sözsüz. Baxın, ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan Prezidenti ilə telefon danışığı zamanı qeyd edib ki, 3+3 tərəfdaşlıq platforması maraqlı fikirdir. İndiki mərhələdə biz hansısa hadisəni götürdükdə anlamalıyıq ki, müharibədən sonra bir çox faktorlar dəyişib və xarici oyunçular bu faktorları tam dəyərləndirmək baxımından mövqeyini ifadə etməyib. Bu, həm ABŞ-a, həm də Rusiyaya aiddir. Bu baxımdan indiki mərhələdə mənzərəni tam şəkildə görməmək, məsələn, hər şeyi unudub, ayrıca bir məsələni şərh etməklə vəziyyətə aydın qiymət vermək olmaz.

Nəzərə almaq lazımdır ki, qlobal proseslər baş verir. Status-kvo tam şəkildə dəyişib. Əgər belədirsə, deməli mövqelər də fərqlənməlidir. Mən hesab etmirəm ki, biz birmənalı olaraq özümüzə model seçərək ya Qərbin, ya da Rusiyanın tərəfində olmalıyıq. Hər bir məsələdə biz öz xeyrimizi gözləməliyik. Azərbaycanda qərbpərəst, ruspərəst və digər pərəstlər olmamalıdır, Azərbaycanpərəstlər olmalıdır. Mənim mövqeyim belədir. Bizim üçün harada xeyir var, ondan dividend götürməliyik.

- Demək istəyirsiniz ki, Rusiya ilə maraqlarımız üst-üstə düşəndə onunla, Qərblə uyğun gələndə isə Avropa və ABŞ-la bir olmalıyıq...

- Bəli, bu yeganə siyasətdir. Əgər belə olmasaydı, müharibə zamanı Rusiyanın ən azı neytral mövqe saxlamasına nail ola bilməzdik. Ən azından ermənilər müharibə zamanı Rusiyadan istədikləri dəstəyi almayıblar. Əgər belədirsə, bu, bizim siyasətin nəticəsidir, üstəlik, Rusiyada ermənilərin nüfuzunu neytrallaşdırmaq çətin məsələ idi. Biz buna nail olduq və həm də xeyrini gördük. İndi bu siyasəti davam etdirmək lazımdır. Onsuz da maraqlar həm Rusiya səhnəsində toqquşur, həm Qərbdə, həm də digər səhnələrdə. Gördüyünüz kimi, ermənipərəst qüvvələr ABŞ Prezidenti Co Baydenin saxta “erməni soyqrımı”na dair bəyanat verməsinə nail oldu. Hansısa mərhələdə biz elə etməliyik ki, Bayden bizim xeyrimizə bəyanat versin. Bir sözlə, bu, real siyasi prosesdir.

Sevindiricidir ki, bir sıra hallarda hadisələr bizim xeyrimizədir. Bunu da açıq deməliyik. Türkiyənin burada aktiv rol oynaması bizə xeyirdir. Buna qədər Türkiyə-Rusiya qarşıdurması əslində bizə heç bir xeyir gətirməyib. Amma indi onlar həm maraqlarını ortaya qoymaqla, həm də dil tapmaqla bizim üçün faydalı elementlər yaradırlar. Müharibə də bunu göstərdi. Mən bir daha qeyd edirəm ki, parad məsələsi və yaxud “Araik Muradovu öpdü” kimi hallardan tutub prosesi təktərəfli qiymətləndirmək sadəlöhv yanaşmadır. Kim istəyir öpüşsün, əgər bizim işimiz keçirsə, səhərdən-axşama qədər öpüşsünlər.

- Araik Arutyunyan Moskvaya səfər etdi və orada danışıqlar apardı, Xankəndində, sizin də xatırlatdığınız kimi, sülhməramlıların hərbi parad keçirəcəyinə dair xəbərlər yayılır, digər tərəfdən isə Ermənistan ordusunun texnikasının ərazidən çıxarıldığı haqda iddialar səsləndirilir. Bütün bunları nəzərə almaqla, separatçıların nəzarətində olan ərazilərdə hansı proseslərin getdiyini düşünürsünüz?

- Biz başa düşməliyik ki, münaqişənin davamlı olması üçün orada konflikt elementləri olmalıdır. Məsələn, əhalinin sayı. Bu, olduqca vacib elementdir. Münaqişənin davamı üçün Rusiya tərəfi deyir ki, 50 min erməni Xankəndi və digər ərazilərə qayıdıb. BMT isə 25 min erməninin qayıtdığını elan edir. Birbaşa görürük ki, Rusiya oraya qayıdan ermənilər faktorunu şişirtmək istəyir. Bilməliyik ki, bu münaqişəni bizə qarşı kimlər və nə üçün istifadə edir. Regiondan uzaqda olan qüvvələr burada qarşıdurmanın olmasında və bundan istifadə edərək regionu idarə etməkdə maraqlıdır. Bu səbəbdən də bəzi addımlar ermənilərin xeyrinə atılır, bəzi addımların isə ermənilər bizim xeyrimizə atıldığını deyirlər. Bu, konflikt menecmentliyidir və əslində, çoxdan bəlli olan məsələdir. Məncə, indi Azərbaycan ictimaiyyətini maraqlandıran məsələlər var. Bəli, biri parad haqda deyilənlərdir. Bunun da həlli yolları var. Mən təklif edirəm ki, əgər orada parad keçiriləcəksə, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri də həmin paradda iştirak etsin. Çünki 9 may həm də Azərbaycanda bayram kimi qeyd edilir və s. Amma mənə görə, bu gün əsas məsələlərdən biri Ermənistan ordusunun texnikasının həmin bölgədən çıxarılmasıdır. Azərbaycan ərazisində heç bir işğalçı ordu bölməsi qalmamalıdır. Qənaətimcə, bu proses artıq gedir.

- Yaxın gələcəkdə nəzarətimizdə olmayan ərazilərimizlə bağlı hansısa irəliləyiş əldə etməyimiz üçün şərait olduğunu düşünürsünüzmü?

- Biz, istərdik ki, qısa müddətdə problemlərin çoxu həll edilsin. Ancaq görürük ki, müxtəlif oyunçular var və onların da məqsədləri fərqlidir. Hesab edirəm ki, əsas məsələ həll edilib. Ermənistanın orada iştirakı olmasa, anneksiya siyasəti mümkün deyil. Ermənistan sərhədin o başındadır və bu baxımdan separatçı meylləri idarə etmə mexanizmlərindən addım-addım məhrum olunur. Bu, vacib tendensiyadr. Hesab edirəm ki, bu tendensiya daha da güclənəcək. İkinci hissə ondan ibarətdir ki, problem Azərbaycan daxilində həll edilməlidir.

- Söhbət hansı problemdən gedir?

- Ermənilərin Azərbaycan dövlətinə reinteqrasiyasını nəzərdə tuturam. Axı, biz bəyan etmişik ki, kim arzulayırsa və cinayəti olmayıbsa, Azərbaycan vətəndaşlığı bərpa oluna bilər. Kim istərmirsə, əraziləri tərk edəcək. Məncə, bu təbii proses artıq baş verib. Bizdə olan məlumata görə, nəzarətsiz ərazilərdən ciddi axın var. İnsanlar oturub düşünürlər ki, tez və ya gec, burada hakimiyyət və qanunlar Azərbaycanın digər ərazilərindəki kimi olacaq. Hansısa erməni düşünür ki, bu ona sərf edir. Başqası isə ehtimal edir ki, bunun gələcəyi yoxdur, odur ki, çıxıb gedim. Yəni bu proseslər təbii şəkildə baş verir, lakin reinteqrasiya prosesi qısa proses deyil. Əgər biz o əraziləri güc vasitəsilə götürsəydik ittiham edib deyəcəkdilər ki, siz də ermənilər kimi etnik təmizləməyə yol verdiniz. Yəni tənqidlərə, təzyiqlərə məruz qalacaqdıq. İndisə bu proses təbii şəkildə gedir. Bu, asan proses deyil, həm vaxt tələb edir, həm də siyasi iradə və bacarıq. Birinci mərhələ bitməkdədir. Ermənistan ordusu darmadağın edilib və o, Azərbaycan ərazilərini tam şəkildə tərk edəcək.

İkinci mərhələ nədən ibarət olacaq? Orada olan yerli təhlükəsizlik, hüquq-mühafizə orqanları addım-addım bizim Konstitusiyamızda nəzərdə tutulan orqanlarla əvəzlənməlidir. Bu da asan deyil. Belə işləri bir günə həll etmək mümkün deyil. Odur ki, bu proses də addım-addım gedəcək. Təbii ki, bu proseslərdə əsas məsələ orada yaşayan insanların hansı seçimi etməsidir - ya Azərbaycan dövlətində yaşayacaqsan, ya da çıxıb gedəcəksən. Üçüncü yol yoxdur.

Rasim Əliyev

Dünyapress TV

Xəbər lenti