Ardını oxu...
Uzun müddət Azərbaycanın dövlət orqanlarında yüksək vəzifələr tutmuş, 1996-2017-ci illərdə arada qısa fasilə olmaqla Azərbaycan Respublikasının Baş naziri işləmiş Artur Rasizadə Modern.az saytının suallarını cavablandırıb.
Qeyd edək ki, bu, 2017-ci ildə Baş nazir vəzifəsindən təqaüdə göndərilmiş Artur Rasizadənin mətbuata ilk geniş müsahibəsidir. Onunla maraqlı söhbəti təqdim edirik:

- Artur müəllim, karantin günlərində əhvalınız necədir? Ümumiyyətlə, koronavirusla bağlı nə düşünürsüz?

- Vəziyyətin daha da çətin olduğunu deyə bilərəm. Havaya da çıxmaq olmur. Evdə oturmuşuq. Ancaq başqa yolumuz da yoxdur. Çünki virus qorxulu hal alıb. Etinasız yanaşsaq, axırımız yaxşı olmaz. Ona görə də hər birimiz qaydalara əməl etməliyik. Dünya mətbuatını izləyirəm və bir çox tibb sahəsində çalışan alimlərin fikirləri ilə tanış oluram. Bəzi alimlərin əsas tövsiyəsi budur. Əllərini yu, tibbi maskadan istifadə elə, sosial məsafəni saxla...

- Dediyimiz kimi, insanların heç də hamısı evə qapanmaqdan məmnun deyil. Təhlükə olsa da, kimi dənizə, kimi rayona, kimi ölkə xaricinə getmək istəyir. Siz də həmişə aktiv siyasətlə məşğul olmusuz. Bu situasiyada darıxmaq hissi varmı? Xüsusilə də keçmişə baxanda...

- Təbii darıxmaq var. Əgər kiminsə həyatının 60 ildən çoxu dövlət işində keçibsə, o mütləq darıxacaq. Bu təbiidir. Birmənalı olaraq darıxıram.

- Maşallah, bu arada səsiniz çox yaxşı gəlir. Gümrah insan təsiri bağışlayırsız.

- Elə bircə səsim gümrah qalıb. Qalan orqanlarım çürüyüb (gülür). Ümumiyyətlə, insan həyatının bir mərhələsi olur ki, yaş orada öz sözünü deyir. Həyatın elə qaydaları var ki, onu dəyişmək olmur.

- Yaşlı insanları təsəlli etmək üçün belə fikir səsləndirirlər: “Karantin dövründə nəvələrlə vaxt keçirin”. Hardadır, nəvələr?

- İndiki halda nəvələr belə yoxdur. Təbii, nəvələrim böyükdür artıq. Azyaşlı deyillər. Koronavirusa görə görüşlərə icazə verilmir. Çünki yoluxma ola bilər. O səbəbdən də karantin müddətində nəvələrimlə də görüşmürəm.

- Nəvələrlə də görüşə bilmirsiz. Bəs evəqapadılma vəziyyətində gününüzü necə keçirirsiz?

- Kitab oxuyuram, internetdə informasiyaları izləyirəm. Ancaq televiziyaya baxmıram. Bir az da istirahət edirəm, vaxt keçir.

- Artur müəllim, sizinlə bir qədər açıq danışmaq istəyirəm. Bu günə qədər haqqınızda dolaşan bəzi məsələlər var ki, cavabsız qalır. Məsələn, birmənalı olaraq ananızın erməni olduğu iddia olunur. Ancaq bu barədə heç vaxt danışmamısız. Əsl gerçəkləri sizin dilinizdən eşitmək istəyirik.

- Yazılanlardan məlumatım var. Rəhmətlik anamın pasportu hələ də məndədir. Sovet dövründə pasportda saxta nəsə etmək olmazdı. Ona görə də erməni məsələsi boş söhbətlərdir. Ümumiyyətlə, heç bir insan valideynlərini özü seçmir. Digər tərəfdən isə kiminsə anasının, ya da, atasının hansısa millətdən olması hardasa maraq kəsb edə bilər. Düşünürəm ki, əsas məsələ bu deyil. Əsas məsələ xalqına, dövlətinə qarşı millətçilik ruhunun güclü olmasıdır. Xalqın mənafeyi naminə çalışmaq, işğal olunmuş torpaqların necə azad edilməsi barədə düşünmək vacib məsələlərdir. Rəhmətlik anamın atası belçikalı olub. Anamın atası çar dövründə Rusiyanın Rostov şəhərinə gəlib. Rostovda balaca müəssisə yaratmışdı və ayaqqabı tikişində istifadə olunan mis istehsal edirdi. Rəhmətlik nənəmlə orada tanış olublar. Nənəm yarırus, yarıpolyak olub. Orada da ailə qurublar.

Anamın 6 yaşı olanda atası rəhmətə gedib. Anam öz atasını heç tanımayıb. Çünki kiçik yaşlı olub. Rostovda vəziyyət gərginləşəndə anamgil indiki Gəncə şəhərinə köçüblər. O zaman Gəncə Kirovabad adlanırdı. Kirovabadda da anam rəhmətlik atamla tanış olub evləniblər. Vəssalam, şüt tamam!
Söhbət açılmışkən bir hadisəni danışım. Günlərin birində xarici nümayəndələri qəbul edirdim. Söhbət bir qədər uzananda siyasi məhbus məsələsini dilə gətirdirlər. Bizdə siyasi məhbus olmadığını bildirdim. Cavab olaraq “bəzi müxalifət qəzetlərində yazırlar ki, sizin ananız ermənidir. Bu doğrudur?!”,-deyə soruşdular. Birmənalı olaraq “yalandı!” dedim. Onları niyə məhkəməyə vermədiyimi soruşdular. “Yazırlar, qoy yazsınlar. Əgər lazım olsa anamın məndə olan pasportunu göstərərəm. Anamın erməni olmadığı bəlli olacaq. Mənim sübutum da var” dedim. İndi mənim anamın milliyəti belədir, bəzilərinin isə heç anasının kimliyi bilinmir.

- Ananızla bağlı yazılanlara susduqca, həyat yoldaşınız barədə də erməni söhbəti gündəmə gəlib. Hətta gəlininiz haqqında da yazılıb. Bu barədə nə deyə bilərsiz?

- Yoldaşımın taleyi mənim taleyimlə oxşar olub. Mən də “xalq düşməni” ailəsinin üzvü olmuşam, o da. Görkəmli ədib Hüseyn Cavid sürgün olunanda bizə “xalq düşməni”nin qohumları deyirdilər (Artur Rasizadə Hüseyn Cavidin qardaşı nəvəsidir-müəllif). Yoldaşımın atası İbrahim Zeynalov da 1937-ci ildə “xalq düşməni” damğası ilə həbs olunaraq güllələnib. İxtisasca mühəndis olub. Neft şirkətində müavin işləyirdi. Sizə sənədlərlə danışıram. Hamısı arxivdə durur.
Həyat yoldaşımın atası Moskvada oxuyanda rus mənşəli qızla tanış olub evləniblər. Yoldaşımın atası azərbaycanlı, anası isə rus olub. Atasını güllələyiblər, anasını isə Qazaxıstana sürgün ediblər. Həyat yoldaşım 9 yaşında ata-anasız qalıb. Bibisi onu böyüdüb.
Övladlarıma gəlincə, heç nəyə yox, gəlinimin erməni olmasına həmişə ürəkdən gülmüşəm. Arada zarafatla deyirdim: “Kaş gəlinim erməni olaydı, ona görə ki o zaman oğlum da olardı”. Tale elə gətirib ki, mənim yeganə övladım var, o da qızdır. Demək gəlinim heç vaxt ola bilməz.

- Yoldaşınız öz seçiminiz olub, yoxsa, ailələriniz sizi tanışdırıb?

- Yoldaşımla eşq yaşamışam. Dərin bir eşq! Bəli, eşq! Ailə qurmağımızda kimsənin müdaxiləsi olmayıb...

- Bir məsələdə də adınız çəkilir. 20 yanvar qətliamı baş verməzdən öncə Sovet qoşunlarını Azərbaycana dəvət etdiyiniz iddia olunur. Maraqlıdır ki, xalqın taleyinə bağlı olan məsələdə də susmusuz. Sizin iştirakınızla belə bir hadisə baş veribmi?

- Bu barədə də xəbərim var. Amma Sovet İttifaqının tarixində belə bir şey olmayıb ki, hansısa respublikanın Baş nazirinin müavini Mərkəzi Komitənin Baş katibinə məktub ya da teleqram göndərsin. Məgər Rasizadənin işi-gücü yox idi ki, Qorbaçova teleqram göndərir?! Respublikanın Birinci katibi, ikinci katibi, Baş naziri yerində ola-ola Baş nazirin müavini Artur Rasizadə hansı statusla Qorbaçova məktub göndərib Sovet qoşunlarını Bakıya dəvət edir? Belə yalan olar?! Əlbəttə yalandır...

- Ananızın erməni olması barədə yazılanlardan tutmuş, xalqın taleyində mühüm rol oynayan 20 Yanvar hadisələrinə qədər susmusuz. Susmağınıza nə səbəb olub?

- Hər yazılana cavab versəydim, gərək işləməyəydim. 22 il Baş nazir, 6 il Baş nazirin birinci müavini, 4 il Mərkəzi Komitənin Maşınqayırma şöbəsinin rəisi və sairə vəzifələrdə işləmişəm. Ulu öndər Heydər Əliyev həmişə deyirdi. “Yalan informasiyalar yazılanda baş qoşma”. Mən də həmişə elə düşünmüşəm. Yalan yayanlar vicdanını qarşısına qoyub özünə sual versin ki, “bu qədər yalanlarla nəyi sübut etmək istəyirəm?!”.

- Artur müəllim, bayaq oğul məsələsində fərqli danışdız. Deyəsən oğlunuzun olmasını çox arzulamısız?

- Bir qızım var. Oğlum olmayıbsa, bu da Allahın işidir. Mən nə deyə bilərəm ki!

- Ancaq qız övladı ataya daha yaxın olur. Razısız?

- Əlbəttə razıyam. Hətta qızım mənə daha çox oxşayır. Yoldaşım 2013-cü ildə dünyasını dəyişəndən sonra qızım baxır mənə.

- Taleyinizin keşməkeşli olduğunu dediniz. Bu tanınmış nəslin övladı olmağınızdan irəli gəlir, yoxsa, necə?

- Təvazökarlıq kimi çıxmasın. Bir dönəm olub ki, əziyyət çəkmişik. Orta məktəbi Lənkəranda bitirib Bakıya gəldik. İçərişəhərdə 6 kvadrat metrlik evdə yaşayırdıq. Evin pəncərəsi də yox idi. Müharibə zamanının övladlarıyıq. Atamı xatırlamıram. 6 yaşım olanda müharibəyə gedib və geri qayıtmayıb. Anam rus ola-ola bizi tək böyüdüb. Bir bacı, bir qardaş olmuşuq.

- Kiçik yaşlarınızda atanızı itirmisiz. Maraqlıdır, milliyyətcə rus olan ananız sizi Azərbaycan ruhunda necə tərbiyə edib?

- Anam həmişə mənə danışırdı ki, atan müharibəyə gedəndə bir xahişi olub. “Oğlum azərbaycanlılığını itirməsin”. Çünki biz Hüseyn Cavidin ailəsi ilə sıx əlaqədə idik. Qohum kimi gedib-gəlirdik. Mənim Azərbaycan ruhunda böyüməməyim qeyri-mümkün idi. Mən kiçik olanda valideynlərim tez-tez Bakıya gəlib-gedirlərmiş. Həmişə də Hüseyn Cavidin evində qalardıq. Xatırlayıram ki, anam Cavid həbs olunmazdan qabaq Bakıya gəldiyimizi danışıb. 2 ay Cavidin evində qalmışdıq. Cavid bizi teatra piyada aparırdı. Qabağına çıxan xanımlar, bəylər “Cavid əfəndi, salam” deyib keçirdilər.

- Hüseyn Cavidin ailəsi ilə sıx təmasda olsanız da, sizin Azərbaycan dilinizdə yaxşı danışa bilməməyiniz həmişə müzakirə mövzusu olub. Haqqınızda “Ana dilini bilməyən vəzifəsini də icra edə bilməz” deyiblər.

- O qədər ata-anası azərbaycanlı olub yarıtmaz işlərlə məşğul olanlar var ki! Onda nə ilə məşğul olurdular, yaxud da indi nə ilə məşğul olurlar!... Düzdür, çox xoşbəxt olardım ki bəziləri kimi Azərbaycan dilində danışa bilim. Həyat elə gətirib ki, rus dilində oxumalı olmuşuq. Buna baxmayaraq, danışanda Azərbaycan dilində rahat danışıram, danışanı da 100 faiz başa düşürəm. Ancaq latın qrafikasının hərflərini oxuyanda çətinlik çəkirəm. Baş nazir olanda nə qədər sənədlərə imza atmışam. Heç bir sənədi oxumamış imza atmamışam. Bu ola da bilməzdi.
Sizə bir sirr açım: mənim bir gözüm görmür. Bu, çoxdan belədir. O zaman çıxıb deməli idim ki, gözümün biri görmür?!

- Qayıdaq Hüseyn Cavidin evində keçirdiyiniz illərə. Cavidin bütün yaradıcılığı ilə tanış olduğunuzu söyləmək olarmı?

- Əlbəttə. Bir çox şeirlərini əzbər də bilirəm. Siz də Cavidin əsərlərini bəyənməmiş olmazsız.

“Turan qılıncından dar kəskin ulu qüvvət
Yalnız mədəniyyət, mədəniyyət, mədəniyyət”

- Bəlkə sizin də gizli şairlik istedadınız var, biz bilmirik!

- Heç vaxt şeir yazmaq istedadım olmayıb. Mən mühəndisliyi sevib-seçdim. Ancaq atam şeirlər yazıb. Dəftərləri hələ də qalır. Cavidin bütün əsərlərini çox sevirəm.

- Artur müəllim, son vaxtlarda ölkədə prezident tərəfindən köklü kadr islahatları aparılır. Siz bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Cənab prezidentin apardığı islahatları yaxından izləyirəm. Birmənalı olaraq çox yüksək qiymətləndirirəm. Cənab İlham Əliyevə təşəkkür edirəm ki, bu cür işlər görür.

- Ard-arda işdən çıxarılıb həbs edilən icra başçıları arasında korrupsiya və rüşvətxor əməllər törədənlər, dövləti çapıb-talayanların kimliyini hər kəs bildi. Niyə icraedici orqanlarda çalışanlar bu cür hərəkətlər edirlər?

- Düzü, bilmirəm bu onların təbiətindən, yoxsa, savadsızlığından irəli gəlir?! Ağlıma gətirə bilmirəm ki, insanlar bu qədər rüşvəti nə edirlər?! Ancaq faktlar heç nəyi dəyişmir. Fakt faktdır.

- Uzun müddət eyni komandada təmsil olunduğunuz Prezident Administrasiyasının keçmiş rəhbəri Ramiz Mehdiyev də bir müddət öncə postundan kənarlaşdırıldı. Ramiz Mehdiyevin Administrasiyadakı fəaliyyəti haqda birmənalı fikirlər yoxdur. Elə vaxtilə hakimiyyətdə birlikdə çalışdığınız bəzi tanınmış şəxslər Ramiz Mehdiyevi hakimiyyət daxilində klan yaratmaqda, intriqa ilə məşğul olmaqda, rüşvətxor məmurları vəzifəyə təyin etməkdə və başqa bu kimi "qara işlər"də ittiham ediblər. Siz bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bunlardan məlumatım var. Bilmirəm, bunlar nəyə lazımdır?! Ancaq bunun iki yolu var. Ya gərək haqqında yazılanlarla bağlı məhkəməyə müraciət edəsən, ya da çıxıb birbaşa reaksiya verəsən. Başqa yolu yoxdur. Biri var deyəsən ki, filankəsin anası ermənidir, biri də var deyəsən ki, filankəs dövləti talayıb. Bunlar fərqli məsələlərdir.

- Ümumiyyətlə, ikiniz də eyni vaxtlarda hakimiyyətin əsas simaları olmusuz. Bu gün Ramiz müəllimlə zəngləşib dərdləşirsizmi?

- Əlaqə saxlamırıq. 2018-ci ilin aprelində istefaya göndərildim. Bir dəfə Ramiz müəllimlə telefon əlaqəmiz olub. O vaxtdan bu günə kimi əlaqəmiz olmayıb. Həm də mən vəzifədən gedəndə Ramiz müəllim hələ Administrasiyanın rəhbərliyində qalırdı, məndən çox sonralar getdi... Sonra görünür, daha mənimlə işləri olmayıb deyə axtarılmadım. Bu da normaldır.

- Milli Məclisin keçmiş sədri Oqtay Əsədovla münasibətləriniz necədir?

- Zamanında vəzifə icra etmişik deyə normal əlaqələrimiz olub. Bütün icra aparatlarında çalışanlarla aram normal olub.

- Bu gün nə Oqtay Əsədov, nə də siz yüksək vəzifə tutursuz. Ancaq Oqtay Əsədov sizdən fərqli olaraq incik təsiri bağışlayır. Sanki yenidən Milli Məclisin sədri olmamağını həzm edə bilmir, sıravi deputatlığa alışmır. Bu cür hallar nə dərəcədə doğrudur?

- Nəinki vəzifə, heç ömür belə əbədi deyil. Bu dünyada daimi heç nə yoxdur. Hesab edirəm ki, hər birimiz bu gün burda, sabah başqa yerdə olduğumuzu qəbul etməliyik. Eyni zamanda, dövr dəyişir axı! Yeni nəsil gəlməlidir, gənclər vəzifələrdə təmsil olunmalıdır. Artıq XXI əsrdir. Dünyada gedən prosesləri izləyirəm. İnternet üzərindən dünyanın o başından xəbər tuturuq...

- Bəs Allahşükür Paşazadə ilə münasibətləriniz necədir?

- Şeyx həzrətlərini soruşursuz?

- Bəli

- Çox yaxşı münasibətlərimiz var. Arada zəngləşirik. O mənim xətrimi çox istəyir, mən də onun xətrini çox istəyirəm.

- Şeyx haqqında da çox şayiələr gəzir, ya da yazırlar. Nə dərəcədə doğrudur?

- Yazırlar da. Mən söhbətə başlasam, kitab yazmaq olar.

- Yeri gəlmişkən, nə əcəb, memuar yazmaq haqqında düşünmürsüz?

- Bunun 2 səbəbi var. Birinci səbəb Hüseyn Cavidin həyat yoldaşı Müşgünaz xanım və qızı Turan xanımla bir vaxtlar daimi sıx əlaqədə olmağımızla bağlıdır. Anam Cavidin yoldaşını və qızını bütün qohumlarından üstün tuturdu. Cavidə görə evi gəlib yoxlayırdılar. Əlyazmaları-filan götürüb aparırdılar. O zamandan beynimdə qalıb ki, sənədləri saxlamaq doğru deyil. Ələ keçən yazışmalardan hansısa mənalarda istifadə edə bilərlər. İkinci səbəb isə tarixlə bağlıdır. Gərək tarixə 50 ildən sonra qayıdasan. Çünki indi yaszam, kiminsə xoşuna gəlməyəcək, yazmasam da.... Bu da adamın özünə əziyyət olmayacaq.

- Haqqınızda neqativ xəbərlərlə yanaşı, müsbət fikirlər də səslənir. Bəziləri sizi xalq və dövlət üçün gərəkli şəxs adlandırır. Bu barədə də danışa bilərsiz?

- Özüm haqqında necə danışım?! Bu doğru deyil. Jurnalistlərə məsləhət görərdim ki, Arturun işlədiyi yerlərdə əgər kimlərsə qalıbsa, onlardan soruşsunlar. O zaman biləcəklər ki, Artur hansı işləri görüb. Ümumiyyətlə, ailəmiz həmişə təvazökar olub. Özümüz haqqında danışmağı sevməmişik.
Söhbət açılmışkən bir hadisəni danışım: Baş nazir ola-ola bir gün anam zəng etdi. Soruşdum ki, “ay ana hardasan?!”, cavab verdi ki, “qızımın yanındayam”. Necə getdiyini soruşanda “trolleybusla”dedi. Cavab verdim ki “ay arvad, burda otururamsa, deməli, səni harasa aparmağa, taksi göndərməyə imkanım var”. Ailəmiz belə olub.

- Bir övladınız olsa da, onu davamçınız kimi yetişdirmədiniz. Bu gün yeganə övladınız – qızınız hansısa vəzifəni tuta bilərdi.

- Mənim yaxın ailə üzvlərimin heç biri vəzifədə deyil. Bir hadisə olmuşdu, ad çəkmək istəmirəm. Xahiş etmişdilər ki, “filankəsi vəzifəyə qoyaq”. “Nə qədər ki mən Baş nazirəm, bu, baş tutmayacaq” demişdim. Xarakterim belə olub. Bu da ailəmdən gələn tərbiyədən asılıdır.
Dövlət Plan Komitəsinin müavini idim. İsmayıl Əliyev vardı. Allah rəhmət eləsin! Neft Akademiyasının rektoru olub. Bir dəfə kabinetdə oturmuşam. Katibə dedi ki, “İsmayıl müəllim sizinlə danışmaq istəyir”. O zamanlar gənc idim. İsmayıl müəllim yaşca məndən boyük idi. Heç demə o xəbər tutub ki, Nailə Rasizadə mənim qızımdır. Mənə dedi ki, “sənin qızına tələbə vəsiqəsini mən verirəm, ancaq sən bir dəfə də olsun mənə deməmisən ki, qızın burda oxuyur. Qızına nə köməklik lazımdırsa, edərəm”. Cavab olaraq “kömək məsələsi bizlik deyil” dedim.

- Bəziləri Artur adını eşidən kimi erməni məsələsini gündəmə gətirirlər. Hətta “buna bir Azərbaycan adı tapmadılar ki, gedib erməni adı qoydular?!” deyə söyləyənlər də var. Kim qoyub adınızı?

- Mən dünyaya gələndə anam ölüm-dirim savaşı aparıb. Məni güclə dünyaya gətirib. Voyniçin “Ovod” əsərini oxumusuz?

- Əlbəttə. Çox maraqlı əsərdi. Ata-oğul üzə-üzə gəlir...

- Hə, bax əsərdəki həmin oğul, yəni Artur adını da atam mənə qoyub. Ancaq anam adımın ya Teymur, ya da Tofiq olmasını çox istəyib. Atam isə əsərdən təsirlənib deyə, adımı Artur qoyub. Savadı olmayanlar da durub deyirlər ki, Artur erməni adıdır. Çünki kitab oxumayanlar belə şeyləri bilməz. Oxusaydılar, rast gəldikləri adları bilərdilər...
Ardını oxu...
Kinodramaturq Eldəniz Quliyevin Yenisabah.az-a müsahibəsi:
- Eldəniz bəy, bir müddət əvvəl Vətən Dəyərlər Platforması adlı yeni qurum yaradacağınızı bəyan etdiniz. Bu platformanın məqsədi nədir? Nəyə nail olmaq istəyirsiniz?
- Bu gün Azərbaycan öz tarixinin məsuliyyətli dövrlərindən birini yaşayır. Bu, danılmaz bir faktdır. Hazırki ziddiyyətli, eləcə də mürəkkəb bir mərhələdə mənəvi-əxlaqi dəyərlərin, milli dövlətçilik maraqlarının qorunub saxlanması taleyüklü məsələyə çevrilir. Belə ki, mental dəyərləri aşınmaya məruz qalan cəmiyyətdə xalqın proqressiv inkişafı təmin edilmir. Milli dəyərlər sistemi dağınıq olan ölkələrin dövlətçilik sistemi çökər. Bunun dəfələrlə şahidi olmuşuq, çünki ilahi qanunauyğunluqdur. Hesab edirik ki, mənəvi deqradasiyanın kritik həddə yaxınlaşdığı, siyasi münasibətlərin obyektiv və subyektiv səbəblərdən gərginləşdiyi həssas zaman kəsiyində ictimai-siyasi elitanın bir konsensusa gəlməsi və səylərini vahid bir güc mərkəzi yaradılmasına yönəltməsi tarixi zərurətdir. Biz Vətən Dəyərlər Platforasının Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında birləşdirici funksiyanı yerinə yetirəcək nüfuzlu bir təşkilat kimi fəaliyyət göstərəcəyinə ümid edirik. Zaman tərəzisinə xalqımızın müqəddəratı və dövlətimizin gələcək perspektivləri qoyulub. Artıq yersiz ambisiyalar, qarşılıqlı ittihamlar, populist, qeyri-etik çıxışlarla ciddi nəsə əldə etmək mümkün deyil. Cəmiyyətimiz haqlı olaraq bütün neqativliklərdən cana doyub. Bu gün bizlər öz taleyimizin laqeyd tamaşaçısından fəal iştirakçısına çevrilməsək, qarşımıza çıxan bir sıra problemlərin faciəyə çevrilməsinin şahidi olacağıq. Bütün dediklərim Vətən Dəyərlər Platformasının əsas məqsəd və məramıdır. Biz çalışacağıq ki, həqiqətən, nüfuzlu bir təşkilat yaransın. Biz ruhunda dövlət, xalq, vətən sevgisi daşıyan hər bir alicənab şəxsi bu yola dəvət etməyi fikirləşirik. Hazırda ölkənin 100-dən artıq nüfuzlu insanı bu platformanın yaranmasında iştirak edir. Onlar arasında xalq artistləri, əməkdar incəsənət xadimləri, vəkillər, professorlar, sadə insanlar var. Karantin bitdikdən sonra isə biz öz məram və məqsədimizi geniş şəkildə ictimaiyətə təqdim edəcəyik. Orada kimlərin imza atdığının da şahidi olacaqsınız. Bildirim ki, bu, siyasi meydandan uzaqlaşmaq deyil. Biz istər-istəməz siyasətin içərisindəyik. Suya girən insan orada quru qala bilməz ki... Düzdür, bu, ictimai bir təşkilatdır, amma siyasət hər yanımızda var. Hətta yəqin ki, bu təşkilat yarandığı gündən siyasi proseslərdə də öz səmimi və obyektiv münasibətini ortaya qoyacaq, ona görə də düşünmürəm ki, biz siyasət meydanından uzaqlaşırıq.
- Bu ifadə son illər çox populyarlaşıb. Hamı deyir ki, ziyalılarla cəmiyyət arasında uçurum yaranıb. Əgər bunun belə olduğunu qəbul etsək, gərək səbəbini də axtaraq. Sizcə, ziyalının cəmiyyətdən uzaq düşməsinə səbəb nədir?
- Çox təəssüflə qeyd etməliyəm ki, siz haqlısız və bu gün doğrudan da ziyalı bəndə öz funksiyasını yerinə yetirmir, yükünü çəkmir, təbii ki, bunun da müəyyən səbəbləri var. Ziyalı öz xalqının vicdan daşıyıcısıdır. Belə olmadığı halda, həmin ziyalı cini uçub getmiş çırağa çevrilir. Nəticədə işığının əhəmiyyəti olmur, çünki ziyalı təkcə işıq deyil, fəaliyyəti də önəmlidir. Bu mənada ziyalı insanların bir çoxu öz komformist maraqlarının qurbanına çevrilirlər. Millətin ağrısını anlamaq, dərdi ilə kədərlənmək əvəzinə, ancaq öz maraqlarını güdürlər. Düz yaşam tərzi yaxşı yaşam tərzinə çevrildi, bununla da onlar səhv ömür sürməyə başladılar. Çat bundan yarandı. Bu çat isə artıq uçuruma çevrilir. Mən təəssüf edirəm, çünki ölkədə kifayət qədər problemlər var. Ağrılı, həll olunması vacib olan məsələlər var ki, burada ziyalı qabağa düşməlidir, amma heç bir hərəkət yoxdur. Ziyalı öz mənafeyini xalqın mənafeyindən üstün tutumamalıdır, tutursa, artıq o ziyalı deyil. Əslində formaca çoxlu “ziyalı”mız var, amma reallıqda vəziyyət fərqlidir.Onlar xalqın məsuliyyətini daşımalı, vicdan simvoluna çevrilməlidirlər.
- Bəy, aktiv sosial şəbəkə iştirakçısı olduğunuz üçün bu sualı sizdən soruşmaq yerinə düşər. Sosial şəbəkələrdə bu qədər aqressiyaya səbəb nədir? Biz niyə normal müzakirə apara bilmirik?
- Bəli, sosial şəbəkələrdə aqressiya olduqca çoxdur. Bunun səbəblərindən biri odur ki, insanlarımız sosial problemlər içərisində çabalayır, elə faktlar var ki, onu inkar eləmək qeyri-mümkündür. Pandemiya da bir tərəfdən aşkarladı ki, həqiqətən, sosial məsələlərdə böyük problemlərlə üz-üzəyik. İnsanların işsizlik problemi, kredit borcu onların hövsələsini tükədir. Bu gün insanları daha çox məişət qayğıları, sabaha olan inamsızlıqları incidir. Bunlar bəziləri üçün bəsit gələ bilər, amma elə həyatın özü də bəsitdir. İnsan üç kəlmədən ibarətdir: doğuldu, yaşadı, öldü. Ortada dayanan yaşamaq məsələsində isə bir çox problemlər var. Sosial şəbəkə ictimai həyatımızın aynasıdır. Həyatda baş verənləri özündə əks elətdirir. Sadəcə ölkə rəhbərliyinin ətrafında olan siyasi texnoloqlar qaynayan qazanın qapağının üstünə daş düzməklə xilas olmaq istəyirlər. Yəni problemi görmək istəmirlər. Başa düşmürlər ki, ovucunla gözünü tutub özün üçün günəşi bağlamaq o demək deyil ki, günəş yoxdur. Problem varsa, həll olunmalıdır. Həll məsələsində bizim idarəçilik sistemində ciddi qüsurlar var. İnsanların etiraz enerjisi yavaş-yavaş yığılıb sinergetik enerjiyə çevrilir və bunun da fəsadları çox ağır olur. Bu mənada aqressiyanı başa düşürəm. Amma elə şeylər var ki, onları qətiyyən qəbul etmək olmaz. Məsələn, söyüş ritorikası, qeyri normativ leksikonla danışıq, dövlətə həqarət qəbuledilməzdir. Özü heç bir iş görməyən adamın özünü söyüşlərlə gündəmə gətirməsi yolverilməzdir. Amma problemləri ağrı ilə ifadə edən şəxsi anlamaq olur. Hətta bunda belə aqressiyadan uzaq olmaq lazımdır. Hər halda həqiqi ziyalılarımız bu məsələyə diqqət ayırmalıdır.
- Xalqın tənqid obyekti kimi seçilməsinə, tez-tez qınanmasına münasibətiniz necədir? Məsələn, biz “bu xalq Mirzə Cəlilin, Sabirin dövründə qalıb” qınağı ilə tez-tez qarşılaşırıq. Əgər cəmiyyət 130-150 il ərzində heç bir mədəni tərəqqiyə nail olmayıbsa, bunun tək günahkarı xalqdır?
- Heç vaxt heç bir vəchlə xalqı günahkar çıxarmaq olmaz. Xalq hər zaman haqlıdır. Əgər hər hansı bir şey düz getmirsə, hansısa fəsadlar yaranırsa, bunda xalqı yox, xalqı idarə edənləri günahlandırmaq lazımdır. Bəli, müəyyən təbəqələrin səhvi ola bilər, amma buna görə bütün xalqı qınamaq düzgün deyil. Özü də bu xalq son tikəsini başqasına verən, əməksevər xalqdır. Dünyada ikinci bir xalq yoxdur ki, milli-mənəvi dəyərlərinə belə sədaqət nümayiş etdirsin. Sadəcə gərək onun dəyərlərinə həqarət etməyəsən. Bu yaxınlarda bir xalq artisti xalqa qudurmuş demişdi. Ona qarşı olan aqressiya olduqca haqlı idi. Qudurğan bir aktrisanın xalqına elə söz deməsi yolverilməzdir. Bizim təhsilimizdə, səhiyyəmizdə, siyasətimizdə, sosial sferada, kütlə psixologiyasında mühim problemlər var. Amma bunların heç biri xalqın günahından əmələ gəlmir. Bunlar həmin sferanı idarə edənlərin xalqa münasibətindən yaranır. Ona görə də istənilən halda xalq sevilməlidir. Nə qədər çox sevgi versən, xalq özünü bir o qədər düzgün ifadə edəcək.
- Gələcək barədə düşünəndə hansı hisləri keçirirsiniz? Sizcə, 130-150 il sonra xələflərimiz müasirlərinin yenə Mirzə Cəlilin, Sabirin dövründə qaldığını deyəcək?
- Hamının eybi var. Eybi olmayan təkcə Allahdır. O klassiklər xalqı eyibdən xilas olmaq üçün bəzən səhv tənqid ediblər, amma bunu xalqı sevdikləri üçün ediblər. İstəyiblər ki, eyiblər aradan qalxsın. İnsanların yaşam tərzinin də öz təkamülü var, getdikcə nöqsanlardan azad ola-ola hərəkət edirik. Mən inanmıram ki, 150 il sonra da bizə Sabirin və ya Məmmədquluzadənin qəhramanları kimi baxalar. Baxmayaraq ki, insan xisləti dəyişməzdir, amma bizim nə qədər insanımız var ki, özünü inkişaf elətdirib. Rəssamlarımız, idmançılarımız, elm adamlarımız Avropanı heyrətləndirib, hazırda da heyrətləndirir. Biz inkişaf edirik, ruhumuz da daha da təmizlənir. Yəqin 150 il sonra bizə baxıb deyəcəklər ki, onlar nə qədər çətin vəziyyətdən bu səviyyəyə çatıblar, çətinlikdən qurtulmaq üçün çox cəhd ediblər. Bu gün doğrudan elə bir zaman kəsiminə gəlmişik ki, biz daha çox bir-birimiz haqqında danışmalı deyilik, elə bir-birimizlə danışmalıyıq. İqtidar-müxalifət münasibətlərini də buraya aid edirəm. Gərək, biz baş verən hadisələrə obyektiv münasibət sərgiləyək. Azərbaycan torpaqlarının işğalda olduğunu nəzərə alaq. Elə məsələlər var ki, biz orada danışmalıyıq. Nifrətlə, hər şeyi inkarla mübarizə aparmaq olmaz. Son 20 il də göstərdi ki, inkar heç bir nəticə vermir. Allahın köməkliyi ilə bizim platformada bütün danışdıqlarım fəaliyyət planı kimi öz əksini tapacaq və dediklərimizi addım-addım həyata keçirməyə çalışacağıq.
Ardını oxu...
"Yeni növ koronavorus (COVİD-19) infeksiyasını vaxtında aşkar etdik və onun qarşısını ala bilərdik, ancaq bizə imkan verməyib susdurdular".

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, bu fikirləri Uhan şəhərinin Mərkəzi xəstəxanasının həkimi Ay Fen Çinin “Jenu” jurnalına müsahibəsində deyib.

Uhanlı həkim Ay Fen bildirib ki, COVİD-19 koronavirus infeksiyası simptomlu ilk xəstə 2019-cu ilin dekabrın 27-də Uhan şəhər Mərkəzi xəstəxanasına daxil olub. “Xəstə infeksiyanı çox ağrı formada keçirirdi, ancaq onda hansı infeksion xəstəliyin olduğunu müəyyən edə bilmirdik. Xəstəni 10 gün müalicə etsək də, aparılan müalicə nəticə vermirdi. Pasiyentin vəziyyəti getdikcə ağırlaşırdı. Bu müddət ərzində bir neçə belə xəstə xəstəxanaya daxil oldu. Laborator analizlər nəticəsində xəstələrin ağ ciyərlərində kəskin respiratorlu bakteriyalar, SARS koronavirusu və digər bakterioloji çöplər aşkar edildi. Xəstlərin analizlərinin nəticələri barədə xəstəxananın pulmonolgiya şöbəsinin müdirinə təqdim etdik. O nəticələrə baxdıqdan sonra dedi ki, çox pis...”- Ay Fen qeyd edib.

Çinli həkim əlavə edib ki, həmin gün işdən evə qayıtdıqdan sonra gecə xəstəxana rəhbərliyindən bir neçə təhdid dolu xəbərdarlıq zəngləri oldu. Xəbərdarlıq edildi ki, yeni xəstəlik barədə heç kimə bir kəlmə də deməsin. “Mən bütün gecəni yata bilmədim və baş verənlər barədə düşündüm”- Ay Fen vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, səhəri gün işə gəldikdən sonra xəstəxananın nizam-intizam komissiyasına çağırıblar: “Mənə və daha digər 8 həkim həmkarıma şiddətli töhmət verildi. Cəzalandırılmağımızın səbəb isə WeChat vasitəsi ilə yeni xəstəliyi digər xəstəxana həkimləri ilə müzakirə etməyimiz göstərilib. Bütün məsuliyyəti üzərimə götürməyimə baxmayraq, nəticəsi olmadı. Nəticədə 8 həkim həmkarım da cəzalandırıldı”.
Ay Fen bundan sonra rəhbərliklə görüşərək tutduğu vəzifədən azad edilməsini istəsə də, rəhbərlikdən yox cavabı alır: “Bundan sonra daha çox qorxdum. Axşam evə döndükdən sonra həyat yoldaşıma bildirdim ki, əgər başıma bir iş gələrsə, uşaqların tərbiyəsi ilə məşğul olasan”.

Bundan sonra həkim koronavirus haqqında hətta yaxınlarına bir kəlmə deyə biməsə də, onlara maska taxıb,insanların çox olduğu yerdə, küçədə qələbəlik yerlərdə gəzməməyi tövsiyyə edir.

Vəziyyət getdikcə daha da ağırlaşır. Çin hökuməti məcburiyyət qarşısında yeni virusla bağlı Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatını məlumatlandırır.

Ay Fen bildirib ki, həkimlər baş verən hadisələrədən narahat olsa da, real təhlükədən qorunmaq üçün əlləridnən bir şey gəlmirdi. “Rəhbərlik xəstəlik barədə həkimlərə konkret bir söz deyilmirdi. Məsələni bacardıqca gizlətməyə çalışırdılar. Virus barəsində ancaq həkimləröz aralarında gizli söhbət edər və bir-birini xəbərdar edirdi. Hətta həkimlərə bu barədə SMS və ya messencerlə yazmaq qadağan olunmuşdu. Bu azmış kimi həkim və tibb bacılarına qoruyucu maska taxmaq qadağan olunub. Bu yolla panika yaratmamağa çalışırdılar”.

Ay Fen deyir ki, vəziyyət günbə-gün, saatbasaat pisləşməyə doğru gedirdi. Xəstələrin sayı getdikcə artırdı. Hətta vəziyyət o həddə çatdı ki, tibb işçilərindən virusa yoluxan oldu.
Ancaq yanvarın 16-da Uhan tibb işçilərinin təcili toplantısında virusun nə qədər ciddi olduğu və tədbrilər görməsi gündəmə gətirilərək müzakirə olunur.

Yeni koronavirusla bağlı vəziyyət, ancaq 83 yaşlı akademik, 2003-cü ildə SARS koronavirusunu aşkar edən Çjun Nanşan Uhana gəldikdən sonra dəyişir. 83 yaşlı epidemioloq Uhan şəhərinin bütövlükdə epidemiyaya yoluxduğunu və vəziyyətin nəzartədən çıxdığının şahidi olur.

Ancaq akdemikin yanvarın 19-da yeni növ koronavirus barədə jurnalistlərə açıqlama verəndən bu istiqamətdə vəziyyət ciddi dəyişir. Belə ki, ondan bir gün sonra - yanvarın 20-də Çin rəhbərliyi kornavirusla bağlı yaranan böhrana qarşı mübarizəni üzərinə götürərək ciddi mübarizəyə başlayır. Görülən tədbirlərə baxmayaraq xəstələrin sayı sürətlə artırdı.

Ay Fen deyir ki, xəstəxanalarda yer olmadığından, pasientləri dəhlizlərdə yerləşdirməli olurduq. Onun bildirdiyinə görə, hətta elə bir vəziyyət yaranıb ki, xəstələri qəbul etmək çətin olduğundan, onlar xəstəxana həyətində ölüblər.

Ay Fen jurnala müsahibəsində onu da etiraf edərək deyib ki, çox təəssüf, mən dekabrda rəhbərliyim tələbinə əməl edərək susdum: “Əgər bilsəydim vəziyyət bu həddə gələcək, onların töhmətlərinə tüpürərək xəstəlik barədə hər gördüyüm insana məlumat verərdim. Bu həyatım bahasına başa gəlsəydi belə...”

O deyib ki, vaxtında tədbir görülsəydi epidemiyanın qarşısını almaq mümkün idi.
Ardını oxu...
 

Əməkdar artist Baloğlan Əşrəfovun müsahibəsi:

– Baloğlan bəy, yay tətilini necə keçirirsiniz? Karantin rejimi planlarınızı pozmayıb ki?

– Mən həmişə dövlətin qoyduğu qayda-qanunlara hörmətlə yanaşmışam. Necə məsləhət görürlərsə, elə də edirəm, buna söz yox. Amma bəzən görürəm ki, mütəxəssislərin özləri də çox zaman nələrisə doğru-düzgün etsələr daha yaxşı olar. Mən özüm evdəyəm, toylar yoxdur, bizim də iş-gücümüz dayanıb. Baxıram ki, restoranlar, müəyyən yerlər bağlıdır, əylənməyə, vaxt keçirməyə yer yoxdur. Toy yoxdur, eybi yox, heç olmasa, dostlarla bir yerə gedib, oturub çay içməyə yer olaydı… Evdə oturmuşam, öz yaradıcılığımla məşğulam, kitablarımı vərəqləyirəm.

– Artıq bəzi müğənnilər istirahət etmək üçün xaricə üz tutublar. Miri Yusif, Ayan, prodüser Tolik Türkiyədə dincəlir. Sizin də belə bir niyyətiniz var?

– Allah o məşhurların da canını sağ etsin, amma atamın qəbrinə and olsun, mənim zonamda – Masallı rayonunda olanlar Bodrumda, Antalyada olandan daha yaxşıdır. Mənim imkanım olsa, elə gedib öz rayonumda, İstisuda dincələrəm. O nəyə desən dəyər.

– Karantin dövründə sənət adamlarının sitirahətə yollanması birmənalı qarşılanmır. Onlara qarşı tənqidi fikirlər var. Siz bu barədə nə düşünürsünüz?

– Hansı müğənnilər gedir? 5 aydır müğənnilərin toyları yoxdur. Onlar o pulu hardan alıb gedirlər ki? Yəqin ki, “levıy” pul qazananlar gedirlər oyana-buyana. Bu dəqiqə mən bütün musiqiçiləri fikirləşirəm ki, ilahi, bunların işi necə olacaq? Günəmuzd işləyənlər var ki, onların əlavə qazanc əldə etdikləri yer yoxdur. İndi o gedənlər ki, var, gedirlər Bodrumda orda-burda dincəlirlər yəqin ki, onların imkanları, gəlir əldə etdikləri yer var ki, gedirlər. Halal xoşları olsun. Mən millətimə, öz musiqiçi dostlarıma baxıram, onların vəziyyəti ilə maraqlanıram, deyirəm elə Azərbaycan yaxşıdır. Bir az bu işi mütəxəssis rəyinə buraxmaq lazımdır. Mən öz həkimlərimizə də, dövlətimizə də 100 faiz güvənirəm, inanıram, amma burada bir balaca məsələlər var. O məsələləri çox yüksək səviyyədə həll etmək lazımdır. Məsələn, beş-altı yeri bağlamaq, bir yer üçünsə imkan yaratmaq düzgün deyil. Millət belə olanda tökülür gedir ora, viruslarını da tökür ora. Mənim Masallım gül kimi yer idi, orada heç nə yox idi. Arada oranı boş zona kimi saxladılar, bundan sonra millətin nə qədər böyüyü, kiçiyi var, hamısı getdi oradakı istirahət zonalarına. Koronavirusun 90 faizini tökdülər ora. Bəzən belə şeylərdə diqqətli olmaq lazımdır.

– Bəs vətəndaşlara nə məsləhət görürsünüz?

– Millətimdən bir xahişim var, qurban olum Azərbaycan xalqına, mənim millətim ağıllıdır, uzaqgörəndir, amma əgər maska bu zəhrimarın yayılmasında böyük rol oynayırsa, niyə bəzi adamlar həyasızlıq edir, maskanı taxmır?! Axı nə üçün belə olmalıdır? Əgər bunu alimlər, mütəxəssislər məsləhət görürsə, deməli, bilirlər ki, deyirlər. Bəzən görürsən ki, qıpqırmızı adamın düz üzünə baxır, bəzən də adamın üstünə gəlir. Maskasız gəlməyi bir yana qalsın, hələ istəyir ki, öpüşüb-görüşsün. Ay balam, ayıbdır axı, birincisi, kişi kişi ilə öpüşməz. İkincisi, əgər dövlət deyirsə ki, maska taxın, məsafə saxlayın gərək əməl edək. Başınıza dönüm, gəlin, bir az yola verək də. Bu işdə ən çox əziyyət çəkənlər musiqiçilərdir. Digər sahələrin adamları az-çox öz işlərini görürlər. Amma təsəvvür edin ki, yüz minlərlə günəmuzd işləyən musiqiçilərimiz var. Onlar hər axşam ailəsinə 10-15 manat pul aparırdılar. Onlar nə qrant alırlar, nə də aylıq gəlirləri var. Gücləri də ancaq musiqiçilərə, musiqi sahəsində olanlara çatdı, hər yeri qapatdılar.

– Siz musiqiçilərin vəziyyətinin düzəlməsi üçün nə təklif edirsiniz?

– Mən bir şey təklif edərdim – şadlıq evlərinə qoyulan qadağaların aradan qaldırılmasını. Bu qadağanı bir az qəribə qarşılayıram. Birincisi, şadlıq evləri anbar, metro deyil ki, hamı bir-biri ilə yaxın məsafədə olsun. Toyda hərə öz ailəsi ilə, həyat yoldaşı ilə qoşalaşıb oturur. Şadlıq evinin qarşısında hər kəsin hərarəti ölçülsün, sonra əlləri dezinfeksiya edin, buraxın içəri. Onsuz da ər-arvad oturacaqlar. Ancaq gücləri bunlara çatır. Balalarının toylarını gedib Amerikada, İngiltərədə edənlər bura çatanda təklif edirlər ki, 10-15 nəfər yığılsın. Niyə?! Sən gedib xaricdə 500 nəfəri yığırsan başına, özü də necə lazımdır toy keçirirsən, bəs burdakılar üçün niyə belə qərar təklif edirsən?! Nə üçün? Xarici ölkələrdə, Rusiyada artıq toylara qoyulan qadağa aradan qaldırılıb. Onlarda da koronavirus var da. Bunu bizə də tətbiq etmək olmaz?

– Sosial şəbəkələrdə müğənnilər toy olmadığından, pulsuzluqdan gileylənirlər. Sizin maddi sıxıntınız varmı?

– Mən də bu elin oğluyam. Müğənnilərin çoxunun maddi sıxıntısı varsa, məndə də var, mən göydən zənbillə düşməmişəm ki. Mən də öz sənətimlə, səsimlə çörək pulumu qazanırdım. Mən hökümətdən də təqaüd alıram. Bunlarla ailəmi dolandıra bilirəm, indilik bir təhər yola veririk, amma məndə də təbii ki, sıxıntılar olur, maddi sıxıntı çəkən həmkarlarımdan biriyəm. Demək olmaz ki, mən özümü dolandırıram deyə bu xəstəliyin mənə dəxli yoxdur. Günəmuzd işləyənləri düşünürəm, qabyuyanları, ofisiantları, musiqiçiləri də fikirləşmək lazımdır. İnanıram ki, bu qərarları çıxardanların evlərində heç nəyə ehtiyacları yoxdur, hər şey öz qaydasındadır və istədiyi anda kefinə gəlir, istədiyi qərarı çıxarır. Ümid edirəm hər şey yaxşı olar, yenə də millətimə səslənirəm, xahiş edirəm, maska taxın, bir-birinizlə məsafə saxlayın. Vallah, bunlara əməl etmirlər, vicdan haqqı etmirlər. Hərdən maşınla çıxanda yolda görürəm ki, 90 faiz adam heç maskadan istifadə etmir. Bunlara niyə imkan yaradırlar, onu da bilmirəm.

yenisabah.az

Ardını oxu...
Nikiforovun başçılıq etdiyi həkimlər briqadası bir sıra pandemiya xəstəxanalarına baş çəkərək azərbaycanlı həmkarlarına koronaviruslu xəstələrin müalicəsində tövsiyələrini verib

Azərbaycan koronavirusla mübarizədə metodiki-təlim yardımı və respublikadakı situasiyanın dəyərləndirilməsi üçün Rusiya Federal Tibbi-Bioloji Agentliyinə (FTBA) müraciət edib. Həkimlərimizlə öz təcrübələrini bölüşmək üçün FTBA-nın baş infeksionisti, Piroqov adına Rusiya Milli Tibbi Tədqiqat Universitetinin (RMTTU) infeksion xəstəliklər və epidemiologiya kafedrasının müdiri, professor, tibb elmləri doktoru Vladimir Nikiforovun başçılığı ilə rusiyalı mütəxəssislər ölkəmizə təşrif buyurublar.

Sputnik Azərbaycan-a müsahibəsində baş infeksionist bir sıra pandemiya xəstəxanalarında müşahidə etdiyi vəziyyətlə bölüşüb.

- Bizdə pandemiya xeyli əvvəl başladı və ona görə də təcrübəmiz daha çox oldu. Ümumiyyətlə isə demək olar ki, heç kimin təcrübəsi yoxdur. Sadəcə, bizdə o, bir qədər çoxdur – zamana, xəstələrə görə, çünki ölkəmiz özü də böyükdür. Hər şey isə sıfırdan başladı, üstəlik, xatirinizdədirsə, Çindən, ona görə də hər kəs üçün xəstəlik tamamilə yenidir. Heç kim indiyədək onu necə müalicə edəcəyini bilmir. Ancaq müalicənin bir neçə mümkün variantlarından açıq-aşkar səhv olanları istisna edilirdi. Son nəticədə biz əsas xəstə kontingentinin həyatını qurtarmaq üçün daha adekvat tədbirləri müəyyənləşdirə bildik. Biz bu xəstəliklə daha effektiv mübarizə aparmaq üçün tədbirlər kompleksi işləyib-hazırladıq.

Demək olmaz ki, biz ona qalib gəldik, amma istənilən halda, korononavirusdan artıq qorxmuruq və ondan nə gözləyəcəyimizi bilirik. Sizin həkimlərinizə gəldikdə isə onlar da heç nə ilə geridə qalmırlar, sadəcə, təcrübələri bir qədər azdır, sizin xəstələriniz də bir qədər az, həkimlərinizin vaxtı dar idi. Onların da maraqlı tədbirləri ortaya çıxıb.

Ümumi istiqamət düz götürülüb, biz öz azərbaycanlı həmkarlarımıza azacıq düzəlişlər verdik. Ümumilikdə isə epidemioloji proses adi qaydada gedir. Absolyut karantin yaratmaq mümkün deyil. Siz heç kimi evə tıxayıb qapılarını da lehimləyə bilməzsiniz – daha pis olacaq. Amma tamamilə buraxmaq da olmaz. Dərhal xəstəxanalarınıza axın artacaq, ölüm halları, özü də əsassız, çoxalacaq. Sizin səhiyyə sisteminiz boğulacaq. Ona görə də belə yumşaq variantı seçirik. Bu hətta heç karantin də deyil, belə desək, məhdudlaşdırıcı tədbirlərdir.
Yəni evdən bayıra süd və çörək almaq üçün çıxmaq olar. Bizdəki tədbirlər sizdəkindən də yumşaq idi. Bizdə metro işləyirdi. Məhdudlaşdırıcı tədbirlər xəstəliyin kütləvi yayılmasına, yəni birdən-birə minlərlə adamın yoluxmağına imklan vermir. İnsanlar onsuz da tədricən xəstələnəcəklər və müalicə müəssisələri də sakit rejimdə çalışacaq. Onsuz da xəstəxanalara pasiyentlər qəbul olunacaqkar və proses də uzanacaq.

- Siz yerli xəstələri müşahidə etmisiniz. Rusiyadakı və Azərbaycandakı xəstələr arasında hansısa kliniki fərqlər varmı?

- Yox-yox, Azərbaycanda və Rusiyada bu xəstəlikdə heç bir fərq yxdur. Hər şey tam eynidir – Çində də, Azərbaycanda da, İsraildə də, Rusiyada da. İnanın mənə. Eyni virusdur. Ola bilər ki, hansısa milli fərq olsun, amma biz belə bir şey görməmişik. Düzdür, virus mutasiyaya uğrayır, amma çox cüzi. Azərbaycanlıda da, moskvalıda da xəstəlik tamamilə eynidir.

- Rusiya Səhiyyə Nazirliyi “Avifavir” dərmanını təsdiq etdi, onu bizim ölkəyə də tövsiyə edirsinizmi? Məlumdur ki, hələ ki Azərbaycan onun alınması üçün müraciət etməyib.

- Mən bilirəm ki, sizdə, burada həmin dərman necəsə peyda olub. Yəni onun qutularını da Azərbaycanda görən olub. Ancaq adi vaxtlardakı kimi situasiya indi olmayacaq. Burada sadə yolla irəliləmək lazımdır. Yəqin ki, sizin rəhbərlik də məhz belə hərəkət edir.

- Siz Azərbaycanda istifadə olunan preparatları daha güclüləri ilə dəyişdirdinizmi?

- Biz dar peşəyönümlü bəzi məsələləri sadəcə korrektə etdik. Onlar prinsipial deyildi. Yəni elə bir dərman yoxdur ki, siz ondan istifadə edəsiniz, Rusiyada isə onu qəbul etməsinlər – ümumi yanaşmalar var. Bax, məsələn, bütün dünyada bir qrup preparatdan imtina etdilər, siz də eyni şeyi təkrar etdiniz.

- Son zamanlarda pasiyentləri xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə görə qruplara bölməyə başladılar, yəni əvvəllər yoluxanların hamısını xəstəxanaya yatırırdılarsa, indi elə deyil. Bu yeni təcrübəyə dair münasibətinizi bilmək istərdik.

- Siz, sadəcə, azacıq bizim səhvimizi təkrarladınız. Rusiyada da əvvəlcə ucdantutma hamını xəstəxanaya yerləşdirirdilər. Sonra anladılar ki, xəstəxanalar dolub-daşacaq. Xəstələrin səksən faizi koronavirusu yüngül keçirir. Yəni xəstəxanaya ağır xəstə gələndə görəcək ki, müalicə yatağında xəstəliyi yüngül keçirən insan uzanıb, hansının ki, sadəcə yaxması müsbət nəticə verib və terapiyaya elə də ehtiyacı yoxdur. Ona görə də biz Rusiyada pnevmoniyası olmayan xəstələri evdə saxlayırıq. Yəniz bizdə yoluxanların əksəriyyəti evdə ambulator nəzarət altında qalır və xəstəxana çarpayısını tutmur. Siz də bu nəticəyə gəldiniz.

- Siz pandemiya xəstəxanalarımızda oldunuz. Necə fikirləşirsiniz, ağciyərləri süni havalandırma cihazları Azərbaycanda kifayət qədərdirmi?

- Kifayət qədərdir, özü də ən müasirlərindəndir. Azərbaycan onları vaxt itirmədən aldı. Sizə düzünü deyim: Moskvanın bəzi xəstəxanaları daha pis təchiz olunub. Əhali həmişə düşünür ki, onun üçün kifayət qədər işlər görülmür, nəsə gizlədilir. Bizdə də deyirdilər ki, Moskvada insanlar kütləvi surətdə qırılırlar, guya meyitləri zirzəmidə gizlədirlər. Amma belə bir şey yox idi. Biz də əhalinin bu narazılıqlarını, şayiələri görüb-eşitmişik.

Biz sizin xəstəxanalarınızda olmuşuq, orada boş reanimasiya çarpayıları var, yəni xəstəxanalar “tıxanmayıb”. Heç kim dəhlizlərdə uzanmayıb, heç kimi yer olmadığından qeydiyyat şöbəsindən geri qaytarmırlar. İş adi rejimdə, sakit davam edir. İndi kifayət qədər çox xəstə gələr, amma xüsusiləşdirilmiş xəstəxanalar tamamilə COVID-19 xəstələri üçün işləyir. Biz tibbi administrasiyanın adekvat reaksiyasını görürük. Mən şəraiti müsbət qiymətləndirirəm.

- Siz bəzi xəstələri də ziyarət etmisiniz. Onların arasında “Parni iz Baku” ŞHK komandasının üzvü Bəhram Bağırzadə də vardımı?

- Biz onu bu gün gördük. Belə deyək, xəstə insan haqda nə qədər yaxşı demək olarsa, bir elə gözəl vəziyyətdə idi. Onunla danışdıq, tamamilə adekvat idi. Perspektivdə onun həyatı üçün heç bir təhlükə görmürəm. Onu ağciyərləri süni havalandırma sistemindən ayırıblar.

- Koronavirus nəticəsində ağciyərlərinin 90%-i zədələnmiş insan sağ qala bilərmi?

- Bilirsiniz, nə qədər maraqlı olsa da, bəli. İnsan nəhəng rezervlərə malikdir. Zədələnmə nə deməkdir? Bunu araşdırmaq lazımdır. Biri var, kompüterin çıxardığı şəkil. Bir də var, insanın daxilində gedən proses. Elə olub ki, 90%-li zədələnməsi olanları da o dünyadan qaytarmışıq. Əlbəttə, bu, pisdir, qarşısıalınmaz dəyişikliklər ola bilər. Ancaq 80-90% KT4 – artıq ölüm hökmüdür, heç müalicə etməyək, elə dərhal basdıraq demək olmaz. Təbii ki, müalicə baxımından bu, çox böyük problemdir, belə xəstələrin, təəsüf ki, ölüm şansı yüksəkdir. Ancaq hətta ən ağır xəstələri, ən ağır variantları olanlari da uğurla süni nəfəs aparatlarından ayırırlar. Amerikalılarda bu göstərici 12% təşkil edir. Sizdə isə həmin göstərici xeyli çoxdur – reanimasiya 50% sağqalma nümayiş etdirir. Xəstənin həyatı uğrunda sonadək mübarizə aparmaq lazımdır və heç vaxt ondan əlini üzmək olmaz.

- Necə bilirsiniz, 10 milyonluq əhali üçün 22 min xəstə çoxdur, yoxsa az?

- Mən statistik deyiləm, müalicə professoruyam. İşim müalicə etməkdir. Niyə bizdə, Rusiyada ölüm sayı belə azdır? Biz xeyli insanı test etdik, test olunanların 80%-i isə xəstəliyi əlamətsiz keçirənlərdir. Başqa ölkələrdə ancaq ağır xəstələri test edirlər, nəticədə də ölüm səviyyəsi yüksək alınır. Bilavasitə xəstəxanalarda nə qədər insanın öldüyünə diqqət yetirmək lazımdır, ancaq o zaman siz terapiyanın effektivliyindən danışa bilərsiniz.

- Azərbaycanlı həkimlər rusiyalı həmkarlarından nəyi əxz eləsələr, yaxşı olardı?

- Heç bir qəti fərq yoxdur ki, biz mübahisə edək, deyək ki, azərbaycanlılar düzgün müalicə etmirlər, belə bir şey yoxdur, olmayıb. Sadəcə biz müalicəni daha əvvəl başlamağı məsləhət gördük. Azərbaycanlı həkimlər bir qədər gözləmə mövqeyində idilər, bizdə, Rusiyada isə metodika daha aqressivdir, yəni biz aqressiv terapiyanı daha erkən başlayırıq. Biz anladıq ki, ciddi terapiyanı erkən başlamaq daha yaxşıdır ki, sonra vaxt itirməyək. Köhnə həkimlər deyirdilər ki, “Asan xəstəlik hələ çətinə dönməmişkən onun müalicəsinə başla”.

- Vaksin barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bilirsiniz, spesifik və qeyri-spesifik profilaktika mövcuddur. Hazırda vaksin yoxdur. Rusiyada, səhv etmirəmsə, 17, yaxud 20 vaksin növü hazırlanır. Dünyada bunun sayı yüzdən çoxdur. Bizdə bir vaksin, demək olar ki, son mərhələ sınağından keçirilir. Ancaq istənilən halda bu, “nübar”dır. Yaxşı vaksin uzunmüddətli nəticə naminə çox ciddi və dəqiq yoxlanılmalıdır. O özü sizi öldürməməlidir, sizin üçün güclü immunitet yaratmalıdır. Məsələn, vaksin gələcək nəsildə hansısa nəticələrə səbəb ola bilər. Kliniki araşdırmaların vaxtını azaltmaq olmaz. Vaksinin boğaz heyvanlara hansı təsir göstərəcəyini yoxlamaq lazımdır, yəni görəsən ki, vaksin işləyirmi və doğulan nəsildə eybəcərlik, hansısa digər sapma varmı. İnsanda hamiləlik doqquz ay çəkir. COVID-19 isə cəmi bir neçə aydır ortaya çıxıb, heç 9 ayı olmayıb. Koronavirus daha öldürücü xassəyə malik çiçək xəstəliyi deyil. Ona görə də yoxlanmamış preparatla risk etməyə dəyməz. Mən qızılca, çiçək, difteriya kimi peyvəndlərin qatı tərəfdarıyam – onlar hamısı yoxlanmış, etibarlıdır. Vaksina, yəqin ki, peyda olacaq, amma tələsmək olmaz, hər şeyi yaxşıca götür-qoy etmək lazımdır. Bu, ölümcül xəstəlik deyil, ölüm səviyyəsi 1%-dən azdır. Amma nəhayətdə hamımız yoluxacağıq, kollektiv immunitet qazanacağıq, xəstəlik də itib gedəcək.


"Gün ərzində yoluxma halları 1000 nəfərdən də çox olur”...

 

"Gün ərzində yoluxma halları 1000 nəfərdən də çox olur”

- "Bəzi dərmanların qiymətini süni şəkildə artırıblar”

- "Yeni açılan modul tipli xəstəxanalara adamı olanlar gedə bilir”

Koronavirus xəstələrinin müalicəsində iştirak edən həkim-infeksionist Vüsalə Yusifovanın Yeniavaz.com-a müsahibəsi

pia.az

 

Ardını oxu...
Sualları politoloq Qabil Hüseynli cavablandırıb. Onunla müsahibəni təqdim edirik.



– Qabil müəllim, Prezident İlham Əliyev iyulun 6-da yerli televiziya kanallarına müsahibəsində bir sıra vacib məsələlərə, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı aparılan danışıqlar prosesinə toxunub. Əvvəlcə istərdik dövlət başçısının ATƏT-in faktaraşdırıcı missiyasının fəaliyyətsizliyinə dair söylədiyi fikirlər ətrafında müzakirə aparaq...



– İşğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində qanunsuz məskunlaşma, xüsusilə həm də qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyət, məsələn Kəlbəcər rayonunda yeni su anbarının və su elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı cəhdlər həyəcan doğuran siqnallardır. Əgər indiyədək işğal edilmiş ərazilərin meşə təsərrüfatını kəsib, doğrayıb aparırdılarsa, faydalı qazıntılarını çıxarıb başqa ölkələrə sayırdılarsa və ya özləri istifadə edirdilərsə indi özləri sözün həqiqi mənasında məskunlaşma prosesi gedir. Məskunlaşma prosesi ilə yanaşı həmin bölgələrdə iqtisadi fəaliyyət növləri dirçəldilir və nəticə etibarilə belə təsəvvür yaradılmasına çalışılır ki, Dağlıq Qarabağın hüdudlarından kənarda belə işğal edilmiş torpaqlar ermənilər tərəfindən əbədilik işğal edilib və bunların geri qaytarılması haqında düşünülmür. Yəni ən azından “obıvatel”də, sıravi ermənidə belə bir yanlış təsəvvür formalaşdırılmasına çalışılır. Azərbaycan tərəfi bununla bağlı dəfələrlə ATƏT-in faktaraşdırıcı missiyasına müraciət edib. Onlar da gəliblər, baxıb görüblər ki, evlər tikilir, məskunlaşdırma prosesi həyata keçirilir və sair. Bunların hamısını qeydə alaraq ümumiləşdirilmiş arayışlar hazırlayıb və bu arayışlar nəticəsində bir növ başqatıcı məlumatlar verib. Bütün bunlar onu göstərir ki, ATƏT-in həm Minsk qrupu, həm onun tərkibində fəaliyyət göstərən faktaraşdırıcı missiya öz vəzifəsinin öhdəsindən ləyaqətlə gələ bilmir. Bəzən qanun pozuntuları ilə bağlı Ermənistan tərəfinə güclü təzyiq edə bilmir, yaxud hadisələrin üzərindən sükutla ötüb keçirlər. Prezident İlham Əliyev bununla bağlı həyəcan siqnalı verdi və bildirdi ki, belə qeyri-qanuni məskunlaşmalar və iqtisadi fəaliyyətlər son nəticədə ciddi qarşıdurmalara və hətta müharibə vəziyyətinin yaranmasına gətirib çıxara bilər.



– Faktaraşdırıcı missiya artıq 10 ildir ki, işğal olunmuş ərazilərə səfər etmir. Belə olan təqdirdə onun hansı fəaliyyətindən danışmaq olar?



– Bəli, faktaraşdırıcı missiya yaradıldıqdan sonra bir neçə dəfə işğal olunmuş bölgələrə baş çəkdi. Orada məskunlaşma, qeyri-qanuni istisadi fəaliyyət, hətta fauna və floranın amansızlıqla talan edilməsi ilə bağlı faktları aşkara çıxardı. Hesabata saldı. Amma nə bunların müqayisəsi təşkil edildi, nə də bununla bağlı Ermənistanın siyasi rəhbərlyinə müəyyən məcbiredici, təlqinedici tövsiyələr söylənildi. Yəni bunlar əslində cinayət tərkibi yaradan faktlar idi. Bu məsələlər beynəlxalq məhkəmələrə verilməli və orada müzakirə edilməli idi. Ermənistan tərəfinin bu qeyri-qanuni fəaliyyətinə bir sədd çəkilməli idi. Əfsuslar olsun ki, bu sədd çəkilmədi. Prezident də təəssüflə bildirdi ki, bu faktaraşdırıcı missiya demək olar öz fəaliyyətindən bir xeyli uzaqlaşıb. Öz fəaliyyətini yerinə yetirmir, ATƏT-in və digər beynəlxalq təşkilatların rəhbərliyi də bu məsələdə lazımi addımlar atmır.



– Prezident İlham Əliyev onu da bildirib ki, bu gün faktiki olaraq danışıqlar prosesi getmir, Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin videokonfranslarının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu, sadəcə olaraq, Minsk qrupunun sanki fəaliyyətdə olmasını göstərir...



– Bəli, Prezident doğru qeyd edib. Məsələ ondadır ki, biz uzun müddətdir ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətindən danışırıq və bu fəaliyyətin heç bir səmərə vermədiyini vurğulayırıq. Artıq uzun müddətdir ki, danışıqlar prosesində pauza yaranıb. Ermənistan rəhbərliyi danışıqlaqla bağlı ağlına gələni danışır. Danışıqlar prosesinin həm formatı, həm də iştirakçıları ilə bağlı öz bildiyini dünya ictimai rəyinə yeritməyə çalışır. Amma bu məsələdə nə ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrlərinin, nə də ATƏT-in özündən pozitiv xarakterli, prosesləri müəyyən konstruktiv məcraya yönəldəcək səs eşidilmir. Prezident haqlı olaraq bildirir ki, bu yaxınlarda ATƏT-in Minsk qrupu müəyyən tənqidlərdən sonra güclə xarici işlər nazirləri arasında videokonfrans şəklində görüş keçird. Amma görüşün gündəliyi tamamilə boş və mənasız məsələlərlə həsr edilmişdi. Yəni problemi yerindən tərpədəcək, sülhyaratma prosesinə töhfə verəcək məsələlər deyil, tamamilə başqa məsələlərə həsr olunmuşdu. Yəni, faktaraşdırıcı missiyanın araşdırmalı olduğu məskinlaşma, qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyət və sair məsələlərin müzakirəsinə həsr edildi və qısa müddətdə də başa çatdı. Prezident doğru olaraq bildirib ki, bu görüşlər sırf imitasiya xarakteri daşıyıb, gözə kül üfürmək, yaxud gözdən pərdə asmaq idi. Ona görə də bu cür görüşlərin keçirilməsindənsə keçirilməməsi daha yaxşı olardı. Yəni belə təsəvvür yaranır ki, videokonfrans vasitəsilə görüşlər sözün həqiqi mənasında danışıqlar prosesinə impuls verə, onu yerindən tərpədə bilmir. Danışıqları irəli apara biləcək fikirlər, ideyalar irəli sürə bilmir. Bir sözlə danışıqlar prosesi artıq erməni işğalını pərdələyən bir vasitəyə çevrilib.



– Dövlət başçısı hərb variantının istisna olunması ilə bağlı həmsədrlərin fikirlərini tənqid edib və bildirib ki, heç kimin aprel döyüşləri yadından çıxmasın. Sizcə indiki mərhələdə müharibə ehtimalı nə dərəcədə realdır?



– Prezidentin bu sözləri, yəni BMT Nizamnaməsinə istinad etməsi, BMT-nin Nizamnaməsi əsasında Azərbaycanın atacağı addımların proqnozunu verməsi, onun 2016-cı ilin aprel döyüşlərini Azərbaycanın atacağı addımlara misal gətirərək söyləməsi göstərir ki, ölkəmiz danışıqlar prosesindən və danışıqlar prosesinin belə məzmunsuz, mənasız aparılmasından tamamilə usanıb. Son dövrlərdə Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi döyüş təlimləri, döyüş şəraitinə yaxınlaşdırılmış təlimlər, təmas xətti boyunca keçirilən təlimlər, yeni silahların alınması və Azərbaycan Ordusunun zərbə gücünün artırılması istiqamətində atılan addımlar onu göstərir ki, ölkəmiz danışıqlar prosesindən demək olar əlini üzüb və bütünlüklə öz gücünü və qüdrətini torpaqlarımızın BMT-nin Nizamnaməsində nəzərdə tutulan özünümüdafiə prinsiplərə uyğun müddəalara yönəldib. Azərbaycan bu müddəalara uyğun hərəkət edərək ölkənin ərazi bütövlüyünü hərb yolu ilə bərpa etmək niyyətindədir.Teleqraf
Ardını oxu...
Məlum olduğu kimi, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Xarici İşlər Nazirliyində keçirdiyi əməliyyat nəticəsində ciddi korrupsiya faktları aşkarlanıb. Nazirliyin İşlər idarəsinin müdiri və qurumun Tender Komissiyasının sədri Fərhad Molla-zadə, İşlər idarəsinin Təsərrüfat şöbəsinin müdiri Səlim Əlizadə və Konsulluq idarəsinin Konsulluq-hüquq şöbəsinin rəisi Nurupaşa Abdullayev tərəfindən çoxsaylı qanunsuz əməllərə yol verildiyi, dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlərin müxtəlif qanunsuz sxemlər vasitəsilə mənimsənildiyi üzə çıxıb. Hazırda faktla bağlı cinayət işi açılıb, adı çəkilən şəxslər isə həbs edilib.

“AzPolitika.info” bu mövzu ilə bağlı sabiq Xarici İşlər naziri Tofiq Zülfüqarovun fikirlərini öyrənib:



- Tofiq müəllim, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) Xarici İşlər Nazirliyində (XİN) keçirdiyi əməliyyat və ortaya çıxarılan korrupsiya faktları böyük rezonansa səbəb olub. Bir zamanlar rəhbərlik etdiyiniz bu qurumda baş verənləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Xarici İşlər Nazirliyi ilə bağlı ortaya çıxan məsələlər heç də xoşagələn hallar deyil. Nəzərə alın ki, bu nazirlik xüsusi səlahiyyətlərə və vəzifələrə malik olan qurumdur. Yəni dövlət üçün strateji bir idarədir. Orada baş verən hadisələr hamımız üçün xoşagəlməz olaylardır.

İkincisi, bu səviyyədə və bu şəkildə həyata keçirilən əməliyyat onu göstərir ki, ortada dövlətin rəhbərliyinin ciddi siyasi iradəsi var. Xatırladım ki, Xarici İşlər Nazirliyi birbaşa prezidentə tabe olan strukturlar siyahısındadır. Məncə, burada baş verənlərə aydınlıq gətirilməsi üçün ortada ciddi siyasi iradə olub.

Mən və digər insanlar uzun müddətdir deyirdik ki, Xarici İşlər Nazirliyində problemlər var. Həm kadr seçimində, həm maliyyə məsələlərində, həm də siyasi mövqelərin sərgilənməsində.

Açığı, bəzi məqamlarda sərgilənən mövqeləri təhlil edəndə görünürdü ki, ya bu mövqe düşünmədən bəyan edilir, ya da qəsdlə Azərbaycanın xeyrinə olmayan şəkildə ifadə olunur. Buna aid misallar gətirmək olar. Amma indi bunların sadalanmasına ehtiyac görmürəm.



Onu da vurğulamaq lazımdır ki, buna oxşar hadisələr digər bir çox ölkələrdə də baş verir. Bizim vətəndaşlarımıza da bəllidir ki, buradakı xarici səfirliklərdə işləyən insanlar hansısa vasitəçi şirkətləri cəlb edərək, onları himayə edirlər və onların vasitəsilə külli miqdarda pul qazanırlar. Məncə bu, heç kəsə sirr deyil. Hətta Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdə də belə “fəaliyyətlərin” mümkün olduğunu görə bilirik. Demək istəyirəm ki, bu, çox geniş yayılan korrupsiya praktikasıdır və digər ölkələrdə də var. Odur ki, bu sistemi təmizləmək üçün bizdə keçirilən əməliyyatın nəticələri Azərbaycanın xeyrinə olacaq. Yəni xarici siyasətə və onun imicinə müsbət təsir edəcək.

Nəhayətdə, orada saxlanılan şəxs ifadəsində deyir ki, əldə edilən maliyyənin 20 faizini özlərinə götürüblər, qalan 80 faizini isə guya harasa xərcləyiblər. Buradan açıq-aşkar hiss edilir ki, nazirliyin ən yüksək rəhbərliyi belə maliyyə əməliyyatlarında iştirak edib. Mən naziri nəzərdə tuturam. Onun xəbəri olmadan əldə edilən qanunsuz pulların 80 faizi xərclənə bilməz.

- Siz iddia edirsiniz ki, bu korrupsiya əməlləri nazir Elmar Məmmədyarovun nəzarəti altında həyata keçirilib?

- Saxlanılan vəzifəli şəxsin verdiyi ifadəni siz də, mən də görmüşük. Həmin şəxs açıq deyib ki, əldə edilən maliyyənin 10 faizini özü götürüb, digər 10 faizini başqa şəxsə verib. Yerdə qalan 80 faizi isə guya nazirliyin hansısa işlərinə xərclənib. Hesab edirəm ki, bunun davamı olacaq. Yəni aparılan araşdırma o pulların çatdığı sonuncu adama aparıb çıxarmalıdır. Həmin ifadədə 2-3 halda əldə edilən pulların həcmi 10 min manatlarla göstərilib. Fikrimcə, bu pullar nəzarətsiz ola bilməzdi. Yəni kiməsə çatmalı idi.

XİN-də korrupsiya faktları təkcə bu istiqamətdə mövcud olmayıb, digər məsələlər də var. Məsələn, deyirlər ki, pandemiya ilə bağlı yığılan pulların da hansısa hissəsi mənimsənilib.

Başqa bir məqam isə odur ki, xaricdə işləyən diplomatlar bu və ya digər malları alanda, ödədikləri vergi onlara geri qaytarılır. Bu istiqamətdə də pozuntulara imkan var. Bununla da bağlı mənə müəyyən məlumatlar çatır. Hesab edirəm ki, bütün bu məsələlər araşdırılacaq.



- Bəyəm dövlət büdcəsindən XİN-ə kifayət qədər maliyyə ayrılmırmı ki, bu şəxslər belə işlərlə məşğul olurlar və yaxalananda da deyirlər ki, bu pullar nazirliyin məsrəfləri üçün xərclənirdi...

- Əvvəla deyim ki, XİN səfirliklərin büdcəsini formalaşdırmır və onlara nəzarət etmir. Bu işlərdə səfirliklər birbaşa Maliyyə Nazirliyinə tabedirlər. Amma mərkəzi aparatın maliyyələşməsi sözsüz ki, nazirin nəzarəti altındadır. Bu baxımdan söhbət böyük miqdarda puldan gedir və ola bilməz ki, bu pullar nəzarətsiz qalsın. Saxlanılan şəxsin ilkin ifadəsində 2-3 halda 40-50 min manatdan söhbət gedir. Bu pulun 20 faizinin kimə getdiyi bəllidir. Yaxşı bəs 80 faizi kimə gedirmiş? Düşünürəm ki, bu məsələlərin hamısı üzə çıxacaq. İndiki halda baş verənləri ciddi başlanğıc saymaq olar.

- Bundan əvvəl biz oxşar prosesi Mədəniyyət Nazirliyində müşahidə etdik və nəticədə nazir Əbülfəs Qarayev postunu itirdi. Sizcə, eyni aqibət Elmar Məmmədyarovu da gözləyirmi?

- Mənim vaxtımda təcrübə belə idi ki, hansısa maliyyə məsələləri həll ediləndə Maliyyə İdarəsinin və ya İşlər İdarəsinin rəhbəri gəlirdi və nazirin imzası ilə məsələ təsdiqlənirdi. Bu, bütün dövlət idarələrində baş verən prosedurdur. İndidən heç nə deyə bilmərik. Amma bilirəm ki, maliyyə məsələlərini birbaşa təsdiq edən şəxs nazirdir. İnanmıram ki, mənim dövrümdən sonra bu istiqamətdə dəyişiklik olub.

İkincisi, düşünürəm ki, ciddi şəkildə araşdırma aparılacaq. Ortada siyasi iradə var və bunun nəticəsində hər bir məsələ aydınlığa çıxmalıdır. “Bu pulları kim mənimsəyib” məsələsinə aydınlıq gətirilməlidir. Sözsüz ki, bu prosesin indiki mərhələdə dayanması mümkün deyil. Qənaətimcə, bunun siyasi, bəlkə də hüquqi nəticələri olmalıdır.

- Bu hadisə nəticəsində imici ciddi şəkildə zədələnən Xarici İşlər Nazirliyilə bağlı təklif və tövsiyələriniz varmı?

- Sözsüz ki, ilk növbədə islahatlar aparılmalıdır. Təcrübə göstərir ki, kadrlar maliyyə pozuntularına yol verirlər. Həm də siyasi səhvlər buraxılır. Öz işini lazımi səviyyədə görməyən, eləcə də dövlətimizin imicinə ləkə gətirən diplomatlar da var. Ciddi təmizlik aparılmalıdır. XİN nümunəvi qurum olmalıdır. Təmiz və Azərbaycanı xaricdə təmsil edən şəfaf qurum olmalıdır ki, hamımız onunla fəxr edək. İndi hamımız baş düşürük ki, bu istiqamətdə işlər lazımi səviyyədə təşkil olunmayıb.

- Tofiq müəllim, Sizin vaxtınızda nazir müavini Araz Əzimov təcrübəli diplomat hesab olunurdu və onun fəalıiyyəti cəmiyyət tərəfindən də maraqla izlənilirdi. Hazırda da bu şəxs nazir müavinidir, lakin o, son illər demək olar ki, medianın qarşısına çıxmır, açıqlamalarını görmürük. Sizcə, bunun səbəbi nədir?

- Əslində, XİN-də yaxşı diplomatların sayı çoxdur. Səviyyəli, intellektual, təcrübəli şəxslər var. Məsələn, hüquqşünas Xələf Xələfovun adını çəkmək olar. O, səviyyəli hüquqşünasdır və işini yüksək səviyyədə görür. Hər halda, mən işlədiyim zaman onun işini və biliklərini yüksək səviyyədə qiymətləndirirdim. Bu cür onlarla səviyyəli diplomatın adını çəkmək olar. Sadəcə, orada elə bir şərait yaradılıb ki, bu insanlar arxa plandadırlar, amma yaltaq, ola bilsin rüşvətlə hansısa mövqe qazanan insanlar daha çox üzdədir. Çox təəssüflər olsun. Deyim ki, bu da ciddi problemdir. Əslində, lazımi yerlərə lazımsız insanları təyin etsəniz, nəticə bu cür olacaq. Başqa cür ola da bilməz. Bu problemlər bir-iki günün ərzində yaranmayıb. Uzun müddətdir ki, həmin problemlər göz qabağındadır.

Nazirlikdəki əsas çatışmazlıq həm də odur ki, Qarabağ və digər aktual məsələlərə aid məsləhətləşmələr, kollegiyanın iclasları, vahid mövqenin formalaşmasında müxtəlif istiqamətləri təmsil edən mütəxəssislərin cəlb edilməsi kimi işlər aparılmır. Əslində, bu işlər görülməli, sonra isə verilən qərarlar peşəkarlar tərəfindən həyata keçirilməlidir. Ancaq təəssüflər olsun ki, kimsə yaltaqlıq və digər yollarla nazirin diqqətini cəlb edərək, özünə uyğun qərarların verilməsinə nail olur. Mən bu halları dəfələrlə tənqid etmişəm. Xüsusilə də XİN-in mətbuat xidmətinin sənəd və bəyanatlarını. Bu işdə elə siyasi səhvlər buraxılırdı ki, adam bəzən təəccüb edirdi. Hələ bu, işin görünən hissəsidir. Görünməyən hissəsi bundan da bərbad vəziyyətdədir.

- Sizcə, bu problmlər təkcə XİN-in mərkəzi aparatındadır, yoxsa xarici səfirliklərdə də belə hallara rast gəlmək mümkündür?

- Ola bilməz ki, mərkəzi aparatda çalışan diplomat hansısa xarici ölkəyə ezam ediləndə birdən-birə köklü şəkildə dəyişsin və ya sərhədi keçərkən xarakterində dəyişiklik olsun. Mən bu problemləri nazirlik və səfirliklər arasında bölməzdim. Problem var. Ən əsası da kadr problemidir. Onların bilikli və vətənpərvər olmaları çox vacibdir. Bu vəzifələrə biznes kimi baxılmamalı, pul qazanmaq məqsədi güdülməməlidir.

Bilirsinizmi, bizim xidmətimiz xüsusi xidmətdir. Bizim həm vəzifəmiz, həm də dilomatik rütbəmiz var. Bu, ordu və hərbiyə bənzər sistemdir. Xüsusi tələb odur ki, orada vətənə, dövlətə sadiqlik meyarları ilə seçilən insanlar işləməlidirlər. Yox, ora pul qazanmaq məqsədilə gələn insan nə qədər peşəkar olsa da, onun dövlətə heç bir xeyri ola bilməz. Bu, kompleks həll olunmalı bir məsələdir. Bu olmayanda isə ortaya indiki mənzərə çıxır.
Ardını oxu...
“Rusiya yaxın zamanlarda ayaq üstə dura biləcək. Bu, iqtisadi sahədə də özünü göstərəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya və Çinin ortaq iqtisadi maraqları çoxdur. Eyni zamanda, Rusiyanın Hindistanla münasibətləri normaldır. Dünyada artıq üç güc var: ABŞ, Avropa və Asiya”.
Politoloq Cümşüd Nuriyev belə düşünür. Onun teleqraf.com-a müsahibəsini təqdim edirik.
- Rusiyada konstitusiya dəyişdirildi. Referendum Prezident Putinin istədiyi nəticə ilə başa çatdı. Sizcə, bu dəyişikliklər onun şəxsi maraqlarına xidmət edir, yoxsa iddia etdiyi kimi Rusiyanın təhlükəsizliyinə?
Ardını oxu...
- Putin öz maraqlarına uyğun olaraq konstitusiyanı dəyişdirdi. Burada daha çox Putinin şəxsi maraqlarını önə çəkirlər ki, guya o, yenidən seçilmək üçün belə bir addım atıb. Amma yenidən seçilmək Putin üçün çətin məsələ deyil. Çünki baş nazir olub yenidən qayıda bilərdi. Sistemi elə qurub ki, ətrafındakıların hamısı təhlükəsizlik orqanlarının işçiləridir, buna görə də kimsə Putinin iradəsindən kənara addım ata bilməz. Amma burada Putinin bir neçə məqsədi vardı.
Birincisi, Putin ilk dəfə olaraq konstitusiyada yeni bir maddə gündəmə gətirdi. Beynəlxalq normalara görə, istənilən dövlət qoşulduğu beynəlxalq təşkilatın qanunlarını, qayda və prinsiplərini qəbul edir, bunu öz ölkəsinin hüdudları daxilində olan qanunlardan üstün tutur. Putin ilk növbədə bunu sındırdı. Konstitusiyaya edilən dəyişikliklərdə göstərilir ki, Rusiyanın qanunları beynəlxalq qanunların üstündədir. Putin birmənalı şəkildə dünyaya bəyan etdi ki, Rusiya dünya qanunlarının üstündə duran bir dövlətdir, o da bu dövlətin başçısıdır.
İkincisi, daxildə demokratiya görüntüsü yaratsa da, mərkəzəqaçma federasiyasını gücləndirdi.
Üçüncüsü, SSRİ-yə oxşar bir dövlətin yaradılması məsələsini gündəmə gətirdi. Bundan başqa, Putin bununla Rusiyanın təkcə fövqəl dövlət olmasını deyil, həm də fövqəl hərbi qüdrətli bir güc olmasını gündəmə gətirir. Yeni dəyişikliklərlə Rusiya demokratiyadan daha çox diktaturaya meyl edir. Eyni zamanda, diktatura qanunlarının daha imperativ, daha güclü olduğunu önə çəkir. Yəni Putin öz xəyalında canlandırdığı güclü Rusiyanı yaratmaq üçün konstitusiyanı da bu şəkildə dəyişdirdi. Bayaq bu xəyali konstitusiya Putinin dilində idisə, indi rəsmi sənəd formasındadır. Bu, onun xəyallarını həyata keçirmək üçün əsas istinad nöqtəsi olacaq.
Putin özü və Rusiya üçün nəyi arzu edirdisə, hamısını həyata keçirir – həm siyasi, həm hüquqi, həm hərbi, həm də ideoloji sahədə, eyni zamanda beynəlxalq münasibətlərdə. Çoxşaxəli bir konstitusiya tərtib etdi. Bu çox güclü və Rusiyanı həddən artıq müdafiə edə bir konstitusiyadır.
- Bəs bu dəyişikliklər Rusiyaya nə vəd edir?

- Əslində sual budur ki, bu, Putin üçün nə vəd edir? Rusiyada hərbi müxalifət yoxdur, siyasi müxalifətin hamısı da parlament müstəvisindədir. Yəni Rusiyanın bu çərçivədən kənarda müxalifəti yoxdur. Rusiyada küçə psixologiyasında müxalifət olmadığına görə seçkilər eyni cür keçirilir. Stalin demiş, burada kimin seçilməsi yox, kimin sayması əsasdır. Başqa sözlə, Rusiyada qeyri-adi hadisələrin olacağı inandırıcı görünmür. Həm də Rusiyanın ağıllı müxalifəti var, ruslar qanunları sevdiklərinə görə, orada birinci dövlət, sonra şəxsi maraqlar gəlir. Buna görə də Rusiyada nəyinsə dəyişəcəyinə inanmıram. İndiki halda Rusiya iqtisadi cəhətdən zəif olsa da, həddən artıq aqressiv bir dövlətdir. Lenin 1919-cu ildə yazırdı ki, Rusiya o vaxt böyüməyə başlayır ki, orada şovinizm baş qaldırır. Ruslar uçurumun kənarından qayıtmağı bacaran xalqdır. Rusiya bu konstitusiyanı qəbul etməklə bu uçurumun kənarından qayıtdı.
Hesab edirəm ki, Rusiya yaxın zamanlarda ayaq üstə dura biləcək. Bu, iqtisadi sahədə də özünü göstərəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya və Çinin ortaq iqtisadi maraqları çoxdur. Eyni zamanda, Rusiyanın Hindistanla münasibətləri normaldır. Dünyada artıq üç güc var: ABŞ, Avropa və Asiya. Üçüncü gücün həm insan, həm iqtisadi, həm də siyasi potensialı böyükdür. Təsadüfi deyil ki, son 20-25 əsr ərzində dağılmayan yeganə imperiya var: Çin İmperiyası. O, hələ də mövcuddur. Yəni Rusiya hələ ki, öz maraqlarına uyğun olaraq hərəkət edə bilir. Öz marağında olan dövlətləri bu çərçivədə saxlamağı bacarır. Azərbaycanın da ən böyük faciəsi budur ki, Rusiya bizim qonşumuzdur.

- Referendumdan sonra konstitusiyada “Rusiya SSRİ-nin varisidir” düzəlişi ediləcək. Bura qədər isə Rusiya özünü “SSRİ-nin davamçısı” adlandırırdı. Bu, hansı mənanı kəsb edir, arxasında hansı məqamlar durur?
- Əslində Rusiya hələ SSRİ dağılanda özünü onun siyasi varisi elan etdi. Rusiya SSRİ-yə daxil olan respublikaların, o cümlədən Azərbaycanın xarici borclarının ödənilməsini öz üzərinə götürdü. Əksinə o vaxt təcrübəsizliyimizdən istifadə etdilər, sonradan məlum oldu ki, bizi 118 milyon dollar aldadıblar. Yəni ruslar əvvəldən SSR-nin varisi olduqlarını deyirdilər. Artıq müəyyən ediblər ki, Sank-Peterburq paytaxt olacaq. Dünyanı Dərin Dövlət idarə edir. Pandemiya da göstərdi ki, yeni dünya düzəni formalaşacaq. Yeni sistemdə Rusiyanın öz yeri var. Biz istəsək də, istəməsək də Rusiya bu missiyanı yerinə yetirmək məcburiyyətindədir. Yəni SSRİ-nin bərpa olunma ehtimalı çox yüksəkdir. Bir sıra Qərb mənbələrində bu, 2024-cü ilin sentyabrına planlaşdırılır. Amma bu tarixi 2021-ci ilə keçirmək məsələsi gündəmə gəlib. Buna görə də, ayrı-ayrı respublikalarda təlatümlərin olacağını gözləyirəm.
Ardını oxu...
Kürün sahilində suya həsrət sakinlər-REPORTAJ
Neftçalada su problemi ilə bağlı yəqin ki, məlumatsız vətəndaşımız yoxdur. Amma problem fərdiləşib, sanki təkcə neftçalalıların problemidir. Min hektarlarla əkin sahəsi, bir o qədər həyətyanı sahələr, heyvanlar və yaranmışların əşrəfi olan insanımız susuzdur. Deyilən sözlər, verilən vədlər sadəcə zaman qazanmaq naminə edilir.


Problem Kür çayının məcrasından aşağı düşməsidir:


Kür çayı uzun bir yol qətt edib Neftçala rayonunda Xəzər dənizinə qovuşurdu. Son bir neçə ildə Kür çayında suyun azalması nəzərə çarpacaq qədər hiss edilirdi və bunun üçündə çayın nildən təmizlənməsi üçün müxtəlif layihələr də icra edildi. Neftçala rayonu Kür Qarabucaq kəndində Fövqaladə Hallar Nazirliyinin Dib Dərinləşdirilmə İşləri İdarəsi yaradıldı.
Ardını oxu...
2017–ci ilin bu aylarında Kür çayının nildən təmizlənməsi üçün Aşağı Qaramanlı, Qədimkənd, I Qaralı və Kür-Qarabucaq kəndlərində işlər görüldü. Həmin vaxt uluyol.info olaraq araşdırma yazımız olmuşdu (http://www.uluyol.az/index.php?newsid=8641) Mənasız layihə olduğunu deyəndə bizi qərəzdə suçlayanlar bu gün etiraf edir ki, nildən təmizləmə zamanı Kür çayının axını, külək istiqaməti nəzərə alınmayıb. Həmin vaxt Aşağı Qaramanlı ərazisində yerləşən 100 hektara yaxın adada FHN-nin biabırçılığını işıqlandırmışdıq. Adada boş sahələr olduğu halda Qırmızı kitaba düşmüş ağaclardan ibarət 17 hektar ərazini iri texnikalarla düzləyib nilin tökülməsi üçün yerlər düzəltdilər. Milyonlarla ağac məhv edildi. Kürün Aşağı Qaramanlı ərazisindən keçən tarixi qolunun qarşısını bağladılar. Sonralar həmin tarixi qol elə tarixə qovuşdu.

Daha sonra Kürün dənizə tökülən hissəsində nilin təmizlənməsi işi görüldü və bu gün yerli icra orqanlarıda etiraf edir ki, qazıntı işləri düzgün aparılmadığı üçün Xəzər Kürə daxil olur. Kür çayına yersiz müdaxilə və indi insanımız çıxılmaz vəziyyətdə qalıb.

Buna qədər Kürlə bağlı aparılan işlər mahiyyətindən kənara çıxmış və nəticə etibarı ilə nəticəsizliyin şahidi olmuşuq. Çayın istər daşıb Kür ətrafı kəndlərin su altında qalmaq təhlükəsi zamanıda, istərsə də məcrasından aşağı düşüb fanton qurğularının su ötürmək qabiliyyəti sıfıra enəndə də. Elə bununla bağlı da araşdırma yazımız olmuşdu(http://www.uluyol.az/index.php?newsid=3429)
Ardını oxu...
Ardını oxu...
Ardını oxu...
Ardını oxu...
Mart ayında anonsu verilən problemə biganəlik...


Mart ayında KİV-lərdə Kür çayının kəskin azalması və yaxın zamanlarda quruma təhlükəsinin olduğu qeyd olunsada adiyyatı qurumlar səssiz qaldılar. Qabaqlayıcı tədbirlər görülmədi. Bu arxada qalan 4 ay ərzində su necə gəldi istifadə edildi. Gecə-gündüz, 24 saat fanton qurğuları işlədi və artıq qalan sular kollektorlara axıdıldı ki, bu da sonralar xüsusi nasoslara Xəzərə axıdıldı.

Məsələnin digər bir tərəfi isə, günlərin birində sakin həyətdə çəndən su götürür və dadının dəyişdiyini hiss edir. Yəni o sakinin həyətindəki çənə Kür çayının suyu gəlib çıxana qədər müəyyən yol qətt edir ki, heç kimin xəbəri olmayıb. Sanki zəhər müxtəlif çaylardan, borulardan rahat evimizə qədər gəlib çıxa bilər, bilir...
Ardını oxu...
Ardını oxu...
Sudan istifadə yerləri...

Rayonun mərkəz hissələrində sudan ancaq gündəlik təlabat üçün, təmizliyə istifadə edilirsə, kənd yerlərində bu belə deyil. Kənd yerlərində həyətyanı sahələr: burada müxtəlif ağac və tərəvəzlər əkilir, buda həmin ailənin istifadəsi və müəyyən qədər məhsulun bazara çıxarıb ailə büdcəsinə xeyri demək idi. Bundan əlavə kənd yerlərində bildiyimiz kimi toyuq-cücə, mal-qara üçün də su vacib amildir .Artıq neçə gündür həyətyanı sahələrdə mövsümi əkilən tərəvəzlər, heyvanlar susuzluqdan əziyyət çəkir. İnsanımız isə 25-30, bəzi yerlərdə isə 80-100 manata içməli su gətizdirirlər. Artıq iribuynuzlu heyvanların tələf olması halları müşahidə edilir.
Ardını oxu...
Su maşınları insanların təlabatını ödədi?

Dövlət orqanları yekdilliklə insanların suya təlabatının dövlət hesabını ödənildiyi vurğulasalarda, əslində mənzərə tam başqadır. Düzdür rayon ərazisində ki, bəzi su maşınlarının sürücülərinə hər reylsinə 30 manat və yanacağını verirlər. Buda müəyyən limitlədir. Və daşınan su müəyyən məhəllərdə olur ki, buda insanımızın tam istifadə edə biləcəyi normada olmur. Dünən redaksiyamıza olanan zənglərdə artıq içməli su üstündə mübahisələrin yarandığı qeyd olunurdu. Su həyat mənbəyidir və hər kəs su götürmək istəyir. 3-4 tonluq maşınla qızmar yay aylarında neçə ailəyə bəs edər ki?! Digər aldığımız informasiyalarda isə Mayak kəndinə 100 manata aparılan sudan, Aşağı Qaramanlı və ətraf kəndlərdə isə 25-30 manata suyun gətirilməsi qeyd olunurdu.
Mingəçevir su anbarı işə yaradımı?
Kür çayının Dənizə tərəf yenidən yön alması üçün Mingəçevir su anbarından axan suyun həcmi artrılsada bu nəzərə çarpacaq qədər hiss olunmadı. Buna qədər ümidlər Mingəçevirdən buraxılacaq suya idi. Nəticə olmadı deyə artıq Aşağı Qaramanlı Və Kür-Qarabucaq kəndlərində əkin sahələri üçün nəzərdə tutulmuş fantonların istifadəsi də dayandırılmışıdr. İyunun 29-u Kür çayının Kür-Qarabucaq kəndindən hissəsini müşahidə elədik və suyun duzlu olmasının şahidi olduq. Üzü Salyan istiqamətində Xəzər dənizi irəlləməkdə davam edirdi. Qeyd edək ki, dayandırılan fantonların onsuzda nə əkin sahələri üçün, nə də heyvandarlıq üçün istifadə etmək onsuzda mümkünsüz idi.

Əslində Kürün suyu içməlidirmi?

Bu gün davasını apardığımız su əslində nəinki insan orqanizminə zərəlidir, hətta heyvanlara vermək belə olmaz. Kür çayı mənsəbinə qədər qətt etdiyi məsafələrdə istər insanlar tərəfindən, istərsədə özünün tərkibi sağlamlığa olduqca ziyanlıdır. Ancaq bu vaxta qədər məcburiyyətdən istifadə edilib. Məhz suyun içməyə yararsız olduğu üçün "Regionların içməli suya olan tələbatını ödənilməsi dövlət proqramı” üzrə bir neçə rayonlarımızın qəsəbə-kəndlərində içməli su problemi dövlət büdcəsi hesabına həll olundu. Buda 2014-2015 ci illərə təsadüf edirdi. Amma qısa zaman ərzində yararsız hala düşən suartizan çənləri və kəndlərdəki quraşdırılan bulaqlar, yeraltı borular sıradan çıxdı. Xatırladaq ki, Sutəmizləyici qurğular müxtəlif ölkələrdən gətirilmişdi və dəyəri milyonlarla ölçülə biləcək layihə idi. Di gəl ki, istifadə verilməsiylə adiyyatı qurumlar işlərini bitmiş hesab etdilər. Sonralar nəzarət olunmadı deyə zamanla demək olar ki, hamısı sıradan çıxdı.

İndi üzləşdiyimiz susuzluq və əldə edə biləcəyimiz suyun tərkibinin normal hala gətirilməsi üçün zamanında qurğular istifadəyə verilmişdi. Ola bilər ki, suyun şorluğunu təmiz aparmasa belə, qurğulara müəyyən müdaxiləmizlə işimizə yarayardı, ya da ən azından həmin qurğuları xüsusi maşınlarla doldurub və hazır məhəllələrə su vermək olardı. İstifadəyə yararlı vəziyyətdə qalsaydı...
Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii sərvətlər nazirliyi tərəfindən Modul tiplisu təmizləyici qurğunun istifadə olunması üçün istiafdə olunmuş avadanlıqlar: İdarətmə sistemi(M.Gerlin,Almaniya), Avtomatik filtirlər(Clack,ABŞ), Lil və qumtutucu filtirlər(Etatron,İtaliya), Kimyəvi təmizləmə sistemi (Aqualine,Belçika), Aktiv karbin filtri (Aqualine,Belçika), Dalğıc nasosu və hidrafor (Wilo,Almaniya), Xlor təmizləyici nasos(Seko,italiya) Ultra bənövşəyi zərərsizləşdirmə sistemi(Siemens,Almaniya), Modulda komplektləşdirilmişdir(arıArıtma,Türkiyə) əlavə olaraq bulaqların hazırlanması istifadə olunan sment, kubik, ağ lay, krantlar, yeraltı plastik borulan, işçilərin əmək haqqısın hesablayanda ortaya milyonlar çıxır.
Ardını oxu...
Ardını oxu...
Ardını oxu...

Dünyapress TV

Xəbər lenti