Ardını oxu...
Hər kəsin müəyyən arzular və ümidlərlə gözlədiyi Yeni il gəlir. Üstəlik, bu il xəstəliklərlə mübarizə apardığımız son 2 ildən fərqlidir. COVID-19 pandemiyasının yayılmasından sonra ilk dəfədir ki, Yeni ili məhdudiyyətlər olmadan qarşılayırıq. Deyirlər, "təzə ili necə qarşılasan, elə də keçirəcəksən”. Bu baxımdan insanların əksər hissəsi bayramı öz evində, bir qismi xaricdə, digərləri isə restoranlarda keçirməyə üstünlük verir. İli bölgələrdə hotellərdə qarşılayanlar da az deyil.
Bəs Yeni il bizə minimum neçəyə başa gəlir?
Teref.az xəbər verir ki, "Kaspi" qəzeti mövzu ilə bağlı məqalə dərc edib.
Əvvəlcə ili öz evlərində qarşılayanlardan başlayaq. Bəzi insanlar maddi imkanına görə evdə keçirməyə məcburdur, bəziləri də büdcəsi imkan versə də, ili öz evində qarşılamağın uğur gətirdiyini düşünür. Görək evdə bayramı qeyd etmək üçün bizə minimum nə qədər pul lazımdır?

Yeni ilin simvolu şam ağacıdır. İqtisadçı ekspert Rauf Qarayev deyir ki, tək şam ağacının (bəzəksiz) qiyməti 25 manatdan başlayır, 300 manatadək artır. Ağacın ümumi bəzədilməsi üçün minimum 40 manat lazımdır. Bəzəkli şam ağacının qiyməti isə ölçülərinə görə 65 manatdan başlayır, 900 manata qədər dəyişir.

Bayram günü stolun üstündə meyvə olmazsa, olmazlardandır. Lakin meyvə qiymətləri qış fəslində əl yandırır. Mütəxəssis deyir ki, meyvələrin ən ucuzu almadır, kilosu 1 manat 50 qəpikdir: "Süfrəyə pomidor, xiyar da əlavə etsək, pomidor 1 manat 70 qəpik, xiyar 2 manat 50 qəpikdir. Kartofun kilosu 1 manat 30 qəpik, soğan 1 manatdır. Dana ətinin qiyməti 13 manatdan başlayır. Süfrəyə düzmək üçün şirələrin litri 1 manat 40 qəpikdən başlayır. Şirniyyatın isə kilosu 6 manatdan başlayır”.

Mütəxəssis 4 nəfərdən ibarət ailə üçün qiymətləri belə hesablayır:

"Meyvə tək alma ilə portağal olsa, 3 kilosuna 7 manat 50 qəpik pul verəcək. 3 kilo tərəvəz, buraya kartof, soğan, xiyar, pomidor, göy-göyərti, bibər daxildir, ümumi, 19 manat 50 qəpik edir. Dana ətinin 4 kilosu 52 manat, 3 ədəd şirə 4 manat 20 qəpikdir. 4 nəfər üçün qarışıq şirniyyat 20 manata gəlib çıxır. Tək Yeni il üçün minimum qida bazarlığı 111 manat 70 qəpikdir. Bu qiymətlərə çərəz, mayonez, smetan, yaşıl noxud, turşu qiymətləri daxil deyil. Evin bəzədilməsinə də, indiki şarların minimum qiymətini 1 manat götürsək, 10 manat xərclənir. Şam ağacının isə, orta boyunun minimum qiymətini 65 manatdan götürsək, minimum 187 manat lazımdır ki, 4 nəfərlik ailə Yeni ili keçirə bilsin”.

Mütəxəssis deyir ki, ölkədə minimum əmək haqqı 300 manatdır. Buradan vergiləri çıxsaq, 270 manata yaxın edir:

"Hesab edək ki, ana və ata işləyir və minimum əmək haqqı alır. Bu evə 540 manat gəlirsə, 187 manatı bayram bazarlığına saysaq, ailə 353 manatla ay sonunu başa vurmalıdır. Nəzərə alaq ki, ölkədə inflyasiya faizi rəsmi olaraq 23 faizə yaxındır. Yəni qiymətlər də 23 faiz, yəni 42.94 manat arta bilər. Belə olan halda 229.64 manat Yeni ili ev şəraitində keçirmək üçün vəsait lazım ola bilər”.

Təbii ki, bu, minimum qiymətdir. Etdiyin bazarlığını çeşidinə, miqdarına, açdığın süfrəyə görə qiymətlər dəyişəcək.

Bəs restoran və hotellərdə qiymət neçəyə başa gəlir?

Restoranlarda həmin gün menyular 200-250 manatdan başlayır. Ödəniləcək məbləğə şou proqram, yemək-içmək, əyləncə daxildir. Yəni 4 nəfərlik ailə üçün minimum 800 manat pul lazımdır. Daha lüks restoranlarda təbii olaraq, qiymət də artan xətlə davam edir.

Hotellərdə 31 dekabr və 1 yanvarda turlar 1600 manatdan başlayır, 2000-ə qədər davam edir. Təbii ki, bu qiymətlər standart otaqlar üçün nəzərdə tutulub. Əgər siz digər otaqlarda qalmaq, daha çox xidmətdən yararlanmaq istəyirsinizsə, 4000 manatınızdan keçməlisiniz.

Ölkədə restoranlar və hotellərdə qiymətlər kasıb təbəqənin cibinə uyğun deyil. İmkanı az olan təbəqənin ölkə daxilindəki restoranlar və hotellərdə yeni il keçirmək şansı azdır.

Bəzi insanlar deyir ki, bu pulu ölkə daxilində xərcləməkdənsə, xarici səfərə çıxar, həm səyahət edər, həm də ili fərqli ölkədə qarşılayar. Bəs görək, həmin məbləğə bayramı ölkə xaricində qeyd etmək olarmı? Ümumiyyətlə, bayram günlərində ölkə xaricinə çıxmaq neçəyə başa gələr? Yeni il turları hazırlayan turizm şirkətləri ilə danışdıq.

Avropada 5 gecəlik səyahət, əgər vaxtında alınsa, 2+1 nəfər üçün 2200 dollara (3740 manat) başa gəlir. Adalarda bu qiymətlər daha bahadır. Məsələn, Yeni ili Maldivdə qarşılamaq istəyirsinizsə 4500 (7650) - 6000 (10200) dollar arası pul xərcləməlisiniz. Dubay səyahəti isə 3000 (5100) dollara başa gəlir. Təbii ki, bu qiymətlərlə səfər etmək üçün turlar 3 ay öncədən götürülməlidir. Səyahət üçün dekabrın sonundan plan qursanız, saydığımız bütün qiymətləri 2-yə vurun. Yeni ilə qısa müddət qalmış səyahət planlamağı tur şirkətləri də məsləhət görmür.

Laplandiya Yeni ildə ən çox səyahət üçün arzulanan yerlərdəndir. Burada səyahət 6500-7000 dollardan başlayır. Parisə, Barselonaya 3500 dollardan 4500 dollara kimi qiymətlər çərçivəsində getmək olar. Yeni ildə daha çox tələbat isə Dubay və Avropayadır.

Xaricdə səyahət üçün minimum büdcə Misir üçün nəzərdə tutulub. Misirə səyahət qiymətləri 2500-3000 dollar arasıdır. Tur şirkətləri deyir ki, bu il Moskvaya gedən demək olar ki, yoxdur. Yeni ili qonşu Gürcüstandakı Bakurianidə qeyd etmək isə 2500-3000 dollara başa gəlir.

Arzunun məkanı yoxdur. Onu harada və necə qarşılamaq fərq etmir. Vacib olan ailə, yaxınlar və doğmalarla bu günü keçirib, Yeni ilə müsbət düşüncələrlə girməkdir. Harada qarşılamağınızdan asılı olmayaraq, yeni ildə bütün ümidləriniz çin, uğurlarınız bol olsun.
 
Ardını oxu...
Əlillərin hüquqlarının qorunması BMT konvensiyası ilə, yerli qanunvericilik aktları ilə doğrulansa da, Azərbaycanda bu hüquqa sayğısız yanaşılması getdikcə bütün sahələrdə özünü göstərir. Təsəvvür edin, işləyən yaşa görə pensiyaçıların , güzəştli şərtlərlə vaxtından əvvəl pensiyaya çıxanlar da içində olmaqla ,pensiyaları hər 6 ildən bir yenidən hesablanır , hazırda qulluq stajına görə əmək pensiyasına əlavələr almaq hüququ olan şəxslərin də 6 il işlədikdə pensiyalarının yenidən hesablanması qüvvəyə minib, amma işləyən əlillərin əlillik pensiyalarının yenidən nəinki 6 ildən bir, heç 26 ildən də bir hesablanmır. Bəlkə 65 yaşına çatdıqdan sonra, bəlkə 71 yaşına çatdıqda əlillərin pensiyaları yenidən hesablandı. “Bəlkə”ni ona görə işlədirik ki, eldə deyildiyi kimi, “əkiblər , bitməyib”, sağlamlıq imkanları 65 yaşına çatmağa yalnız “bəlkə” imkan verər. Bir yandan da, artıq əlillərin reabilitasiyasına, müalicəsinə də qadağa qoyulub. Özü də reabilitasiyaya , tibbi təminata cavabdeh olan qurumların özləri tərəfindən.
2018-ci ilin 31 mayına kimi əlillərin dövlət tibb müəssisələrində bütün növ tibbi xidmətlərdən pulsuz yararlanması “Əlillərin sosial müdafiəsi haqqında” 25.08.1992 tarixli qanunun tələbi idi. 4 ildən çoxdur dövlət tibb müəssisələrini seçmək hüququ göndərişi verən tibb müəssisələrinin üzərinə qoyulub. Düzdür, əvvəllər də qanuna əməl edilmirdi, oliqarx - məmurların dövlət qospitallarında əlilin hətta əl – ayağının amputasiyası 5-10 minə başa gəlirdi. Şikayətlər, axırı, sonucunu verdi. Bir- iki il olar, ümumiyyətlə, bütün dövlət qospitalları, Respublika Diaqnostika Mərkəzi, Dövlət Tibb Universitetinin müalicə müəssisələri , ..., siyahı uzundur hamısı “özəl” adı ilə İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin “ixtiyarına verilib”. Heç bir əlilə də “özəl” dövlət tibb müəssisələrinə göndəriş verilməsi təmin olunmur ki, Dövlət Agentliyi xərcə düşəcək. Özbaşınalığa baxın, əlilin canı çıxır, dövlət (agentliyi) əlini cibinə salmır ki, pulu gedincə, əlilin canı getsin. Hərbi əlillərə gəldikdə isə durum dözülməzdir. “Hərbi qulluqçuların statusu” haqqında qanunun tələblərinə uyğun olaraq hərbi əlillərin hərbi tibb müəssisələrində tibbi təminat, sanatoriya-kurort müalicəsi və istirahət hüququ saxlanılır. İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi ilə dövlətin hərbi tibb müəssisələrinin birgə “hərbi dələduzluğu” sonucunda qospitallar, hərbi- güc poliklinikaları da “özəlləşdirilib” və yalnız TƏBİB-in göndərişi ilə tibbi uçotunda olduğun qospitalda müalicə olunmaq hüququn gerçəkləşə bilər. Göndərişin verilməsindən isə, vurğuladığımız kimi, imtina edilir ki, dövlət (agentliyi ) ziyana düşəcək. Ümumiyyətlə, istənilən tibbi xidmətlər zərfindən əlillərin pulsuz yararlanması qanunun, beynəlxalq konvensiyaların tələbidir. Yoxsa, adi bir qan analizi, kovid testinə görə əlillərdən zorla ödəniş alınması dövlətin əlillərlə bağlı siyasətini heçə çıxarır.
Sanatoriya – kurort müalicəsinə gəldikdə isə, durum daha ağırdır. Təsəvvür edin, ƏƏSMN tabeliyində Sosial Xidmətlər Agentliyi Qarabağ əlillərinə xidmətdən imtina edir ki, NK-nın qərarına görə, ƏƏSMN -in səlahiyyətlərinə aid deyil. Bəs kimin səlahiyyətlərinə aiddir? Nə bu suala aydınlıq gətirilir, nə də NK qərarının Prezident fərmanından qanundan üstün ola bilməzliyinə. Prezident fərmanı ilə Sosial Xidmətlər Agentliyinin üzərinə əlillərin reabilitasiyasını, sanatoriya-kurort müalicələrinin təşkil edilməsi görəvi qoyulub. Sosial Xidmətlər Agentliyi isə görəvini yerinə yetirməkdən imtina edir ki, müharibə əlillərinə, qazilərə xidmət etmək NK qərarı ilə səlahiyyətlərinə aid edilməyib. Özbaşınalığa baxın, ümumi əlillərlə müharibə əlilləri arasında ayrı – seçkilik edilir. Reabilitasiya mərkəzləri də eləcə. Hansı müharibə əlili müraciət edir, reyestrdə adının olmadığı, komissiyadan keçib əlilliyi təsdiq ediləndən sonra, NÖVBƏLİLİK ƏSASINDA (?) reabilitasiya müalicəsi ala biləcəyi vurğulanır. Əlill isə müddətsiz əlilliyinə baxmayaraq, tibbi ekspert komissiyasından “sağlam” çıxır və müalicə növbəsinə (?) də götürülmür.
Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (AHİK), özəlliklə müharibə əlillərinə özəl diqqət və qayğısını vurğulamamaq olmur. Di gəl, son illərdə əlillərə sanatoriya – kurort yollayışlarının verilməsində problemlər var. Başlıca problem isə əlillərin iş yerlərinin olmaması, hərbi qurumların və ƏƏSMN tabeliyində Sosial Xidmətlər Agentliyinin xidmətdən imtinasından qaynaqlanır. Təsəvvür edin, ürək – tənəffüs çatmazlığından əziyyət çəkən müharibə əlilləri bu il “Bilgəh” kardioloji sanatoriyasında müalicədən məhrum edildilər. AHİK yollayışın verilməsini yerli şöbəsinə tapşırır, yerlərdə isə elə qiymət oxuyurlar ki , bilmirsən, həmkarın pulunu ödəyəsən, yoxsa həkimin.
Şağandakı reabilitasiya mərkəzinin də adı reabilitasiyadır , artıq real müalicə yoxdur. Əlillər şikayətlənir, amma kimdir şikayəti dinləyən. Nə yazıq, yazıq əlillərin nə sosial, nə tibbi, nə hüquqi müdafiəsi gerçəkləşir. Əlillərin ombudsmanı da yoxdur. Əlillərin hüquqlarının qorunması yalnız sözdədir, işə gələndə “qadağa hüquqları” işə düşür. Qadağa ilə əlil reabilitasiya, müalicə oluna bilər?
Ritorik sualdır, amma dövlət bu ritorikliyə cavab verməyə borcludur.
Məğrur Bədəlsoy
Teref.az
 
Ardını oxu...
“Rusiyalıların təxminən 30 faizi 2023-cü ildə inflyasiya və qiymət artımından qorxur”.

“AzPolitika.info” xəbər verir ki, VSK Sığorta Evi və NAFI Analitik Mərkəzinin keçirdiyi sorğu zamanı bu nəticəyə gəlinib. Respondentlərin 27 faizi gəlirlərinin azalmasından, eyni sayda adam isə ciddi xəstəlikdən qorxur.
Qeyd edək ki, rusların 25 faizi uşaqları üçün narahatdır, respondentlərin 20 faizi yeni pandemiya ilə bağlı narahatlığını ifadə edib. Digər qorxulara əsas ehtiyaclar, qida və ya dərman çatışmazlığı daxildir. Nikbin gözləntilər əsasən 35-44 yaşlı ruslara məxsusdur. Belə ki, təxminən 24 faiz əmindir ki, gələn il həyatda pis və yaxşı şeylər bərabər bölünəcək. Əsasən bunlar daimi işi olmayan ruslar və maddi durumlarını çox pis hesab edənlərdir.
 
Ardını oxu...
Azərbaycanda kişilərə ödənişli məzuniyyət verilməsi təmin olunacaq.
Övladının anadan olmasına görə, doğuş gününə təsadüf edən ərəfədə kişilərə də 14 günlük ödənişli məzuniyyət veriləcək.
Bunun üçün həmin şəxslər xanımlarının doğuş üçün müraciət etdiyi xəstəxanadan arayış almalı olacaqlar.
Ətraflı AZTV-nin videomaterialında izləyə bilərsiniz:

 
Ardını oxu...
Ölkədə pensiya təminatı sistemində problemlərin olmasına dəfələrlə toxunulsa da hələ də bu sahədə həllini gözləyən məsələlər var.

Son vaxtlar bu sahədə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri pensiya yaşı ilə bağlıdır. Statistik məlumatlara görə, 10 il öncə Azərbaycanda yaşa görə 831 min nəfər pensiya alırdısa, indi onların sayı 707 min nəfərə enib. 2012-ci ildə Azərbaycanda cəmi 17 min nəfər yaşa görə müavinət alırdısa, indi bu say 100 min nəfərə çatıb. 2017-ci ildə pensiya sisteminə dəyişikliklərdən sonra ölkədə pensiya yaşı 65-ə yüksəlilb. Üstəlik, minimum 25 il iş stajı və ya minimum pensiya kapitalı tələbi qoyulub. Bu tələbi ödəyə bilməyənlər pensiyadan məhrum olur və 180 manat müavinət alır. Həmin müavinət isə əmək pensiyasından fərqli olaraq, indeksləşdirilmir, yəni inflyasiya həddinə görə dəyişmir. Gələn il Azərbaycanda pensiyaçılar üçün yaşayış minimumu 199 manat olacaq. Yəni 65 yaşdan yuxarı , 180 manat müavinət alan 100 mindən artıq ahıl vətəndaş ən minimum ehtiyaclarını belə ödəyə bilməyəcək. Rəsmi rəqəmlərə görə, ölkədə kişilərin 41- 43 faizi pensiya yaşına çatmadan vəfat edir. Ölkədə orta ömür uzunluğu rəsmi rəqəmlərdə 73, reallıqda isə 62-65 il olduğu deyilir. Qeyd edək ki, ötən 10 ildə Azərbaycan neft-qaz sektorundan azı 100 milyard dollar qazanıb, büdcə 30 milyard manata çatıb. Hazırda ölkədə minimum pensiya 240, minimum əmək haqqı isə 300 manatdır. Yəni bu gün pensiyanın məbləği o qədər də yüksək deyil. Vətəndaşların pensiya ilə bağlı təminatında problemlərin həllində xarici ölkələrin təcrübəsindən yararlanmaq daha müsbət nəticələrə gətirib çıaxara bilər.

Belə ki, bu gün bir sır xarici ölkələrdə, məsələn, İran, Türkiyədə pensiyaya çıxmağa hazırlaşan vətəndaşlar “əməkli ikramiyəsi” adlanan birdəfəlik ödənişlər almaqla problemlərini həll edə bilirlər. Ölkəmizdə isə bu qayda yoxdur və vətəndaş ancaq 65 yaşda təqaüdə çıxdıqdan sonra ənənəvi sistem əsasında həmin pensiyanı əldə edə bilər.

Azərbaycanda pensiya yaşı ilə bağlı birdəfəlik ödəniş üsulunu tətbiq etmək olarmı?

TEREF.AZ-ın məlumatına görə, iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov Cebhe.info-ya bildirdi ki, əslində bu üsul tətbiq oluna bilər və daha cəlbedici bir mexanizmdir:

“İnsanları təşviq edir ki, əməyini leqallaşdırsın. Çünki vətəndaş bunu bir yığım hesab edir. Həmin yığım eyni zamanda indeksləşdirilir, bu yığımdan da bəzi ölkələrdə, xüsusilə də Türkiyədə müxtəlif şətrlər daxilində əhali geniş istifadə edir. Əsasən də türklər mənzil problemini daha çox “əməkli ikramiyəsi” deyilən birdəfəlik ödəniş vasitəsilə həll edirlər. Burada model fərqləri də var. İndiki şərtlər daxilində Azərbaycanda yığım əsaslı pensiya mexanizmi deyil, daha çox həmrəylik əsaslı pensiya mexanizmidir. Baxmayaraq ki, fərdi hesabın yığım bölməsi də var və könüllüdür. Buna görə də təcrübədə istifadə edilmir. 2017-ci ildən əlavə edilib, ancaq hələ də bu günə qədər bu praktikanın tətbiq edildiyini görməmişk, bundan istifadə edənlər olmayıb”.

Ekspert bildirib ki, bu mexanizmlərdə əsas yanaşma, bu gün toplanan sosial sığorta haqlarının məhz bu gün pensiya alanların pensiyasının ödənilməsinə yönəlməsini nəzərdə tutub:

“Ona görə də burada yığım olmur. Dövlət Pensiya Fondunun hesabında izafi qalıq vəsaitlər formalaşmır. Bu imkan vermir ki, hansısa formada Azərbaycanda müraciət əsaslı birdəfəlik ödənişlərin həyata keçirilməsi mümkün olsun. Çünki burada yalnız əvvəlcədən planlamadan söhbət gedir. Bu məqsədlə də vəsait olmadığı üçün belə bir modelin indiki mexanizmdə tətbiqini mən çox çətin görürəm. Ancaq olmalıdır, təşviqedicidir. İnsanlar üçün alternativ yığım imkanı yaradır. İnsanların xüsusi əhəmiyyətli problemlərinin həllinə yönəldilə biləcək bir vəsait mənbəyinə çevriləcək. Ancaq bildiyim qədər, hökumət nəsə bənzər bir layihə ilə çıxış etmək istəyir. Yəni hansısa məqsədlərlə səhiyyə, təhsil xərcləri və yaxud da borcun ödənilməsi kimi məqsədlərlə pensiya kapitalından birdəfəlik istifadə ilə bağlı mümkün imkanlar üzərində layihənin olduğunu eşitmişəm”.

Pensiyanın varislik prinspi həyata keçirilə bilərmi?

Ekspert deyir ki, bu həyata keçirilə bilər və keçirilməlidir:

“Bu, özü də bir təşviqdir. Ümumiyyətlə, pensiya sistemi təşviqedici olmalıdır. Çünki uzunmüddətli dövrdə bu sosial sığorta haqlarının ödənişi prosesində maraqlı olmalıdır ki, sonradan əmək bazarında hansısa qeyri-formal sözləşmələr fonunda sosial sığorat yığımlarının azalmasına, qeyri-formal məşğulluğun geniş yayılmasına gətirib çıxarmasın. Varislik məsələsi də bu baxımdan vacib bir məsələdir. İndiki şərtlər daxilində bizdə mövcud qanunvericiliklə hökumət hesab edir ki, varislik var. Bir fərdi hesabın yığım hissəsində toplanan vəsaitlərə varislik hüququ tanınır ki, əslində praktikada bu tətbiq olunmur. İkincisi, pensiyaçı vəfat etdiyi təqdirdə onun himayəsində olan 18 yaşadək uşaqlar, 23 yaşadək ali təhsil alan uşaqlar, yaxud fiziki məhdudiyyəti olan himayəsində olan şəxslər varsa, pensiyanın həmin şəxslərə yönləndirilməsi mexanizmi də var. Hökumət bunu varisliklə əlaqələndirir. Ona görə də bu məsələyə çox da “isti” yanaşmır.

Ancaq bu, çox vacib bir məsələdir və ictimai, eyni zamanda bizim mexanizmin effektivliyini gücləndirə biləcəyinə inandığımız bir tələbdir. Çünki ölkədə hökumət 5 milyon insanın işlədiyini deyir, ancaq onların cəmi 1 milyon 700 mini faktiki olaraq əmək müqaviləsi ilə işləyir. Əmək müqaviləsi ilə işləmək əməyin leqallaşması demək deyil. Çünki biz təcrübədə onu da çox görürük ki, 1000-1500 manat əməkhaqqı alan şəxslərin əməkhaqqı məbləği dövlətin minimum əməkhaqqı məbləği ilə uyğunlaşdırılaraq 300 manat rəsmiləşdirilir. Bu, özü də qeyri-formal məşğulluq, yaxud qeyri-formal uçotdur. Bütün bu problemlərin aradan qalxması üçün əmək bazarı iştrakçılarının kütləvi şəkildə prosesdə iştirakı vacibdir. Onlar bu məsələdə maraqlı olmalıdır ki, zaman-zaman bu bazar şəffaflaşsın”.
 
 
 
Ardını oxu...
Azərbaycanda gələn il üçün iş vaxtı norması və istehsalat təqvimi təsdiq edilib

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin (ƏƏSMN) Kollegiyası Azərbaycanda 2023-cü il üçün iş vaxtı norması və istehsalat təqvimi təsdiq edib.

2023-cü il üçün iş vaxtı normasında bildirilir ki, Əmək Məcəlləsinə və Nazirlər Kabinetinin “2023-cü il üçün Novruz, Ramazan və Qurban bayramları günlərinin müəyyən edilməsi haqqında” 2022-ci il 9 dekabr tarixli 438 nömrəli Qərarına əsasən 2023-cü ildə aşağıdakı günlər iş günü hesab edilmir:

1, 2 yanvar – Yeni il bayramı;

20 yanvar – Ümumxalq Hüzn günü;

8 mаrt – Qadınlar günü;

20, 21, 22, 23, 24 mart – Novruz bayramı;

21, 22 арrеl – Ramazan bауrаmı;

9 may – Faşizm üzərində Qələbə günü;

28 mау – Müstəqillik Günü;

15 iyun – Azərbaycan xalqının Milli Qurtuluş günü;

26 iyun – Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri günü;

28, 29 iyun – Qurban bayramı;

8 noyabr – Zəfər Günü;

9 noyabr – Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı günü;

31 dekabr – Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi günü.

2023-сü ildə həftələrarası istirahət günlərinin iş günləri hesab olunmayan bayram günləri ilə üst-üstə düşməsi ilə əlaqədar olaraq beşgünlük iş həftəsində 3, 4 yanvar, 24 aprel, 29 may tarixləri, altıgünlük iş həftəsində 3 yanvar, 29 may tarixləri istirahət günləridir.
Ardını oxu...
2023-cü ilin fevral ayı 28 təqvim günündən, il isə 365 təqvim günündən ibarətdir.

2023-cü ildə beşgünlük iş həftəsində 240 iş günü (onlardan 7-si bayramqabağı və Ümumxalq Hüzn günü qabağı iş günləridir), iş günü hesab edilməyən 109 istirahət günü (onlardan 4-ü iş günü hesab edilməyən bayram günləri ilə üst-üstə düşməsinə görə müəyyən edilən), iş günü hesab edilməyən 19 bayram (4-ü istirahət günləri ilə üst-üstə düşən) və 1 Ümumxalq Hüzn günü vardır.

Nazirlik qeyd edir ki, Azərbaycanda gündəlik normal iş vaxtının müddəti 8 saatdan, gündəlik normal iş vaxtına uyğun olan həftəlik normal iş vaxtının müddəti 40 saatdan artıq ola bilməz. Bir qayda olaraq, iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsi müəyyən edilir.

2023-cü ilin iş vaxtı norması 40 saatlıq beşgünlük iş həftəsi üzrə 8 saatlıq iş günü hesabından müəyyən edilir. 2023-cü il üçün 40 saatlıq iş həftəsində iş vaxtının illik norması 1913 saatdır.

Altıgünlük iş həftəsi tətbiq edilərkən həftəlik norma 40 saat olduqda gündəlik iş vaxtının müddəti 7 saatdan və bilavasitə səhərisi gün istirahət günü olan iş gününün müddəti isə 6 saatdan çox ola bilməz.

ƏƏSMN vurğulayır ki, altıgünlük iş həftəsi olan iş yerlərində 40 saatlıq iş həftəsində çalışan işçilər üçün 2023-cü ildə beşgünlük iş həftəsi üzrə hesablanmış 1913 saatlıq illik iş vaxtı norması tətbiq edilməlidir.(Meydan TV)
 

Ardını oxu...
“İki dəfə elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevlə İKT sahəsi üzrə mütəxəssislərin hazırlanması ilə bağlı görüşmüşəm”.
DİA.AZ bildirir ki, bunu Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında deputat Vahid Əhmədov deyib. Millət vəkili bildirib ki, dövlət xətti ilə xarici ölkələrin ali məktəblərində İKT sahəsində ciddi mütəxəssislərin hazırlanmasına diqqət artırılmalıdır: “Təklif edirəm ki, bu sahədə gəncləri xaricə oxumağa göndərək və onlarla belə müqavilə bağlayaq ki, yenidən geri qayıtsınlar. Yoxsa göndəririk oxumağa, lakin orada olan yaxşı yaşayış, əməkhaqqının yüksək olması səbəbindən gənclər geri qayıtmırlar, orada qalırlar. Çalışmaq lazımdır ki, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə Elm və Təhsil Nazirliyinin arasında da bu sahədə müqavilə olsun”.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov isə “Şərq”ə açıqlamasında deyib ki, hazırda ali təhsilin maliyyələşdirilməsi aktiv olaraq yeni proqram əsasında həyata keçirilir:

“2019-2023-cü illəri əhatə edən “Dövlət Proqramı” gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali məktəblərində təhsil alması və məzun olduqdan sonra ölkəmizdə işlə təmin olunması prosesinin tənzimlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir”.

Ekspertin sözlərinə görə, əvvəlki zamanla müqayisədə dövlətimiz özünün daha çox ehtiyac duyduğu strateji sahələrə kadrların hazırlanması üçün xaricə tələbə göndərir. Əvvəllər istənilən ixtisaslar maliyyələşdirilirdisə, indi yalnız dövlətin müəyyən etdiyi ixtisaslarda təhsil alanlar maliyyələşəcək: "Dövlət Proqramı"nda daha çox ölkənin və dünyanın inkişafına uyğun olan sahələr prioritetləşdiriləcək. Texniki, texnoloji sahələr, mühəndislik, İT, kibertəhlükəsizlik, hərbi sənaye, kənd təsərrüfatının texnoloji inkişafı ilə bağlı sahələr, fundamental elmlər – kimya, biologiya, fizika, geologiya, onların kəsişməsi olan biokimya, bioinformatika, iqtisadiyyat, maliyyə, dövlət idarəçiliyi sahələri prioritet olacaq. Proses zamanı digər sahələrin də prioritetləşməsi gözlənilir. O sahədə ki, ölkənin inkişafına daha çox töhfə vermək mümkündür. Ötən illərdə dövlət proqramı ilə xaricdə təhsil alan tələbələrin ölkəyə qayıdıb-qayıtmaması ilə bağlı meyarlar yox idi. İndi isə belə deyil. Xaricə gedən tələbələrin mütləq şəkildə ölkəyə qayıtması tələb olunur və onlar 5 il Azərbaycanda işləməlidirlər. Ölkəmizə qayıtmayan tələbələr onların təhsili üçün ödənilən vəsaiti geri qaytarmalıdır. Bundan başqa, indiki meyarlara əsasən universitetlərdəki ixtisasların reytinqli olması lazımdır, lakin əvvəl belə bir tələb yox idi. Dövlətimizin xaricdə təhsillə bağlı siyasəti budur ki, daha çox ixtisaslı mütəxəssislər yetişsin. Əlbəttə, bu da yaxşı haldır”.

Ekspertin sözlərinə görə, vəsaitlərin ödənilməsində də yenilik edilib:

“İndiki xərclər çoxalıb və tələbələrin bütün xərclərinin ödənilməsi dövlətin diqqətindədir. Hər semestr 400 nəfər tələbə xaricə göndərilməlidir. Fikrimcə, bu dəfə daha yaxşı nəticə görəcəyik. Əvvəlki nəticələr də pis deyil, hazırda dövlət orqanlarında kifayət qədər çalışanlar var ki, onlar 2007-2015-ci illəri əhatə edən proqramdan məzun olublar. Təbii ki, bu da bizim üçün yaxşı xəbərdir”.
Ardını oxu...
Aclıqdan əziyyət çəkənlərin sayı çoxalır
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) 2030-cu ilədək müəyyənləşdirdiyi Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən (DİM) biri də dünyada aclığa son qoymaqdır. Ərzaq güvənliyinə təminat, qidalanmanı yaxşılaşdırmaq və kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafını dəstəkləmək bu məqsədin əsas tərkib hissələridir. BMT-nin fikrincə, aclıq və yetərsiz qidalanma halları aradan qaldırılmalıdır, yoxsa hər bir insanın qaçılmaz azuqə ehtiyacları ödənə bilməz. Axı düzgün qidalanmama təkcə insan sağlamlığına pis təsirlə nəticələnir, dolayısı ilə təhsil və məşğulluq kimi digər sosial sahələrin inkişafını əngəlləyir.

BMT-nin açıqladığı bilgilərə görə, 2014-cü ildən bəri dünyada aclıqla üzləşmiş və ya ərzaq güvənsizliyindən əziyyət çəkən insanların sayı artmaqdadır. COVID-19 pandemiyası durumu daha da ağırlaşdırıb. Ötən il aclıq problemi ilə üzləşənlər 2019-cu illə müqayisədə 150 milyon nəfər artıb. Deməli, dünyada təxminən hər 10 nəfərdən biri aclıqdan əziyyət çəkir. Bununla yanaşı, 2021-ci ildə planet əhalisinin üçdə biri qədər bölümü (2.3 milyard nəfər) tələblərə cavab verən qida məhsullarına müntəzəm çıxış imkanından məhrum olub. Bu, pandemiyanın başlanğıc dövrü ilə müqayisədə 350 milyon nəfər çoxdur. Özəlliklə Saharaaltı (Səhraaltı) Afrika, Mərkəzi və Güney Asiya, Latın Amerikası və Karib hövzəsi ölkələri bu məsələdə artan dinamikaya malikdir.

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin təsirləri

BMT-nin fikrincə, planet əhalisinin ərzaq güvənliyinə daha bir təhlükə Ukrayna-Rusiya savaşı sayılır. Nəzərə almaq lazımdır ki, dünya üzrə buğda ixracının 30 faizi, qarğıdalı ixracının 20 faizi, günəbaxandan hazırlanan məhsul ixracınınsa 80 faizi bu iki ölkənin payına düşür. Mütəxəssislərin fikrincə, pandemiya və hərbi konfliktlər, eləcə də iqlim dəyişiklikləri kimi qlobal problemlər fonunda 2030-cu ilədək dünyada aclığın ləğvi istiqamətindəki səylər yetərsiz qala bilər.

BMT bildirir ki, indi aclıqdan əziyyət çəkən insanları və 2050-ci ilədək aclıqdan əziyyət çəkəcəyi gözlənilən daha 2 milyard insanı qidalandırmaq üçün qlobal ərzaq və kənd təsərrüfatı sistemi köklü şəkildə dəyişdirilməlidir. Bu baxımdan, kənd yerlərinin inkişafına və ətraf mühitin qorunmasına, kiçik fermer təsərrüfatlarının gəlişməsinə dəstək verməklə hamıya yetərincə ərzaq təmin edilə və layiqli gəlir imkanı yaradıla bilər. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatının istehsal potensialını artırmaq məqsədi ilə beynəlxalq əməkdaşlıq gücləndirilməli, kənd təsərrüfatı sahəsində tədqiqatların aparılması və yeni texnologiyaların tətbiqi genişləndirilməli, kənd infrastrukturuna investisiyalar artırılmalıdır.

Azərbaycanda yetərincə qidalana bilməyənlər var
Dövlət Statistika Komitəsi (DSK) Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri çərçivəsində Azərbaycanda da yetərsiz qidalananlara dair bilgini açıqlayıb. Qurumun fikrincə, əhalinin 2.5 faizi yetərincə qidalanmır. Bu göstərici faiz olaraq az görünsə də, söhbət 250 min civarında insandan gedir.DSK-nın hesablamasına görə, 2020-ci ildə də sözügedən göstərici eyni səviyyədə olub (2.5 faiz). Metodologiyada belə deyilir: “Yetərincə qidalanmama insanın normal, fəal və sağlam həyat tərzinin qorunub saxlanması üçün zəruri enerji təminatına yetməyən qida miqdarına müntəzəm çıxışının olduğu vəziyyətdir”.

Problemi necə aradan qaldırmalı?
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı aclıq və yetərsiz qidalanmaya dair tövsiyələrini də açıqlayıb. BMT düşünür ki, belə çağırışları adekvat cavablamaqdan ötrü torpağa, digər istehsal resurslarına, müvafiq biliklərə və maliyyə xidmətlərinə güvənli və bərabər çıxışın təmin edilməsi çox vacibdir. Belə olduqda ərzaq məhsulları istehsal edən kiçik istehsalçıların, özəlliklə qadınların, ailə kəndli təsərrüfatlarının, fermer və balıqçılıq təsərrüfatlarının məhsuldarlığını və gəlirlərini ikiqat artırılmaq mümkündür. Bazarlarda ərzağın qiymətində baş verən kəskin dəyişikliyi azaltmaq üçün ərzaq ehtiyatlarına dair bilgilər də vaxtlı-vaxtında açıqlanmalıdır və bu, çox vacibdir.

Dayanıqlı kənd təsərrüfatından ötrü bu addımların da atılması önəmli sayılır:

– dayanıqlı ərzaq məhsulları istehsalı sistemlərinin formalaşdırılması;

– iqlim dəyişikliyinə, kəskin hava şəraitinə, quraqlığa, daşqınlara və s. təbii fəlakətlərə uyğunlaşma potensialının gücləndirilməsi;

– torpağın keyfiyyətini tədricən artıran dayanıqlı kənd təsərrüfatı təcrübələrinin tətbiqi;

– toxumların, becərilən bitkilərin və ferma şəraitində yetişdirilən və əhilləşdirilən heyvanların, eləcə də onların yabanı növlərinin genetik müxtəlifliyinin qorunması.
 

Dünyapress TV

Xəbər lenti