Ardını oxu...
Pul Qarabağda “siyasi sistemi” dağıdır. Xüsusən də böyük varidata sahib olan partiya və qüvvələr qərargah vasitəsi ilə səsləri soldan sağa, qanuni rüşvətlə satın alır. Nəticədə bu, martın 31-də Qarabağda keçirilən “prezident və parlament seçkiləri”nə çox təsir etdi.

KONKRET.az erməni mediasına istinadən xəbər verir ki, bunu Azadlıq Radiosuna müsahibəsində “parlamentin” əvvəlki çağırışında yeganə müxalifətçi deputat, “prezidentliyə namizəd”, Milli Dirçəliş partiyasının lideri Ayk Xanumyan söyləyib.

O, ümid edib ki, cəmiyyət çox güclüdür: “Amma təcrübə göstərdi ki, cəmiyyəti gücləndirmək üçün qarşıda çox işlər görmək lazımdır. Bu baxımdan vəziyyəti olduğu kimi qəbul etdik. Əlbəttə ki, nəticələr bizim üçün qəbuledilməzdir və “hakimiyyətin” legitimliyi də şübhə altındadır”.

Sabir deputat jurnalistin bəzi suallarını da cavablandırıb.

Ardını oxu...

– “Qanuni rüşvət” deyəndə nəyi nəzərdə tutursunuz?

– Tutaq ki, hər binada və ya hər bir kənddə yerli böyük ailələrin üzvlərini birləşdirən bir qərargah yaratdılar və bizim strukturlar elan etdilər ki, “seçki”dən 1-2 gün əvvəl çox səs verə biləcək həmin ailələrə gedərək rüşvət paylayıblar.

– Yəni siz deyirsiniz ki, “seçki”nin nəticələri qəbuledilməzdir. Qarabağın yeni yaranan “icra və qanunverici hakimiyyətini”, “prezidentini” qanunsuz hesab edirsiniz?

– Əgər legitimlikdən danışırırsa, bəli, qanunsuzdur. Çünki qeyri-qanuni paylanılan pullar bu nəticələrə təsir edib.

– Rəhbərlik etdiyiniz qurum “seçkilər” nəticəsində “parlamentə” daxil ola bilmədi. Səhv etmirəmsə, əvvəlki “seçkilərlə” müqayisədə daha az səs topladınız. Bu, Qarabağ cəmiyyətinin siyasi qüvvənizin son illərdəki fəaliyyətinə verilən bir qiymət ola bilərmi?

– De-fakto, belə oldu. Hər halda, cəmiyyət de jure qərar verir. Bəli, ümumiyyətlə, “seçkilər” qiymət vermək üçün keçirilir. Cəmiyyət siyasi qüvvələrin son beş ildəki fəaliyyətinə və ya proqramlarına qiymət verir. Əgər duyğulardan və romantik düşüncələrdən uzaqlaşsaq, əlbəttə ki, cəmiyyətin kiçik bir hissəsi də yenidən “parlamentə” qayıtmağıımız üçün lazımi qiymət verə bilmədi.
Ardını oxu...
Koronavirus pandemiyası Çinin Uhan şəhərində ilk dəfə qeydə alındığı qısa bir vaxtdan sonra sürətlə dünyada yayılmağa başladı. Ölkələrin əksəriyyətində virusla mübarizə məqsədi ilə məhdudiyyətlər qoyuldu, sərt tədbirlər görüldü. Ölkəmizdə də bu sahədə geniş miqyasda işlər həyata keçirilir. Lakin insanların məsuliyyətsizliyi ucbatından virus gündən-günə yayılmağa başlayır.

Bu və digər məsələlərlə bağlı Respublikanın baş infeksionisti, Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) Yoluxucu xəstəliklər kafedrasının dosenti Cəlal İsayev KONKRET.az-a müsahibə verib.

Həmin müsahibəni təqdim edirik:

– İnsanlara dövlət tərəfindən evdə qalmaları tövsiyə olunur. Amma buna baxmayaraq insanların bir qismi məsuliyyətsizlik edərək, heç bir işi olmadığı halda yenə çölə çıxırlar. Bu problemlə necə mübarizə aparmaq olar ki, insanlar evdə qalsınlar?

– İnsanlar fikirləşməlidir ki, çölə çıxmaq yaxşı bir şey olsaydı, onlara bu məsləhət görülərdi. Amma bu ərəfədə özünü qorumayaraq çölə çıxmaq çox böyük təhlükədir. İnsanlar düşünə bilərlər ki, “Mən sağlamam, mən dözümlüyəm, mənə heç nə olmayacaq”- deyərək gəzə bilərlər. Bu, tamamilə yanlış yanaşmadır. Ola bilər ki, onun orqanizmi sağlamdır, güclüdür, çölə çıxıb gəzə bilər və ona xəstəlik yoluxarsa, yüngül keçirə bilər… Bəla da elə burasındadır ki, xəstəlik insan orqanizminə keçdiyi ilk vaxtlar heç bir simptom hiss etdirmir. Halbuki, o, artıq virus daşıyıcısıdır və virusa yoluxduqdan sonra başqalarına yoluxdurma ehtimalı daha çox olur. Bir düşünün, bu adam bilməyərəkdən yoluxur və evinə, ailəsinə gəlir və ailəsi yoluxarsa, onların orqanizmi dözümlü olmaya bilər. İmmuniteti zəif insanlar kifayət qədərdir və belə insanların xəstələnməsi onların ölümünə səbəb ola bilər. İnsan birinci özünü yox, ətrafındakıları və cəmiyyəti fikirləşməlidir. Bir insanın xəstələnməsi görün nə qədər insana ziyan verə bilər. Hamı bunu gözünün qarşısına gətirərək məsuliyyətli olmalıdır!

– Həkim, xəstəlik hansı hallarda hiss oluna bilər?

– Koronavirus insan orqanizmində özünü müxtəlif cür biruzə verə bilər. Yüngül, orta, ağır və s.

Məsələn, elə insan ola bilər ki, ilk vaxtlar boğazında qıcıqlanmalar hiss edir, daha sonra isə yüngül öskürür və sakitləşir. O, elə düşünür ki, keçib getdi. Çıxır çölə və gündəlik fəaliyyətinə davam edir. Onun getdiyi yerlərdə özü də bilmədən və istəmədən görüşdüyü insanların virusa yoluxmasına səbəb olur. Bu yoluxma onların həyatı bahasına başa gələ bilər…

– Məhdudiyyətləri və qaydaları pozanlar düşünürlər ki, “Bu xəstəlik yalandan ortaya atılıb. Əgər belə deyilsə, nəyə görə ölənlərin və yoluxanların ad-soyadları açıqlanmır?!”. Bunu deyən insanlara nə demək istəyərdiniz?

– Virusa yoluxanların ad-soyadını açıqlamağa nə ehtiyac var? Yoluxan insanların adlarını açıqlamaq etik cəhətdən düzgün deyil. İnsanlar görmür ki, bütün dünya bu problemlə mübarizə aparır? İtaliyada minlərlə insan vəfat edir. Bu kimin marağında ola bilər ki, yalan desin? Bu, təkcə bizdə deyil. Gördüyünüz kimi ümumdünya problemidir. Üstəlik mütəxəssislər bütün bu problemin həlli üçün durmadan çalışır, bu qədər vəsaitlər ayrılır, təbliğat videoları çəkilir, maarifləndirilmə işləri aparılır…

Niyə bəzi insanlar sərt qanunlar olduğunda deyilənlərə əməl etməyi seçirlər?! Niyə biz hər zaman zor, güc tələb edirik?! Dövlətimiz normal şəkildə tövsiyə edir ki, evinizdə qalın, virusla mübarizə aparılsın, xəstələr sağalsın, bir müddət sonra çıxın yenidən gəzin də nə qədər istəyirsinizsə.

– Bəzi ölkələrdə koronavirusa yoluxan həkimlərin sayı olduqca çoxdur. Virus aşkar ediləndən bu günə kimi, bizdə yoluxan həkim qeydə alınıb?

– Bu günə olan statistikaya görə yoxdur…

Fəqan MUXTAR

KONKRET.az
Ardını oxu...
İstəsək də, istəməsək də, Azərbaycan koronavirusla imtahana çəkilən dövlətlərdəndir. Bu virusla mübarizə məqsədilə yaradılmış Operativ Qərargahın son zamanlar qəbul etdiyi məhdudlaşdırıcı tədbirlər ölkəmizdə də virusun təhlükə həddinə yaxınlaşdığından xəbər verir. Bəs, bu zamanadək atılan addımları qənaətbəxş hesab etmək olarmı?

AMİP Siyasi Şurasının üzvü Rəşad Bayramovla (Aydın) söhbətimiz də məhz bu mövzu ətrafında oldu.

Rəşad bəyin Ovqat.com-a müsahibəsini təqdim edirik:



-Rəşad bəy, AMİP koronovirusla əlaqədar atılmalı olan addımlarla bağlı ilk olaraq hökümət qarşısında təkliflərlə çıxış edən siyasi partiyalardandır. Bu gün vəziyyət necədir, atılan addımlar sizi qane edirmi? Təklifləriniz nəzərə alınırmı?

-Çox təəssüf ki, 2020-ci il bütün bəşəriyyətə karona adlı virusla gəldi və artıq bütün dünya bu gözəgörünməz düşmənlə mübarizə aparır. Azərbaycanda da bu istiqamətdə bir qism lazımi addımlar atılıb. Sərhədlərin bağlanılması, kütləvi tədbirlərin ləğv olunması, tədrisin dayandırılması, idman yarışlarının təxirə salınması, toy və yas yerlərinə qoyulan məhdudiyyətlər, ictimai-iaşə obyektləri ilə bağlı tədbirlər, 65 yaşdan yuxarı insanlara tətbiq edilən küçəyə çıxma qadağası, risk qrupuna daxil olan həkim və tibb personalının əmək haqqlarının qaldırılması və s. Bütün bunlar yaxşıdır və AMİP-in təklifləri içərisində bütün sadaladıqlarım da öz əksini tapmışdı. Amma bütün bunlar kifayət edirmi? Atılan addımlar yetərlidirmi?

-Sizcə, yetərli deyil? Daha hansı addımların atılmasını gözləyirsiz?

-İlk olaraq bu gün vətəndaşımızın ən ağrılı yeri olan qoruyucu vasitələrin çatışmazlığı ilə bağlı problemlər aradan qaldırılmalıdır. Apteklərdə zəruri dərmanların, eləcə də spirt, əlcək, maska və digər qoruyucu vasitələrin təchizatı lazımi qaydada həyata keçirilməli və satışına ciddi nəzarət olunmalıdır. Bu məsələdə monopoliya yaradan və qiymət artımına yol verən fiziki və hüquqi şəxslər dərhal cəzalandırılmalıdır. İkinci vacib məsələ yaşlı insanlarımızla bağlıdır. Rəsmi statistikaya görə ölkədə, 720 min nəfər 65 yaşdan yuxarı insan var. Bu insanlardan neçəsinin tək yaşadığı haqqında məlumat bazası mövcuddurmu? Mövcuddursa, qərarda da göstərildiyi kimi bu insanların sosial təminatı necə həyata keçiriləcək? Bu insanlar ən azından gündəlik tələbat mallarını almaq üçün istəsələr də istəməsələr də küçəyə çıxmaq məcburiyyətindədirlər. Çıxacaqlarsa, qadağanı tətbiq etməyin nə mənası vardı, çıxmayacaqlarsa onların qida problemləri necə həyata keçiriləcək?

-Amma Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi bununla bağlı Qaynar Xətt yaradıb və ehtiyacı olanlar lazım olan tələbat mallarını almaq üçün həmin Qaynar Xəttə müraciət edə bilərlər.

-Haqlısınız, Qaynar Xətt yaradılıb. Amma yenə deyirəm, bir nazirliyin bu qədər insana xidmət göstərməsi qeyri-mümkündür. Elə bu səbəbdəndir ki, Qaynar Xəttə müraciət edənlərdən ilk növbədə övladlarının olub-olmadığı soruşulur. Yəni ilk növbədə heç kimi olmayan yaşlı vətəndaşlarımıza sosial xidmət göstərilir. Bəs övladı varsa, amma bu və ya digər səbəbdən uzaqda yaşayırsa, bu insanların vəziyyəti necə olacaq? Ona görə də təklif edirəm ki, bu məsələnin yoluna qoyulması üçün kompleks fəaliyyət həyata keçirilməlidir. Mənzil İstismar Sahələri, İcra hakimiyyətlərinin ərazi inzibati nümayəndəlikləri, kooperativ binaların komendatları və s. bu kimi qurumlar sosial təminat prosessinə qoşulmalıdır ki, qarşıya qoyulmuş vəzifənin öhdəsindən gəlinə bilsin. Bu məsələ ilə bağlı bütün yükü bir nazirliyin üzərinə qoymaqla nəyəsə nail olmaq mümkün olmayacaq. Problemin ikinci tərəfi də var. Bu da onunla bağlıdır ki, bütün gününü evdə keçirmək məcburiyyətində olan insanlarımızın maddi problemləri də həll olunmalıdır. Bu xəstəliyin daha çox xəstə və immuniteti zəif olan yaşlı insanlara mənfi təsirini nəzərə alaraq onların yaxşı qidalanmasını təmin etmək üçün ən azı 3 ay müddətinə pensiyaların qaldırılması haqqında da qərarlar qəbul olunmalıdır.

-Maddi problemlərdən söz düşmüşkən bu gün virusun yaratdığı fəsadlarla bağlı çoxlu sayda insanımız işsiz vəziyyətdədir. Bu isə onların maddi problemlərlə üzləşməsinə gətirib çıxarır. Sizcə bu istiqamətdə hansı zəruri tədbirlərin həyata keçirilməsinə ehtiyac var?

-Tamamilə haqlısınız, bu gün Azərbaycanda elə bir sahə yoxdur ki, virusun yaratdığı problemlərdən irəli gələn səbəblərə görə çətinliklərlə üzləşməsin. Bu isə sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyətini dayandırması nəticəsində insanlarımızın kütləvi şəkildə işsiz qalması ilə nəticələnib. Dövlətin üzərinə düşən vəzifə iqtisadi məqsədlərdən irəli gələn çeşidli addımlar atmaqdan ibarət olmalıdır. Hələ ki, bu kimi addımları yalnız inkişaf etmiş ölkələrin timsalında görürük. Həmin dövlətlər vətəndaşlarına sahib çıxırlar. Məsələn, ABŞ hər adam başına 1000 dollar, hər uşağa isə 500 dollar ödənilməsi ilə bağlı qərar verib. Hökumət bununla kifayətlənməyərək, virusun təsir müddəti may ayına qədər aradan qaldırılmasa, həmin dəstək işlərinin davam etdiriləcəyini də bildirib. Bununla yanaşı, ABŞ hökuməti kiçik biznesə yardım məqsədilə 300 milyard dollar, digər biznes subyektləri üçün isə əlavə olaraq 200 milyard dollar ayrılıb. Fransa vətəndaşların əlavə maddi yükləri yaranmasın deyə ölkədə kommunal xərclərin – qaz, işıq, su pulu, eləcə də mənzil haqlarının alınmasını dayandırıb. Almaniya 5 işçisi olan müəssisələrə dövlət yardımı olaraq 9 min avro, 10 işçisi olana 15 min avro, 50 işçisi olana isə 25 min avro pul verilməsi ilə bağlı qərar qəbul edib. Və ya qonşularımızı götürək. Rusiya hökuməti biznesə 6 aylıq vergi tətili elan edərək, eyni zamanda dövlət şirkətlərinin 6 ay müddətinədək dividend ödəməsinin təxirə salınmasına dair qərar qəbul edib. Gürcüstan banklarda krediti olan vətəndaşlar üçün 3 aylıq moratorium qoyub. Türkiyə hökuməti ahıl yaşda olanlarla bağlı xüsusi qayğını nəzərə alıb pensiyaları artırdı. Minimum pensiya məbləğini 1500 lirəyə yüksəldib, eləcə də bir sıra sektorlarda gündəlik istehlakdan başlamış ağır sənayeyədək nəzərdə tutulan sahələr üçün vergilərin alınmasından 6 ay imtina edilib. Kredit borcları aprel, may və iyun ayları üçün təxirə salınıb. Bizdə də bu istiqamətdə konkret addımlar atılmalıdır. Təkliflərimiz ondan ibarətdir:

Tətbiq olunmuş karantin müddətində fəaliyyətinə məhdudiyyətlər qoyulmuş bütün sahibkarlıq subyektlərinin vergidən və sosial ödənişlərdən tam azad olunsun;
Fəaliyyəti məcburən dayandırılan müəssisələrə kömək məqsədilə həmin müəssisələrdə çalışan işçilərin əmək haqlarının ödənilməsi üçün müvafiq maliyyə vəsaiti ayrılsın;
Sahibkarlara kömək məqsədilə ölkəyə gətirilən mallara tətbiq edilən gömrük rusumları mümkün həddə qədər azaldılsın;
Banklara, Bank Olmayan Kredit Təşkilatlarına və Lizinq Şirkətlərinə borcu olan vətəndaşların bütün növ kredit və lizinq ödənişlərinin ən azı 3 ay müddətinə dondurulması və bu məqsədlə həmin təşkilatlara Azərbaycan Milli Bankı tərəfindən güzəştlərin tətbiq edilməsi həyata keçirilsin;
Virusun daha çox yaşlı insanlara təsirini nəzərə alaraq, 65 yaşdan yuxarı yaşlı vətəndaşlarımızın təqaüdlərinə ən azı 3 ay müddətinə əlavə ödənişlər edilsin;
Günəmuzd fəaliyyətlə ailəsini dolandıran və yaranmış vəziyyətdə əmək fəaliyyəti göstərmək imkanlarından məhrum olmuş şəxslərin dairəsinin qısa müddətdə müəyyənləşdirilməsi yolu ilə onlara müvafiq maddi yardım göstərilsin;
Karantin müddətində komunal xidmətlərin, ilk növbədə qaz, su və işığın qiymətlərinin aşağı salınsın, eyni zamanda qaza və işıqa olan limit ləğv edilsin;
Koronavirusla mübarizədə bilavasitə ön cəbhədə fəaliyyət göstərən tibbi personalı ilə yanaşı, polis, gömrük, sərhəd xidməti və ümumiyyətlə xüsusi risk qrupuna daxil olan bütün şəxslərin əmək haqqlarına əhəmiyyətli dərəcədə əlavələrin edilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul edilsin.


-Sadaladıqlarınız kifayət qədər maliyyə vəsaiti tələb edir. Azərbaycanın buna imkanları yetərlidirmi?

-İlk olaraq ondan başlayaq ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən karonavirusla mübarizə məqsədilə əvvəl 10, daha sonra 20 milyon manat vəsait ayrıldı. Daha sonra isə bu virusun törətdiyi fəsadların qarşısını almaq üçün dövlət büdcəsindən 1 milyard manat vəsaitin ayrılması ilə bağlı sərəncam verildi. Ayrılan vəsaitin azlığı bir tərəfə qalsın, bu vəsaitin dövlət büdcəsindən ayrılması başa düşülən deyil. Belə ki, dövlət büdcəmizin 52%-i birbaşa neftdən gələn gəlirlər hesabına formalaşır ki, hal-hazırda dünya bazarında neftin Azərbaycan Dövlət Büdcəsində nəzərdə tutulduğundan 2 dəfədən az qiymətə satılması büdcəyə daxil olacaq vəsaitin də kəskin sürətdə azalması deməkdir. Buraya restoran, kafe və ümumilikdə ictimai-iaşə obyektlərindən, ticarət fəaliyyətindən gələn vergilərin kəsilməsini, turizm sektorundan daxil olacaq vəsaitlərin olmayacağını, təyyarə və qatarlar da daxil olmaqla sərnişindaşımadan büdcəyə daxil olmalı olan maliyyənin də yox səviyyəsində minimuma enəcəyi, eləcə də ticarət mərkəzləri və ümumilikdə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan subyektlərin ölkəyə mal idxalı etməmələri səbəbindən gömrük yığımlarında da geriləmənin olacağını nəzərə alsaq dövlət büdcəsi onsuz da ən yaxşı halda 60%-70% ə yaxın kəsirlə üzləşəcək ki, buradan da əlavə 1 milyard vəsaitin çıxarılması heç cür məqbul hesab ediə bilməz. Həmin vəsaitin ehtiyat fondundan ayrılması və daha yüksək məbləğdə ayrılmasına ehtiyac var. Dövlətimizin valyuta ehtiyatlarının təqribən 55 milyard olduğunu nəzərə alsaq, bu vəsaitin 5 milyard dollarını koronavirusla bağlı fəsadların aradan qaldırılması üçün ayrılması daha məqsədəuyğun olardı. 1 milyard manat vəsaitlə təbii ki, sadalanan işləri görmək qeyri-mümkündür. Mən Azərbaycanı ABŞ-la və ya büdcəsinin 3-də birini bu məqsədlə ayıran Almaniyayla müqayisə etmirəm, amma post sovet məkanından çıxmış Litva belə koronovirusun fəsadlarını aradan qaldırmaq məqsədilə 2,7 milyard dollarlıq yardım paketi ayırıb. Bizim də lazım olan miqdarda maliyyə vəsaiti ayırmağımız şərtdir. Əks halda vətəndaşlarımız virusun özündən çox onun törətdiyi fəsadlardan əziyyət çəkəcək. Evdə qalmaq virusun yayılması sürətini aşağı salmaq üçün vacibdir. Amma vətəndaş üçün heç nə etmədən onu evdə qalmağa məcbur etmək də mümkün deyil.

-Dİgər narahatlıq doğuran məqamlardan biri də xaricdə olan vətəndaşlarımızın Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı meydana çıxan problemlərdir.

-Tamamilə doğrudur. Zəruri olan digər məsələ xaricdə olan vətəndaşlarımızın Azərbaycana gətirilməsinin təmin edilməsi ilə bağlıdır ki, bu sahədə fəaliyyət hec bir halda qənaətbəxş hesab edilə bilməz. İlk növbədə tələbələrin vətənə qayıtmasını təmin etmək üçün bütün zəruri tədbirlər həyata keçirilməlidir. Operativ Qərərgahın qeyd etdiyi kimi “imkanlarımız məhduddur və geri qayıdacaq insanların hamısını karantinə yerləşdirmək imkanında deyilik” bəhanəsi heç bir halda qəbul edilə bilməz. Bu gənclər bu və ya digər ölkəyə turist səfərlərinə və ya biznes fəaliyyəti üçün deyil, təhsil almaq üçün gediblər və onların vətəna qayıdışını təmin etmək dövlətin birbaşa vəzifəsi olmalıdır. Təəssüf ki, nə AZAL, nə də Xarici İşlər Nazirliyi bu məsələdə üzərlərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirə bilmirlər. Mən fürsətdən istifadə edərək mətbuat orqanlarını bir məsələni də xüsusi diqqətdə saxlamağa çağırıram. Məlum olduğu kimi metronun iş qrafikində tətbiq olunan məhdudiyyətlərdən sonra bir sıra problemlər ortaya çıxıb. Ənənəvi marşrut xətləri üzrə hərəkət edən avtobusların sayının azalması bir yana, müvafiq sərəncamdan sonra yaradılan ekspress avtobuslar arasındakı interval da 10 dəqiqə olaraq müəyyənləşdirilib. Bu avtobuslarda sosial məsafə prinsipinin tətbiqi təqdirəlayiqdir və alqışlanmalıdır. Nəticədə ekspress avtobusların sərnişin daşıma tutumu 16-17 nəfərlə məhdudlaşdırılmışdır. Bu zaman isə bir sıra neqativ hallar ortaya çıxır. Təsəvvür edin ki, Həzi Aslanovdan hərəkət edən avtobusa elə həmin dayanacaqda müvafiq sayda sərnişin minir və düşən olmadıqca bu ekspress avtobuslar digər dayanacaqlarda saxlamırlar və saxlamamaqda da haqlıdırlar, çünki avtobusların içərisində sıxlıq xəstəliyin daha sürətli yayılmasına şərait yaratmış olar. Amma nəticədə digər metrostansiyaların dayanacaqlarındakı sərnişinlər 40 dəqiqədən artıq gözləmək məcburiyyətində qalırlar və insanların dayanacaqlarda sıxlığı meydana gəlir. Başqa sözlə, avtobuslardakı sıxlığın qarşısı alınsa da, dayanacalardakı sıxlıq yenə də insanlarımızı xəstəliyə yoluxma riski ilə üz-üzə qoyur. Odur ki, bu problemin də təcili olaraq aradan qaldırılması üçün müvafiq xətt üzrə hərəkət edən avtobusların sayının artırılmasına, bununla da intervalın maksimum 3-dəqiqəyə qədər endirilməsinə ehtiyac var.

-Rəşad bəy, ümumi götürdükdə Azərbaycanda bu virusa tutulanların sayı nə qədər aşağı olsa da, bütün qadağalara və qabaqlayıcı tədbirlərə baxmayaraq, yoluxma sayında günbəgün artım müşahidə olunmaqdadır. Siz bunu nə ilə izah edərdiz?

-Birincisi onu qeyd edim ki, COVİD-19 virusu digər koronovirus tiplərindən fərqli olaraq sürətli və kütləvi yayılması ilə seçilir. Bu virusdan yüzdə yüz qorunmaq demək olar ki, mümkünsüzdür. Amma yoluxmanın tempini azaltmaq üçün mütləq və mütləq hər bir vətəndaşın üzərinə də məsuliyyət düşür. Bunun üçün hər birimiz maksimum şəkildə ehtiyatlı olmalı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyyələrinə, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etməli, imkan daxilində özünütəcrid tədbirlərinə uyğun davranmalı, xüsusi karantin rejiminə ciddi əməl etməliyik. Çox təəssüf ki, bu gün daha 64 COVID-19 infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb. Həmin şəxslərdən 3 nəfərin vəziyyəti ağırdır. Ümumilikdə, ölkəmizdə 273 koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb ki, onlardan da indiyə qədər cəmi 26 nəfər müalicə olunaraq sağalıb. Başqa sözlə, sağalanların sayı yoluxanların sayını 10 dəfədən artıq üstələyir ki, bu da olduqca ciddi siqnal olmalıdır. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, bu qədər xəstə yalnız və yalnız ölkəmizdə aparılan 30.000 testin nəticəsində aşkar edilən saydır. Yəni, testin sayı artdıqca virusa yoluxanların sayında da artım olacağını ehtimal etmək olar. Misal üçün ABŞ-da 135.000 virusa yoluxma faktı 900.000 insanda aparılan testin nəticəsində ortaya çıxıb.

Söhbətləşdi: Aysu Həsənova

Ovqat.com
Ardını oxu...
Ümid Partiyasının sədri deyir ki, xalqın seçmədiyi adamlar yenə də parlamentdə otururlarsa, deməli, budəfəki seçkidə də heç nə dəyişmədi

Azərbaycanda keçirilən növbədənkənar parlament seçkiləri tarixə qovuşsa da, prosesdən narazılıqlar davam edir. Narazılardan biri də Ümid Partiyasının sədri, deputatlığa namizəd olmuş İqbal Ağazadədir.

Qeyd edək ki, İ. Ağazadənin mübarizə apardığı seçki dairəsi üzrə nəticələr onun şikayəti əsasında ləğv edilib.

Reyting.az İ. Ağazadənin bu və digər məsələlərlə bağlı “Unikal” qəzetinə verdiyi müsahibəni təqdim edir:

- Yeni parlament Azərbaycan xalqının iradəsini əks etdirən şəkildə formalaşmadı. Təəssüf ki, etirazla qarşılanan, seçicinin qarşısına çıxa bilməyən, kəndlərdə görüşlərdən qovulan namizədlər belə millət vəkili adını aldılar. Bu, çox təəssüf doğuran haldır. Bu parlament 2015-ci ildə formalaşan parlamentdən heç nə ilə fərqlənmədi. Bu da növbədənkənar parlament seçkilərinin keçirilməsi arqumentini zəiflətdi. Belə çıxdı ki, növbədənkənar parlament seçkilərini sanki parlament rəhbərliyini dəyişmək üçün elədilər. Çünki parlamentin tərkibində ciddi dəyişiklik olmadı.

- Axı parlamentə 40-dan çox yeni şəxs də düşüb. Müxalif fikir ondan ibarətdir ki, 40 nəfər yeni şəxsi ciddi dəyişiklik hesab etmək olmaz. Hakimiyyət təmsilçiləri isə 30 faizdən çox dəyişikliyi əsas gətirərək fərqli mövqedən çıxış edirlər və bildirirlər ki, yalnız inqilablar zamanı tərkib tamamilə dəyişir...

- Əsas məsələ başqadır. Xalqın seçmədiyi, görüşdən qovduğu namizədlərin yenidən parlamentə seçilməməsi seçici üçün əsas göstərici ola bilərdi. Amma bu adamlar yenidən parlametdə əyləşdilər. 40 nəfər yeni şəxsin təxminən 10 nəfəri bundan əvvəl də parlamentdə yox idi və onların yeri boş idi. Çünki həmin şəxslər bir müddət əvvəl səlahiyyətlərini icra strukturlarına dəyişmişdilər. Amma xalqın gözləntiləri başqa idi. Xalqın əsas narazı olduğu məqam odur ki, xalqın səsinə səs verməyən adamlar parlamentə düşdü. Lakin bu narazılığa məhəl qoyulmadı, həmin adamlar parlamentdə oturdular. Rəqəmlərin hər hansı bir əhəmiyyəti yoxdur. Əsas mahiyyətdir, o da xalqın iradəsinin əksinədir.

Geniş mənada dəyişikliyə gəlincə, parlamentdə çoxsaylı insanlar dəyişməliydi, çünki xalq onlara səs vermir. Ona görə yox ki, hakimiyyət dəyişməliydi, sadəcə, insanlar onlara səs vermirlər. Əgər onlar yenə də parlamentdə otururlarsa, xalqın da, siyasi müxalifətin də qənaəti budur ki, budəfəki seçkidə də heç nə dəyişmədi. O cümlədən, siyasi institutların tərkibinə baxanda demək olar ki, heç bir dəyişiklik yox idi.

- Parlamentə düşəcəyiniz təqdirdə də bu fikirləri səsləndirəcəkdiniz, yoxsa obrazlı desək, bir qədər “ütülü” danışacaqdınız?

- 2005-2010-cu illərdə parlamentdə təmsil olunmuşam. Eyni mövqeyi sərgiləmişəm. Partiyanın da mövqeyi bu şəkildə olub. Yəni, parlamentdə oturub-oturmamağımızdan asılı olmayaraq, hər zaman obyektiv mövqedən çıxış etməyə çalışmışam. Parlamentdə olsaydım, analoji fikirləri səsləndirəcəkdim.

- O zaman ortaya bir sual çıxır. Əgər parlament xalqın iradəsi ilə formalaşmayıbsa, o parlamentdə oturmaq nəyə xidmət edir?

- Bunlar fərqli şeylərdir. Seçicinin rəyini özündə əks etdirməyən, saxta yollarla parlamentə düşən adamlarla bir yerdə oturmağı doğru saymasaq, gərək bu yanaşma ilə heç kimə yaxın durmayaq. Biz cinayətkarla da, narkomanla da, alimlə də, fəhləylə də, iş adamı ilə də bir cəmiyyətdə yaşayırıq. Bu yanaşmanı əsas götürsək, öz qrupumuzu götürüb başqa yerdə yaşamalıyıq. Biz harda mümkündür, orda xalqa xidmət etməyi bacarmalıyıq.

Bu gün parlamentə Erkin Qədirli düşüb. Çoxsaylı adamlar deyir ki, niyə gedib parlamentdə oturub? Zaman tanımaq lazımdır ki, fəaliyyət göstərsin və fəaliyyətinə qiymət verilsin. Niyə orda oturub sualını verməyin. Oturubsa, deməli, xalq üçün nəsə edəcək. Biz bolşevik təfəkküründən əl çəkməliyik. “Məndə yoxdursa, heç kimdə olmasın”,- yanaşması yanlışdır. Biz istəyirik ki, parlamentdə fərqli fikirdə olan daha çox adam otursun. Bir Erkin olmasın, 20 olsun, 30 olsun, bəlkə də daha çox olsun. Olmadısa, real nəticə budursa, Erkinin üzərinə daha çox yük yığmaq lazımdır. Yaxud başqa birindən tələb etmək lazımdır ki, xalq üçün işləsin, xalqın mövqeyini ifadə eləsin.

- Seçkinin nəticələrindən narazılıq yarananda bir qisim hökuməti suçlayır, bir qisim namizədləri ittiham edir. Maraqlıdır, parlament xalqın iradəsi ilə formalaşmayanda cəmiyyətin məsuliyyəti nə qədərdir, xalq hansı formada etiraz etməlidir?

- Xalqın siyasi proseslərə yanaşması və siyasi proseslərin dinamikasında iştirakı olduqca aşağıdır. Bunu qəbul etmək lazımdır. Təbii ki, bunun bir neçə fundamental səbəbləri var:

Birincisi, iqtidarın yanaşması, siyasətlə məşğul olanlara münasibət, həbslər, işdənçıxarmalar və digər səbəblər.

İkincisi, nəticəsizlik sindromu. Burada təkcə iqtidarın deyil, müxalifətin də günahı böyükdür. Keçirilən bütün seçkilərdə vətəndaş nəticəsizlik sindromu yaşayıb, inamını itirib. Deyir ki, seçkidə iştirak edib-etməməyimin nə mənası var?

Bundan əlavə, müxalifətin o günahı var ki, mövcud situasiyada vəziyyəti doğru dəyərləndirib qələbə modelini tapa bilmir. Bu gün bizim seçiciyə xitabımız onların bizi eşitməyi formasındadır. Bu gün seçici bizi eşidir, amma dinləmir. Çünki dediyimiz sözlərin inandırıcılıq dərəcəsi azdır. Mən öz dairəmizdən deyirəm ki, seçici ayaqda idi. 120 saylı dairədə də aktivlik var idi. Görüşləriniz, seçici ilə təmasınız təqdir olunmalıdır. 12-ci, 29-cu, 31-ci, 83-cü, 44-cü və digər dairələrdə də dinamiklik var idi. Təsəvvür edin, 125 dairədə bu şəkildə işlənilsəydi, nə qədər effektli olardı. Təəssüf ki, çox az müstəqil namizəd, çox az partiyalı namizəd işlədi.

Adını çəkmək istəmirəm, partiyaların böyük əksəriyyəti seçki kampaniyası aparmadı. Açığını deyək, bu seçkinin üzünü ağ edənlər daha çox bitərəf namizədlər idi. Bəziləri etiraf etsə də, etməsə də, bizim dairədəki seçki kampaniyası göz qabağında idi. Mənim görüşlərim cəmiyyət üçün açıq və maraqlı idi. Amma bu, yetərli deyildi. Ümumən seçki aurasını bir və iki namizəd yaratmırdı ki.

Mənə görə, bu seçkinin qəhrəmanları vətənpərvər, demokratiya istəyən, azadfikirli yeni nəslin nümayəndələri idi. Əksər dairələrdə dinamikanı da, seçki ab-havasını da onlar yaratdı. Etirazlarda da öz mövqelərini qoya bildilər. Demək ki, siyasi institutlar prosesdə ləngiyir. Bax, müxalifətin günahı bundadır.

Bizim dairədən kənar heç bir siyasi partiyanın nümayəndəsi Zaur Əhməd qədər, Bəxtiyar Hacıyev qədər, Mehman Hüseynov qədər, yaxud başqa aktiv bitərəf namizəd kimi işləyə bilmədi. Hər gün seçicinin yanında olmaq, az olanda azla görüş, çox olanda çoxla görüş, verilən mesajlar, dinamika, bütün bunlar seçkiyə pozitivlik gətirmişdi.

Biz siyasi institutlarımızı yenidən şəkilləndirməyi bacarmalıyıq. Siyasi institutların hazırkı şəkli cəmiyyətə bədbinlik və hərəkətsizlik gətirir. Budəfəki seçki həm də bunda ötrü bir dərs idi.

- İqbal bəy, artıq parlament formalaşıb və fəaliyyətə başlayıb. Hazırda ölkədə kifayət qədər ciddi problemlər var. Yeni tərkibli parlament hansı problemləri qaldırmalı və həllinə çalışmalıdır?

- Millət vəkili gördüyü, seçicisini narahat edən hər bir məsələni gündəmə gətirməlidir. Əgər bu gün koronavirus ölkə vətəndaşını narahat edirsə, millət vəkili ondan danışmalıdır. Dolların kursu insanları narahat edirsə, onunla bağlı sözünü deməlidir. Neftin qiyməti, iqtisadiyyatın neftdən asılılığından mütləq mənada danışmalıdır. Əgər cəmiyyətin böyük bir kəsimini siyasi məhbuslar narahat edirsə, millət vəkili onlardan da danışmalıdır. İnsanları seçki saxtakarlığı narahat edirsə, bu qədər insan məhkəməyə müraciət edirsə, hökmən millət vəkili onların da mövqeyini ifadə etməyi bacarmalıdır. Millət vəkili seçicinin yanında olmalıdır, öz maraqlarını güdməməlidir. Ölkə vətəndaşını başqa nə narahat edir, qiymətlərin bahalaşması, ondan danışılmalıdır.

Yaxınlarda hökumətin hesabatı olacaq. Müzakirə zamanı deputat xalqın mövqeyindən çıxış etməlidir, sosial vəziyyətin ağırlığını, problemləri gündəmə gətirməlidir. Hər bir millət vəkili Qarabağ məsələsindən mütləq danışmalıdır. Atəşkəs dönəmindən bu yana bu qədər şəhid vermiş bir millət ya torpağını azad etməlidir, ya da normal çıxış yolu tapılmalıdır.

- Yeni tərkibdə qeyd elədiklərinizdən danışacaq millət vəkili varmı?

- (Fikirləşir) Çətin. Kimsə epizodik olaraq, hansısa problemləri qaldıra bilər, amma təəssüflər olsun ki, böyük mənada hazırkı tərkibdə heç bir deputat problemləri açıq şəkildə deyə bilməz.

- Koronavirus, neftin qiyməti, dollar və digər məsələlərlə bağlı hökumətin mövqeyi ortadadır. İndi deputatlar da hökumətin “hər şey qaydasındadır” musiqisinə qoşulacaqlar?

- Məncə, qoşulacaqlar. Çünki problem və proses ona gətirib çıxarıb ki, o insanların böyük əksəriyyəti bilavasitə hakimiyyətin dəstəyi ilə parlamentə düşüblər. Onlar da şükranlıq edib hakimiyyətin o dəstəyini unutmayacaqlar.

- Bəs bu proses nə zamana kimi davam edəcək?

- Biz siyasi institutları yenidən şəkilləndirənə qədər. Yeni düşüncəli insanlar seçki prosesinə girmək yox, siyasi proseslərə girənə qədər davam edəcək.

Çox sevindim ki, yeni nəsil seçki prosesində iştirak edir, amma seçkidən sonra hərə öz işi ilə məşğul olsun deyə, bir anlayış olmamalıdır. Seçkiyə girən namizədlər, seçkiyə dinamika gətirən namizədlər siyasətə də dinamika gətirməyi bacarmalıdırlar. Ya mövcud partiyalar çərçivəsində birləşməlidirlər, ya da yeni bir qrup yaradıb ölkə siyasətinə dinamika gətirməlidirlər. Bunun ayrı yolu yoxdur. Biz əksər müxalif təşkilatların öz vəzifələrini icra edə bilməmələrinin şahidiyik.

- Bəlkə özləri meydandan çəkilsinlər, yeni qüvvələr gəlsin...

- Heç kimə “Geri çəkil!”- demək lazım deyil. Hər kəs nə qədər bacarır, o qədər iş görsün. Siyasətə daha çox insan gəlsin ki, daha çox iş görülsün. Kimin yeri daralacaq, kimin proseslərə təsir etmək imkanları azalacaq, görəcəyik. Cəmiyyət də baş verənləri qiymətləndirəcək. Odur ki, olanları qovmaq yox, yeni insanların gəlməsinə çalışmaq lazımdır.
Ardını oxu...
TEREF.AZ 79 saylı İmişli seçki dairəsinin deputatı Razi Nurullayevin Pravda.az-a müsahibəsini təqdim edir:

- İlk dəfədir, Milli Məclisdə təmsil olunursunuz. Deputat olmaq necə hissdir?

- Deputat kimi özümü çox yaxşı hiss edirəm. Bunun məsuliyyəti mənim üçün ağırlıq yaradır. Çünki seçildiyim rayonda – İmişlidə çox ciddi sosial problemlər, narazılıqlar var. Bu problemlərin həlli istiqamətində addımlar atmaq olduqca məsuliyyətlidir. Bunu edəcəm, insanların gözləntisi çoxdur. Çalışacam ki, insanların gözləntisini doğruldum, onların yanında dayana bilim.

- Milli Məclisdə nə müşahidə etdiniz?

- Milli Məclisin ilk iclasında iştirak etmişəm. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxış etdi, canlı dinlədim, dövlət başçısını yaxından görmək imkanım oldu. Parlamentdə dövlətçilik mühiti, iş ab-havası var. Milli Məclisin rəhbərlərinin seçimində 1-2 nəfər bitərəf qalırdı. İstərdim ki, elə bir mərhələyə gəlib çataq ki, ciddi yarış, rəqabət, etiraz edənlər olsun. Yəni xarici ölkələrdəki parlament kimi... Milli Məclisdə masaların bu cür düzülüşünü doğru hesab etmirəm. Masaların düzülüşünün dairəvi olması məqsədəuyğundur. Debat, müzakirə mühiti yaradılmalıdır.

- Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Milli Məclisin ilk iclasındakı çıxışında hansı məqam diqqətinizi çəkdi?

- Prezident çox səmimi, qətiyyətli çıxış etdi. İlham Əliyev 2018-ci ildə keçirilən növbədənkənar prezident seçkilərindən sonra qətiyyətli addımlar atır, xalqın yanında dayanır, onların eşitmək istədiklərini deyir, ciddi mesajlar verir. Görünür ki, Prezident cəmiyyəti tamamilə dəyişmək istəyir, radikal dəyişikliklərə meyillidir, xalqı narazı salanları cəzalandırmaqda israrlıdır. Dövlət başçısı deyir ki, deputat xalqın yanında olmalıdır, gördüyünü deməlidir, çəkinməməlidir, qorxmamalıdır. Yəni çatışmazlıqları üzə çıxarıb, onu yaradanları tənqid etmək lazımdır. Mən də bunu etmək istəyirəm və edəcəyəm. Deputat seçildiyim rayonda çox ciddi qüsurlar var, yüzlərlə şikayət məktubu almışam, məktublar gəlməkdə davam edir. Seçicilərimlə görüşlər keçirəcəyəm, kömək etməyə çalışacağam, şikayətlərini dövlət strukturlarına çatdıracağam. Onları narahat edən elə məsələlər var ki, bunu paket şəklində Prezident İlham Əliyevin özünə göndərməyi düşünürəm. Bəzi məsələləri mətbuata açıqlamaq olmur. Həm seçildiyim ərazidə, həm də digər yerlərdə sahibkarlara ciddi problemlər yaradırlar. Hələ iş adamlarının hesabına varlanmaq istəyən məmurlar var. Həmin məmurların fəaliyyəti nəticəsində sabah üçün sandığında bir manat olmayan da, sandığında bir milyon manatı olan da narazıdır. Bu məsələlər ölkə rəhbərliyi səviyyəsində nəzarətə götürülməlidir. Kasıb təbəqənin narazı olması başadüşüləndir, bəs orta təbəqə nə üçün narazıdır? Çünki pulları əllərindən alınır, ən azından buna cəhd edilir.

- Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyanın Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyətilə iş şöbəsinin müdiri Ədalət Vəliyev, demək olar, əksər partiya sədrləri ilə görüşlər keçirib. Hökumətin bu addımını necə qiymətləndirirsiniz?

- Dialoq mühitinin yaradılmasına müsbət yanaşıram, uğurlu variantdır. Elə problemlər var ki, dialoqla həll etmək olar. İlk dəfədir ki, Prezident Administrasiyasının şöbə müdiri siyasi liderlərlə fərdi görüşlər keçirir. Bu da ölkədə aparılan islahatların görüntü xarakteri daşımadığını göstərir. Hökumət siyasi partiyaların da proseslərdə aktiv iştirakında maraqlıdır. Prezident çıxışında qeyd etdi ki, siyasi partiyaların ölkədəki dəyişikliklərdə rolu, töhfəsi olmalıdır. Parlamentdə azlıqda olan siyasi partiya nümayəndələrinin rəhbər strukturlarda təmsilçiliyinə şərait yaradılması buna sübutdur. Neçə illədir, bunu deyirdik... Proseslərin bu cür inkişaf etməsindən sevinirəm.

- Azərbaycan hökuməti Milli Məclisdə Sizi ana müxalifət kimi qəbul edir. Necə düşünürsünüz, parlamentdə təmsil olunan digər siyasi partiyalarla fraksiya yaradıla bilərmi?

- Həmişə inteqrasiyanın tərəfdarı olmuşam, bu gün də o mövqedəyəm. Parlamentdə təmsil olunan, fikirlərimizin üst-üstə düşdüyü siyasətçilərlə söhbətimiz, yəqin ki, olacaq. Fraksiya formalaşdırılmasını istəyərdik, amma bunun alınıb-alınmamasını söyləmək gələcəyin işidir. Hələlik bu barədə söhbət olmayıb, irəliyə qaçmaq istəmirəm. Biz ana müxalifət olmağa iddialıyıq. Burada söhbət müxalifət olmaqdan da getmir, dövlətin milli maraqlarına xidmətdən gedir. Həmişə xalqın sözünü deyəcəyik, sərt tənqidlərdən belə, çəkinməyəcəyik. Seçkiqabağı təşviqat kampaniyasında seçicilərə nə demişdiksə, həmin vədlərə əməl etməyə çalışacağıq. Narazılıq yaradan, vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilməyənləri hədəfə alacağıq. Bu bizim deputatlıq statusumuzdan irəli gəlir. Deyərdim ki, cənab Prezident özü də ana müxalifət mövqeyindən çıxış etməyə başlayıb. Çünki bir çoxlarından daha sərt tənqid edir, düzgün hədəfləyir, xalqın narazı olduğunu dilə gətirir. İndiyə qədər onu informasiya blokadasında saxlayıblar, bir çox məsələləri mətbuatdan öyrənib, bu gün də buna cəhdlər var... Ona görə də xalqın seçdiyi deputat problemləri parlamentin tribunasından səsləndirməlidir, mövqeyini açıqlamalıdır.

- Növbədənkənar parlament seçkilərinin nəticələrini necə qiymətləndirirsiniz?

- Seçkiqabağı təşviqat kampaniyasını necə apardığımı izləyənlər bilir. Çox uğurlu kampaniya apardım. Bir daha əmin oldum ki, seçki institunun təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Daha uğurlu seçkilər keçirə bilərik. Bunun üçün seçki mütəxəssisləri hazırlanmalıdır, seçki prosesinə sistemli şəkildə hazırlaşmaq lazımdır. Seçki elə şeydir ki, burada nəticədən asılı olaraq razı və narazı tərəflər olur. Təbii ki, məğlub olanlar narazı olmalıdırlar. Bir məsələni vurğulamaq istərdim, Azərbaycanda seçkilərə qazanc mənbəyi kimi baxanlar var. Yerli məmurlardan tutmuş lap yuxarıda oturanlara qədər umanlar var. Onlar öz xeyirlərinə nələrisə həll etməyə çalışırlar. Bu da normal seçki prosesinə əngəl törədir. Bu, Prezidentin tapşırığına arxa çevirməkdir. Gördüklərimi zamanla açıqlayacağam. Korrupsiyadan, rüşvətdən uzaq olan şəxsin gözünün qarşısında neqativ hallara cəhd ediləcəksə, bilsinlər ki, onların adları açıqlanacaq, ictimai müzakirəyə çıxarılacaq. Razi Nurullayev belə məsələlərdə susan deyil. Xalqın tələblərinə, ölkədə aparılan islahatlara uyğun nə etmək lazımdırsa, Razi Nurullayev onu edəcək.

- Ölkə rəhbərliyini tənqid etmək məmurları tənqid etməkdən asandır...

- Tam məsuliyyətimlə deyirəm ki, Azərbaycanda ən asan, qorxusuz, təhlükəsiz məsələ Prezident İlham Əliyevi tənqid etməkdir. Prezidenti tənqid edənlərdən cəzalandırılanlarını görməmişəm. Təhqir başqa şeydir... Məmuru, hətta “JEK” müdirini, icra başçısını, onun müavinini tənqid etmək cəsarət tələb edir...Müxalifət nümayəndələrinin içərisində həmin məmurları tənqid etməyi özlərinə veto qoyanlar var. Bəlkə də işləri onlardan keçir, ola bilər, təzyiq faktoru var...Prezidenti tənqid etmək sərbəstdir, belə olan halda deyəcəklər ki, bu siyasətçi Prezidenti tənqid edirsə, onun haqqında fikir söyləyə bilirsə, deməli, xalqın yanında dayanan budur. Təəssüflər olsun ki, cəmiyyətdə bu cür fikirlər mövcuddur. Yalnız Prezidenti tənqid edənlərin çıxışlarını izləyin, görün, hansı məmuru tənqid etmirlər...

- Seçkiqabağı təşviqat kampaniyası zamanı bir neçə namizədə etirazlar olmuşdu. Sizinlə bağlı da sosial şəbəkədə video paylaşılmışdı. Buna aydınlıq gətirərdiniz...

- Təşviqat və səsvermə vaxtı seçki məntəqədlərində baş verənlərin 50 faizi təxribat xarakterli idi. Təbii ki, baş verənlərin yarısında həqiqət payı var. Mənimlə bağlı da belə bir video yayılmışdı, bu, təxribat idi. Həmin vaxt seçicilərlə görüşdən çıxırdım, bir nəfər arxadan çəkirdi, tənqid edirdi... Ona heç fikir verən olmadı. Bu, ucuz, şou tipli təxribat idi. İmişlidə doğulub, böyümüşəm, seçicilərin mənə sevgisi var. 79 saylı İmişli seçki dairəsində yeganə namizəd idim ki, çıxışlarım canlı yayımlanırdı. Elə çıxışım var ki, sosial şəbəkədə 300 min baxış yığıb. Bu, təbii ki, xalqın dəstəyidir.

- Siz seçkilərə qatılanda əmin görünürdünüz, sanki, deputat seçiləcəyinizi bilirdiniz. Öncədən hökumətlə hər hansı danışıqlarınız olmuşdumu? Bu cür iddialar var ki, Razi Nurullayev hökumətlə razılaşıb, seçkilərə qatılıb...

- Bu cür fikirlər təkcə mənim deyil, deputat seçilən hər kəs haqqında deyilir. Deputatı olduğum seçki dairəsi üzrə mənimlə birlikdə 16 namizəd mübarizə aparırdı. Həmin 16 nəfərin seçilmək inamı məndəkindən 10 dəfə çox idi. Xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, bütün seçki dairələri üzrə mübarizə aparan 1 319 namizəd çox inamlı idi. Seçilməyənlər seçilənlərdən daha çox inamlı görünürdü. Bu, təbiidir.

- Razi bəy, o da iddia olunur ki, deputat seçilməyiniz 2015-ci ildən indiyədək Əli Kərimliyə qarşı olmağınız olub. Yəni, mandat bir mükafatdır. Bu cür iddialara münasibətiniz necədir?

- 2010-cu ildən adı çəkilən insanla bir yerdə olanda, hər kəs məni əks mövqeyə malik insan kimi tanıyırdı. Hamı bilirdi ki, Razi Nurullayev Avropa mədəniyyətli, sivil bir insandır. Ona görə də həmişə məni sıxışdırırdılar. Orada yeganə adam idim ki, bütün mətbuat orqanlarına müsahibə verirdim, bu məsələyə görə də tənqid olunurdum.

- Əli Kərimlinin müavini olarkən bunu mənə müsahibənizdə demişdiniz...

- Bəli. Həmişə demişəm ki, hakimiyyətlə dialoqa getmək lazımdır. Radikallıq müsbət nəticə vermir, xalq da bundan əziyyət çəkir. Hakimiyyətlə anlaşmaya getdiyimi iddia edənlərə demək istəyirəm ki, 2010-cu ildə deputatlığa namizədliyimi irəli sürmüşdüm, deputat seçilmədim, 2015-ci ildə də parlament seçkilərində namizədliyimi irəli sürmədim. Nəhayət, bu il keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərində iştirak etdim, deputat seçildim. Bu, mənim deputat olmaq istəyimin 20-ci ilidir. Əgər kimsə mükafat almaq üçün 20 il gözləməyi düşünürsə, onlara bunu tövsiyə etmirəm. Deputat seçilməyim mükafat deyil. Mükafat etdiyin işə görə həmin anda aldığındır. Mükafat almamışam, deputat seçilməyim apardığım mübarizənin, prinsipiallığımın nəticəsidir. Elə insanlar var ki, siyasəyə bu gün qoşulur, sabah deputat olur... Bəs həmin insanlara nə ad verək? Haqqımda bu cür ifadələrin səsləndirilməsi məni insanların gözündən salmağa hesablanıb. Hər kəs bir şeydən zövq alır, onlar da kiməsə çamur atmaqdan zövq alırlar.

- AXCP adına iddianızla bağlı nə yenilik var, proses necə gedir? Milli Məclisdə bitərəf kimi təmsil olunursunuz...

- Bəli, Milli Məclisdə bitərəf kimi təmsil olunuram. İstərdim ki, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri kimi tanınam, parlamentdə də bu cür təmsil olunam. Amma bu, istək olaraq qalır. Bunu həll etməyə səlahiyyətim və gücüm yoxdur. Bundan sonra əzmlə çalışacağam ki, partiya məsələsinə aydınlıq gətirim. Bunu partiya daxilində də tələb edənlər var. Ya Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası kimi tanınacağıq, ya da adımızı dəyişəcəyik. Üzvlərimiz deyir ki, niyə parlamentdə partiya olaraq təmsil olunmamalıyıq... Bu məsələlər müzakirə olunur.

- Tərəfdarlarınız adı dəyişməyə ya AXCP adına iddianı davam etdirməyə üstünlük verirlər?

- Biz Əbülfəz Elçibəy tərəfdarlarıyıq, onun yolunu davam etdiririk. Əbülfəz Elçibəyin adı olan yerdə xalq cəbhəsi var. O ada vurğunlar olanlar, Elçibəyin fanatları partiya adının Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası olmasını istəyirlər. Əksi olanda, sanki, Əbülfəz Elçibəyin dəyəri itmiş olur...

- Bəs proses niyə uzanır?

- Bunun səbəbini deyə bilmərəm. Sizin nə qədər məlumatınız varsa, mən də sizin qədər məlumatlıyam...

- 2015-ci ildə Yeni Demokratiya Hərəkatını təsis etdiyinizi elan etmişdiniz. Hətta mətbuat konfransı da keçirdiniz. Bəs sonradan necə oldu ki, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının adına iddia etdiniz?

- Doğrudur. “Yeni Demokratiya” elan edildikdən sonra tərəfdarlarım - cəbhəçilər bunu qəbul etmirdilər. Bu mənlə bağlı məsələ deyildi. Həmin insanlar xalq cəbhəsi olmayan yerdə mübarizə aparmaq istəmirdilər. Ona görə də “Yeni Demokratiya”nı inkişaf etdirə bilmədim, AXCP adına iddia etdim...

- Siz AXCP adından imtina edərək, başqa ad seçsəniz, cəmiyyət necə qarşılayacaq? Deyə bilərlər ki, Razi Nurullayev Əli Kərimliyə məğlub oldu və geri çəkildi...

- Mənim üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur. Xalq da bunu əhəmiyyətsiz hesab edir. Bu, yalnız siyasi dairələrdə müzakirələrə səbəb ola bilər, bunu da faciə saymıram.

- Maliyyə vəziyyətiniz necədir?

- Çox çətindir, məşəqqətlidir. İstəyimiz odur ki, siyasi partiyaların qərargah problemi həll edilsin. Dövlət yer ayırmalıdır. Biz nəyə görə ailəmizin, dostlarımızın, tərəfdarlarımızın büdcəsi hesabına ofis saxlamalıyıq? Prosesi çox çətinliklə yola veririk. Maliyyə mənbəyi olmadan fəaliyyət göstərmək, böyümək çətindir. Regionlarda ofis qurmaq isə, ümumiyyətlə, mümkün deyil. Onlar çayxanalarda, kiminsə evində toplaşırlar.

- Müxalifət partiyaları ilə münasibətləriniz hansı səviyyədədir? Onların Sizə olan münasibətini necə qiymətləndirirsiniz? Məsələn, Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə mətbuata müsahibəsində belə deyib: “Parlamentdə siyasi institutların palitrasına baxaq, biri çıxır, biri gəlir. Tutaq ki, Razi Nurullayev gəlib, partiyası qeydiyyatdan keçməyib, cəmiyyət qəbul etmir. AXCP adlı partiyanın sədri Əli Kərimlidir. Bu, kiminsə şəxsinə münasibət deyil, siyasi instituta münasibətdən söhbət gedir. Mən də Razi Nurullayevi AXCP sədri kimi qəbul edə bilmirəm, başqaları bu cür... Razi Nurullayevin Xanhüseyn Kazımlının partiyasını əvəz etməsi nəyi dəyişir ki? Milli Məcisdə hansı müxalifət partiyası var ki?”

- İqbal Ağazadənin mövqeyindən xəbərsizəm. Əgər deyibsə, böyük qüsurdur. Mənim siyasi partiyalara münasibətim çox yaxşıdır, əməkdaşlıq üçün həmişə açıq olmuşam. Təbii ki, hər kəs deyil, bizimlə bir yol gedə biləcək, masa ətrafında söhbət edə biləcəyimiz insanlarla inteqrasiya etmək istəmişəm. Bu gün də həmin mövqedəyəm.

- Onların sizə münasibəti necədir?

- Hər bir siyasi partiya lideri ilə bağlı şəxsi münasibətlərim var, bəziləri ilə, hətta dostuq. Amma partiya şəklində əməkdaşlıq edə bilmirik. Buna görə onları günahlandırmıram. Çünki AXCP adına məndən əvvəl Əli Kərimli iddia edib, partiya sədri olub. O, bu gün də iddia edir. Mən də özümü AXCP sədri adlandırıram. Mənimlə əməkdaşlıq etməyənlər Əli Kərimli ilə də əməkdaşlıq etmirlər.

- Milli Məclisdə işinizi konkret hansı istiqamətlər üzrə quracaqsınız?

- Sosial məsələlər üzərinə fokuslanmışam. Bayaq da qeyd etdiyim kimi, seçildiyim seçki dairəsində çox ciddi sosial problemlər var. Mən o insanların yanında olmalıyam, kömək etməliyəm. Xarici dilləri, diplomatiyanı çox yaxşı bildiyimə görə beynəlxalq təşkilatlarla çox ciddi işləməyi, Azərbaycan həqiqətlərini çatdırmağı düşünürəm. Yeni təşəbbüslərin iştirakçısı və təşkilatçısı olmağa çalışacağam. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı təkliflərin hazırlamasında aktivlik nümayiş etdirəcəyəm. Bir sözlə, əlimdən nə gəlirsə, edəcəyəm.

Ardını oxu...
 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı Çingiz Qənizadə "Space" TV-də yayımlanan “Sadə həqiqətlər” verilişinin qonağı olub.

Publika.az xəbər verir ki, Çingiz Qənizadə fevralın 9-da keçirilən parlament seçkiləri, seçildiyi dairənin nəticələrinin ləğvi və digər məsələlər haqda danışaraq, maraqlı məqamlara aydınlıq gətirib.

Müsahibənin tam videosunu təqdim edirik:​​​​​

Ardını oxu...
Teleqraf.com “Yeni Nəsil” Jurnalistlər Birliyinin sədri, siyasi analitik Arif Əliyevlə müsahibəni təqdim edir:

- Arif bəy, Azərbaycanın işğal olunan Dağlıq Qarabağ bölgəsində martın 31-də qanunsuz “prezident” seçkiləri keçiriləcək. Bu seçkiləri beynəlxaq aləm necə qarşılayacaq və ya qarşılamalıdır?

- Dağlıq Qarabağdakı “seçkilər” həm beynəlxalq hüquq, həm də Azərbaycanın daxili qanunvericiliyi baxımdan legitim əsaslara malik deyil və qanunsuzdur. Bura işğal edilən ərazidir. Sözsüz ki, Azərbaycan və Azərbaycana dost olan ölkələr işğal edilən Dağlıq Qarabağdakı “seçkiləri “tanımadıqları və bunun qanuna zidd olduğuna dair bəyanatla çıxış edəcəklər.

Bununla yanaşı, işğal edilən torpaqlarımızdakı “seçkilər” bir fakt kimi bir sıra məsələləri ortaya qoyacaq.

Birincisi, bu” seçkilər” Ermənistanla Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin gələcək münasibətlərini müəyyən edəcək. Ermənistan bu məsələdən kənarda olduğunu, Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin ayrı bir qurum olduğunu və “seçkiləri” də özlərinin keçirdiyini iddia etsə də, əslində bu “seçkilərin” necə bitəcəyi məsələsindərəsmi İrəvan maraqlıdır və onun nəticələrinə təsir göstərməyə çalışır. Söhbət ondan gedir ki, Dağlıq Qarabağ Ermənistanın indiki rejiminə əks gedənlərin toplaşdığı platformadır. Odur ki, Ermənistanın buradakı “seçkilərdə” müdafiə etdiyi qüvvə var, çalışır ki, onlar Xankəndində hakimiyyəti ələ keçirsinlər.

İkincisi, Paşinyanın düşmən saydığı Ermənistanın keçmiş prezidentləri bu “seçkilərə” ciddi yanaşır və onların Qarabağda dəstəklədiyi namizədlər var.

Odur ki, bu “seçkilər” bütövlükdə daha çox Ermənistanla Qarabağdakı separatçı rejimin münasibətlərinə təsir göstərəcək.

Fikrimcə, bu “seçkilərin” Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesinə müsbət təsir imkanları görünmür.

- Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla “Qarabağ klan”ı arasında savaşın getdiyi artıq faktdır. Bu mənada Paşinyan qanunsuz prezident seçkiləri vasitəsil Dağlıq Qarabağa nəzarəti ələ kerçirsə, nə baş verəcək?

- Əvvəla, Paşinyanın ölkə daxilində vəziyyəti o qədər də inamlı deyil. Onun özü də özünü inamlı hesab etmir. Məsələn, Köçəryanın həbsxanadan ardıcıl verdiyi müsahibələr, Sərksiyanın xaricdən verdiyi bəyanatlar, onların tərəfdarlarının daxildə Paşinyan əleyhinə apardıqları kampaniya, eyni zamanda mətbuatın böyük qisminin onları dəstəkləməsi sözsüz ki, Paşinyan üçün problemlər yaradır. İndi Qarabağ kartı Ermənistanın daxili siyasətində heç vaxt olmadığı qədər fəal istifadə edilir. Həm Ermənistandakı parlament seçkiləri dövründə, həm də indi separatçı rejimin “prezident seçkiləri” ərəfəsində bu, açıq hiss olunur.

Diqqət edirsinizsə, Paşinyana əsas ittihamlar odur ki, baş nazir Dağlıq Qarabağı satmağa hazırlaşır. Paşinyan da deyir ki, yox, ondan əvvəl Qarabağı satmağa hazır idilər, buna görə cinayət işi də açılıb və s. Odur ki, indi Paşinyan maraqlıdır ki, onun Ermənistanda həyata keçirdiyi siyasəti dəstəkləyən və tətbiq edən qüvvələr Qarabağda hakimiyyəti ələ alsın. Yox, əgər digər qüvvələr Xankəndində möhkəmələnərsə, Paşinyan hər tərəfli təzyiqləri hiss edəcək.

- Rusların bu “seçkilərə” münasibəti necədir, hansı qüvvəyə “stavka” edirlər?

- Rusiyanın Qafqazda maraqlarının olmadığı bir bölgə yoxdur. Hər yerdə onun maraqları var və proseslərə müdaxilə edir. Amma hesab edirəm ki, üçüncü qüvvəni dəstəkləmək və onu ortaya qoymaq Rusiyaya lazım deyil.Rusiya dəfələrlə bu və ya digər formada göstərib ki, Qarabağdakı mövcud vəziyyətin və oradakı şəxslərin saxlanılmasında maraqlıdır. Yəni indiki siyasəti yürüdən şəxsləri.

- Paşinyan öz adamını separatçı rejimin başına gətirə bilməsə və qanunsuz seçkilərdə uduzan tərəf olsa, bu, onun üçün hansı situasiya yaradacaq?

- Əgər, “seçkiləri” uduzsa, ona daxildə ciddi problemlər yaranacaq. Çünki bu hal yalnız Qarabağdakı qüvvələr deyil, eyni zamanda Ermənistandakı qüvvələrin də fəallaşmasına səbəb olacaq. Həm də bu durum Paşinyanın Qarabağ danışıqlarında mövqeyini xeyli zəiflədəcək. O baxımdan ki, Qarabağ danışıqlar zamanı hansısa planların ortaya qoyulması zamanı Paşinyan məsuliyyəti üzərinə götürməkdə ehtiyatlanacaq.

- Paşinyanın “seçkiləri” Qarabağ klanına uduzması ona qarşı duran müxalif qüvvənin revanşına səbəb ola bilərmi?

- Bu ola da, olmaya da bilər. Hər şey bir çox hadisələrin gedişindən asılı olacaq. Ermənistanda Paşinyana qarşı narazılıqların bir neçə əsası var. Onlardan ən mühümü Qarabağdırsa, digəri Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi zamanı verdiyi vədlərə əməl etməməsidir. Sonuncu bütün reformatorların qarşısında dayanan çətinlikdir ki, onlara qarşı daim istifadə olunur. Digər tərəfdən, Paşinyanın heç də uğurlu olmayan kadr siyasətini qeyd etmək olar. Fikrimcə, bu əsaslarda müəyyən narazılıq dalğası var. “Seçkilərin” nəticəsi həmin təbəqəyə əlavə bir əsas verə bilər.

- Hazırda həbsdə olan Köçəryanın iddia və imkanlarını necə qiymətləndirirsiniz?

- Köçəryan həbsxanada oturmasına baxmayaraq, belə təəssürat yaranır ki, onun ölkdəki müəyyən şəxslərlə, eləcə də media ilə əlaqəsi heç də Paşinyanın əlaqələrindən zəif deyil. Digər tərəfdən, Rusiya tərəfinin ona dəstək verməsi müşahidə edilir. Odur ki, Köçəryan indiki erməni hakimiyyəti üçün ciddi təhlükədir. Ancaq mən Köçəryanın yenidən əvvəlki mövqeyinə qayıda biləcəyi və Ermənistanda hakimiyyəti götürə biləcəyinə inanmıram. Əgər söhbət hansısa bir mənada Paşinyanın hakimiyyətdən uzqlaşdırılmasından gedirsə, fikrimcə, onun yerini tutacaq şəxs Köçəryan olmayacaq.

İkincisi, mən Köçəryanın yenidən hakimiyyətə qayıtmasını Azərbaycan üçün uğurlu hesab etmirəm. Mənə elə gəlir ki, hakimiyyətdən gedib sonra iqtidara qayıdan və xüsusilə Qarabağ konteksindən istifadə edən qüvvə bizim üçün Qarabağ danışıqlarında daha qeyri-münasib tərəfdaş olardı.

- Sual yaranır: siz Ermənistanında hansı qüvvəni Azərbaycan üçün daha münasib hesab edirsiniz?

- Əgər konkret mənim Ermənistanda namizədimin olduğunu soruşursunuzsa, mənim elə bir namizədim yoxdur. Orada bizim üçün əlverişli tərəf onsuz da yoxdur. Əlbəttə, söhbət taktiki yanaşmalardan gedə bilər.Bir daha qeyd edirəm, Qarabağ problemini həll etmək istəyindən yox, bu amilin daha çox daxili siyasətdə istifadə edilməsi istəyindən gedə bilər. Odur ki, mən Ermənistanda hansısa siyasi qüvvənin olduğunu və onun hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə Qarabağ probleminin həlli prosesini sürətləndirə biləcəyini deyə bilmərəm. Biz bilməliyik ki, Azərbaycan özü müəyyən addım və siyasəti ilə öz mövqelərini gücləndirə bilər. Ermənistandakı hakimiyyət dəyişiklikləri heç vaxt bizim mövqeyimizi gücləndirməyəcək. Ermənistanda siyasətçilərin sağçı, solçu, liberal, demokrat və ya qeyri-demokrat olmasından asılı olmayaraq, bizə münasibət eynidir.

Bəzən bizim probemin həlli ilə bağlı Ermənistanın ayrı-ayrı liderləri haqqında düşüncələrimiz stereotiplərə söykənir. Mənə elə gəlir ki, Petrosyan haqqında belə düşüncələr də elə stereotiplərə əsaslanırdı. Zamanında Petrosyan hansısa qərar qəbul edəndə bunu erməni xalqının istəyi və ya tarixi ədalət naminə etmirdi. Ona görə edirdi ki, mövcud şərait ondan bunu tələb və diktə edirdi. İndi həmin şərait yoxdur. Bu şəraitdə dəyişikliklərin olmasını nəzərə almalıyıq.
Ardını oxu...
Abdullah Gül, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne yönelik, "Cumhurbaşkanı iken de parlamenter sistemin Türkiye için daha doğru olduğunu söyledim. Türk tipi başkanlık sistemini istemedim. Benim tercihim tam demokratik parlamenter sistemden yana. TBMM bugüne kadar hiç bu kadar önemsizleştirilmemişti. Türkiye bunun noksanlığını hissediyor" dedi.

Gül, “Siyasi İslam’ın çöktüğünü mü düşünüyorsunuz” sorusuna da “Öyle, tüm dünyada. Biz bunu görüp, paradigmadan kopuşu gerçekleştirmiştik, ama sürdürülemedi” diyerek yanıt verdi.

Abdullah Gül, Türkiye’nin S-400 hamlesinin de yanlış olduğunu savundu.

Gül, Ali Babacan’ı desteklediğini belirterek, “Ali Bey’in karakterine, eğitimine, bilgisine, siyaset üslubuna güvenen ve takdir eden bir insanım” dedi.

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Karar gazetesi yazarları Ahmet Taşgetiren, Elif Çakır ve Yıldıray Oğur'a konuştu. Yıllar sonra ilk röportajını veren Gül, gündemdeki konularla ilgili çarpıcı açıklamalar yaptı...

İşte o sorular ve yanıtları:

Ahmet Taşgetiren: Siz 1991’de Refah Partisi’nde siyasete başladığınızdan bu yana dış politikanın içindesiniz. Dışişleri Bakanlığı da yaptınız. Son olarak İdlib’te yaşananlarla başlayalım isterseniz. Nasıl bakıyorsunuz? Bugünden baktığınızda Suriye’de nerede yanlış yapıldı?

SURİYE İLE TOPYEKÜN BİR SAVAŞA GİRİLMEMELİ

Abdullah Gül: İdlib’de olup bitenlerle ilgili fazla bir şey söylemem pek mümkün değil. Çünkü sahadaki gerçeklere, bilgilere tam vakıf değilim. Tabiatıyla askeri durumları, istihbarat verilerini şu anda işin başında olanlar, pozisyonları gereği değerlendirip, kararlarını verecekler. Onlara şu an için ‘bunu değil şunu yapın’ şeklinde tavsiyede bulunmak doğrusu sorumsuz bir davranış olur benim açımdan. Söyleyeceğim şey, çok kışkırtılıyor olsak da Suriye ile topyekün bir savaşa girmemek yönünde olur.

Ama meseleye genel Suriye politikası olarak baktığımızda esasen daha işin başında bütün dünyanın Suriye’ye yaklaşımının çok yanlış olduğunu söyleyebilirim.

Arap Baharı geldiğinde Suriye’de de temel hak ve özgürlüklere dair daha fazla istekte bulunan insanlar sokaklara döküldüler. Onların taleplerinin karşılanması gerekirdi. Ama düşününki Suriye devleti otoriter bir devlet. Bu tür devletlerde sivil toplum hareketlerine karşı alınacak tedbirler ancak askeri tedbirlerden ibaret olur. Bunun ötesinde bir şey beklemek zaten gerçekçi değildi. O dönemde aslında Suriye hükümetine Türkiye olarak epeyce yardımcı olmaya çalıştık, bir geçiş dönemi için. Ne yazık ki Suriye ile ilişkiler çok erken bir safhada koptu. Ancak o zamanlar bölge dışından, özellikle Batı’dan, ABD’den gelen çok ağır baskılar, çok radikal yaklaşımlar öyle bir noktaya geldi ki bu politikaların arkasına sanki güç de konacak intibaı verildi. Sonra bu yaklaşımların arkasına güç konmayacağı ortaya çıkınca da tabii ki bir ateş hattı açılmış oldu, bütün dünya olarak.

Şimdi buradaki esas noksanlık şu; hiçbir çıkış stratejisi olmadan bir cephe açılmış oldu.

İRAN VE RUSYA’NIN DESTEĞİ HAFİFE ALINDI

Yıldıray Oğur: Türkiye açısından mı diyorsunuz?

Abdullah Gül: Bunu önce konuya müdahil tüm devletler için söylerim. Ama öncelikle Suriye ile sınırdaş, güvenliği sınırındaki güvenlikle kaçınılmaz ve doğrudan alakalı bir ülke olarak bizim için de bu husus çok önemli.

Dolayısıyla böylece başlayan olaylar sonunda, maalesef bugün bu noktalara gelinmiş oldu. Ne yazık ki, görülmemiş acılar, hüzün ve yıkım yaşanıyor.

Elif Çakır: Suriye politikasının başından beri yanlış olduğunu, hatalı yürütüldüğünü söylediniz. Somut olarak nerede yanlış yapıldı?

Abdullah Gül: İran ve Rusya’nın Suriye rejimine desteği hafife alındı. Halbuki, İran için rejimin düşmemesi bir varoluş sebebidir. Rusya için ise Çarlık, Komünizm ve bugünkü yönetim için de stratejik olan sıcak denizlere ulaşım meselesidir. Amerika askeri olarak gelmeyeceğini belli ettikten sonra Rusya ve İran’ın kararlılığını dengeleyecek başka bir güç mevcut değildi. Rusların başlattığı büyük çıkartma Ekim 2015’te gerçekleşti. Bundan önce siyasi çözüm çabaları başlamış olmalıydı.

Siz bir şeyi bir kez kırdığınızda artık onun sahibi oluyorsunuz. Bir yere bir kez girdiğinizde, müdahil olduğunuzda eğer dengeleri kurmadıysanız, çıkış stratejisini çok iyi oluşturmadıysanız giderek o işin içine çekiliyorsunuz, ondan sonraki gelişmeler sorunu yönetmek noktasına kadar sizi sürüklüyor ve problem sizin probleminize dönüşüyor. O açıdan baktığımızda bugün bölgede çok büyük sorunlar var ve neticede gelinen nokta itibarıyla Ortadoğu bölgesinde halkı Arap olan, Müslüman olan iki tane ülke var ki işte biri Irak diğeri Suriye. İkisinin de bel kemiği kırılmış. İkisi de darmadağın olmuş. İkisi de artık devlet fonksiyonlarını göremez hale gelmiş. Şimdi bunlar bu haldeyken öte yanda Filistin sorunu hala çözülmemiş, Filistin bağımsız devleti kurulmamış, iki devletli neticeye ulaşılmamış. Çok hazin bir tablo var ortada.

Ahmet Taşgetiren: Çıkamıyoruz. Çıkışı olmayan bir süreç yani.

Abdullah Gül: Benim vizyonum şu; hükümetlerimizin de vaktiyle vizyonuydu. Ülke içerisinde barış, istikrar ve güvenlik; bölgede barış, istikrar ve güvenlik.

Bu sağlanmadan ne bir ülkede ne de bir bölgede ekonomik kalkınma, gelişme, kalıcı bir refah gerçekleşmiyor. Bunun örnekleri dünyada var. Ülkeler öyle savaşmışlar ki birbirlerini yok etmecesine. Sonunda çatışmanın getirdiği yıkımı fark edip, nasıl müreffeh ve mutlu bir ülke ve bölge olunur, onun yolunu bulmuşlar. Dolayısıyla bölgemizde de bu farkındalığın olmasıydı bizim bütün çabamız. İlk uygulamalarımıza baktığınızda hep o şekilde politikaların devreye sokulduğunu görürsünüz. Hatta Irak savaşına girmeyişimizin, tereyağından kıl çeker gibi o işten sıyrılmamızın altında bu düşünceler vardı.

Yıldıray Oğur: Siz 1 Mart tezkeresinde muhalif bir duruş ortaya koymuştunuz.

Abdullah Gül: O zaman ben, başta BBC, CNN olmak üzere yabancı TV'ler geldiğinde şunu söylediğimi hatırlıyorum, “Ben bir kral veya emir değilim. Demokrasiyle yönetilen bir ülkenin seçilmiş Başbakanıyım. Dolayısıyla Meclis ne diyecek, halk ne diyecek ona bakmamız gerekir.” Onlar da hükümetimiz için ‘nasıl olsa işi bir dengine getirirler ve kuzeyden cephe açılmasına yol verecek kararı çıkartırlar’ diye düşünüyorlardı.

MISIR’LA İLİŞKİLERİN DÜZELMESİ İÇİN YOL BULUNMALI

Ahmet Taşgetiren: Suriye ve Irak’ta olup bitene müdahale edemeyen bir İslam dünyası var. Türkiye’nin de Mısır’la, Suudi Arabistan’la sorunları var. Türkiye bu ülkelerle ilişkilerini düzeltebilir mi? Nereden başlanmalı?

Abdullah Gül: Ülkelerin hükümetleri ve hatta rejimleri değişebilir. Uzun vadeli çıkarlar açısından halklar ve devletlerle ilişkileri büyük düşmanlıklara çevirmemek gerekir. Maalesef, bugün itibarıyla çok hüzün verici ve talihsiz durumlarla karşı karşıyayız. Bu sorunlar bölge ülkelerinin yönetimlerinin uyguladıkları basiretsiz politikaların sonuçları. Ülke yönetimi büyük bir sorumluluk ve bu sorumluluk duygusu içerisinde hareket edilmeyince sonunda gelinen manzara maalesef vahim oluyor. Mısır, Arap ve İslam dünyasının en önemli ülkelerinden birisidir. Son yıllara kadar bütün Arap ülkelerinin liderlerinin tahsil yapmak için gittiği yer Kahire'ydi. Bizim açımızdan baktığınızda da Akdeniz'i bir elmaya benzetirseniz ki, iki yarısı gibidir Türkiye ve Mısır. Dolayısıyla Türk-Mısır ilişkileri günlük meselelerin çok ötesinde dikkatle ele alınmak durumundadır, her iki ulusun çıkarları açısından çok önemli bir konuma sahiptir. Ama maalesef bugünkü durum da malûm. Ümit ederim ki nihayetinde aklı selim ile ilişkileri olması gerektiği yere taşıyacak bir yol bulunur.



RUSYA İLE İLİŞKİLERDE ÖLÇÜ KAÇTI

Yıldıray Oğur: Sizin Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı yaptığınız dönemde Avrupa Birliği ile yakın ilişkileri olan bir Türkiye vardı. Son dönemde ise Rusya ile çok yakınlaşan, Avrasya perspektifine yakın duran bir Türkiye var. Bu yakınlaşmanın maliyeti de en son İdlib’te ortaya çıktı. Rusya ile girilen bu ilişkiye nasıl bakıyorsunuz?

Abdullah Gül: Türk-Rus ilişkilerinin çok köklü bir tarihi vardır. Osmanlı dönemi var. Hatta Türkiye Cumhuriyeti'nin bugünkü sınırlarda olmasında dolaylı olarak Rusların katkısı da oldu. Biliyorsunuz Bolşevik İhtilali olunca meşhur Sykes-Picot Anlaşması’nın maddeleri Ruslar tarafından ifşa edildi. O zaman enternasyonalizmin savunuculuğunu yapan Lenin yönetimi, Rus işgalini ideolojik açıdan yanlış bulup askerlerini kendi sınırlarına çekti.

Cumhuriyet döneminde de Türkiye'nin sanayileşmesinde Rusların katkıları olmuştur. Öte yandan ortada bir Sovyet dönemi yaşandı. Sovyet döneminde neler olduğunu konuşmaya gerek var mı? Bütün Türk dünyasından nasıl bir silindir gibi geçip, din ve ulusal bilinç bırakmadıklarını hatırlarsak anlarız Sovyet döneminin ne olduğunu. Türkiye’nin Sovyet tehdidi dışında kalması nasıl sağlandı? Rusya büyük bir millet ve büyük bir devlet. Sovyetler çöktü ama Rusya kendisini gerek Asya’da gerek Avrupa'da tekrar yeniliyor. Hatta Batı’nın Sovyet rejiminin çöküşünü fırsat bilerek yaptığı genişlemelerin de bir nevi intikamını almak için değişik politikalar geliştiriyor ve uyguluyor.

Büyük devletler ile komşuysanız, hele bu komşu otoriter bir büyük devletse, ilişkileriniz ne düşmanca olacak ne de kendinizi kaptıracaksınız. Bu husus çok önemli. Düşman da olmayacaksınız gayet samimi, dürüst ilişkiler geliştirmek için çok uğraşacaksınız, onlara karşı başkalarının düşmanlığının aleti de olmayacaksınız.

S-400 MESELESİNDE YANLIŞ YAPILDI

Türkiye’nin, demokratik ve çoğulcu bir ülke olabilmesi için, Batı bloku içerisinde Avrupa’yla beraber yer alması gerekiyor. Bu gereklilik de şundan kaynaklanıyor açıkçası; Türkiye’nin ancak demokraside, hukukta ve insan haklarında yüksek standartlarla yönetildiğinde kendi problemlerini çözüp güçlü olacağı ve bunu ekonomik gelişmenin de takip edeceği gerçeğinden hareketle söylüyorum. Zaten bütün uluslararası kurumlarda yerini de yıllar içerisinde buna göre tespit etmiş. Bu statüsü varken, Türkiye’nin Rusya ile ne düşman olması ne de kendini kaptırması uygun olur.

Son dönemlerdeki ilişkilerde bu açıdan biraz ölçü kaçtı. Özellikle askeri alandaki S-400 meselesi belki en kritik olanı. Çünkü nihayette Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bütün standartları, miğferinden tutun da hava kuvvetlerine, kara kuvvetlerine kadar her şeyi NATO standartlarında. TSK'nın gücünün etkinliği de aslında oradan geliyor.

Bütün tatbikatlar, eğitimler, lojistikler, bunlar arka planda çok büyük organizasyonların eseri. Bu açıdan o konuda açıkçası doğru yapılmadığı kanaatindeyim. Çünkü bir ülkenin bir elinde S-400, öbür elinde de bu silah sistemlerini by-pass etmek için geliştirilmiş uçakların olamayacağını asker ve diplomatların görmesi gerekirdi. Türkiye'nin F-35'lerle ilgili meselesi gelecekteki hava kuvvetlerimizin gücüyle ilgili bir konu. O açıdan belki daha vakitler vardır, konuya bu açıdan tekrar bakılması gerekir. Cumhurbaşkanı olduğum dönemde bu konular yine gündemdeydi. O zaman bana hem askerlerin hem Hariciyenin verdiği brifingler çerçevesinde bunları söylüyorum.

Ahmet Taşgetiren: Bu noktada Batı’nın günahları da gündeme geliyor. Yani ABD, Avrupa Türkiye'yi 15 Temmuz sonrası, PYD/YPG meselelerinde, Kıbrıs’ta anlamadı ve Türkiye buralara sürüklendi gibi bir değerlendirme de var.

Abdullah Gül: Batı'nın yanlışlıkları, günahları saymakla bitmez. Ama neticede bu işler kızgınlıkla öfkeyle değil, hesap kitap yapıldıktan sonra karara bağlanırsa bu ayrı bir mevzu. Hatta, Türkiye bir bütün olarak öyle bir değerlendirme yapabilir ki kendi çıkarı için daha doğru olduğuna inandığı, bütün kurumlarıyla, halkıyla topyekûn bir anlayışa geldiği takdirde, bu anlayış çerçevesinde NATO’dan da çıkabilir. Önemli olan böyle hayati ve geri dönüşsüz kararları alma süreçlerinin nasıl işliyor ve işletiliyor olduğudur. Bu tür kararlar konjonktürel tepkilerle ad hoc olarak mı, kızgınlıkla mı alınıyor, ayrıca feragat edilen hususları telafi ediyor mu?

Yıldıray Oğur: Az önce Türkiye’nin Suriye politikasıyla ilgili eleştirel cümleler kurdunuz ama siz 2014'te Cumhurbaşkanlığını bıraktınız. Suriye meselesinde Türkiye’nin pozisyonu zaten netleşmişti 2014'e gelindiğinde. Mısır ile ilişkiler kopmuştu. Sizin o dönemde bu politikalar geliştirilirken bir eleştiriniz, itirazınız oldu mu?

Abdullah Gül: Başından beri silahlı mücadeleye mesafeli durduğum bilinir. Bu konuları tabii ki kendi aramızda çok konuştuk, enine boyuna tartıştık. Mısır ile ilgili tutumum da çok açıktı: O günkü olup bitenleri şüphesiz ki onaylamak mümkün değil, ama ben uzun vadeli çıkarlarımızı düşünerek ilişkilerin muhafazasından yanaydım.

TÜRKİYE HARD-POWER’INI FAZLA KULLANIYOR

Ahmet Taşgetiren: Türkiye’nin dış politikada yalnızlaştığı değerlendirmesine katılır mısınız?

Abdullah Gül: Aşikâr olan bir şeyi tartışmaya gerek var mı? Birleşmiş Milletler Genel Kurul üyeliği seçimlerinde yaşananları hatırlayın. Neredeyse oy birliği diyebileceğim çok yüksek bir oyla ilk turda seçilen bir ülkeydi Türkiye. Bütün Arap ülkeleri ve P5’in tamamı firesiz Türkiye'ye oy vermişti. Afrika'da birkaç ülke hariç hepsi yine Türkiye lehinde oy kullandı. Ben şuna inanırım ‘hard power’ caydırıcılık için vardır. Ordunun güçlü olması tabii hepimizi gururlandırır. Ama güçlü ordunun varlığı savaştıralım diye değil, caydırıcı olması içindir. Savaşı önlemek içindir. Onun yerine diplomasiyle, yani soft power ile, yumuşak güçle hareket ederseniz, o zaman problemlerin çözümü, dünyaya bakışınız daha farklı olur. Savaş şaka değil, savaş neticede ölümdür. Tabii ki öyle anlar vardır ki savaş kaçınılmaz olabilir, yani haklı savaşlar vardır. Ama dünyadaki savaşların kaç tanesi gerçekten kaçınılmazdı?

Yıldıray Oğur: Türkiye askeri gücünü çok mu kullanıyor son dönemde. Hard power’ı çok mu kullanıyor?

Abdullah Gül: Evet. Türkiye'nin hard power’ı çok kullanması caydırıcılığını azaltır. Onun yerine Türkiye'nin soft power’ı devrede olmalıdır. Ama soft power kendi evinin içinde başlar. Önce evin içini düzene koymak gerekir. Bu dışarıya güçlü yansır. İç ve dış politika zaten çok birbirinden ayrılabilir şeyler değil. Soft power’la Türkiye etki alanını çok daha fazla genişletebilir. Kendisine çok daha fazla dost bulabilir kanaatindeyim.

KUTUPLAŞMA SİYASETİ TÜRKİYE İÇİN TEHDİT

Elif Çakır: Siz konuyu iç politikaya getirmiş oldunuz. Türkiye’de, uzunca zamandır hem iktidarıyla hem muhalefetiyle bir siyasi tıkanıklık yaşanıyor. Bu noktada yeni partiler kuruluyor. Nasıl bakıyorsunuz yeni partilere?

Abdullah Gül: Türkiye'de siyaset dilinin ve siyasi argümanların ne yazık ki içi dolu değil. Özü sağlam değil, derinliği yok, daha çok taktiksel. Tüm tartışmalar ‘nasıl kazanırım, nasıl kazanılır, nasıl kazandı’ya dayanıyor. Memleket için neyin iyi neyin kötü olacağı yeterince konuşulmuyor. Siyaset çerçevesinde konuşulan her şey böyle gördüğüm kadarıyla.

Onun için bu kutuplaşma, ‘nasıl kazanırız’ın bir yöntemi olarak öne çıkıyor. Hal böyle olunca da kutuplaştırıcı her söylem karşıtını üretiyor. Üretilen karşıtlıklar sonuç olarak rövanş alıcı davranışlara eviriliyor ve buradan da karmaşa çıkıyor. Türkiye'de siyaset ne yazık ki dışlayıcı yapılıyor. Halbuki siyaset kapsayıcı olsa, herkesi angaje edici, herkesi işin içerisine dahil edici olsa, diyalog ve uzlaşma merkezli olsa o zaman daha barışçıl bir siyaset çıkar ortaya.

Bu kutuplaşma siyasetinin Türkiye için en büyük tehdit olduğunu Cumhurbaşkanı iken defalarca söyledim. Bu siyaset dilinin hiçbir faydası olmaz. Siyasi tarihimize baktığımızda yılların nasıl heba edildiğini, ne maliyetler ödendiğini hatırdan çıkartmamalıyız. Çoğulculuğun gereği ayrı ayrı tezleri ileri sürmek siyasetin doğasıdır. Ancak bunu bir kutuplaştırma ve kavga vesilesi kılmak ve kazanmak için her şeyi mubah görme metodu esas alınırsa bundan herkes zarar görür. Yakın zamanda koca bir Anayasa değişikliği yapıldı. Tartışmalara baktığınızda özüyle, içeriğiyle ilgili ne kadar az şey konuşuldu, değil mi? Tartışmalar maalesef PR merkezli olmanın ötesine güçlükle geçebiliyor. Bu iyi bir şey değil.

BABACAN'I VE PARTİSİNİ DESTEKLİYORUM

Yıldıray Oğur: O halde biraz daha somut soralım. Uzun yıllar birlikte çalıştığınız eski Başbakan Ahmet Davutoğlu Gelecek Partisi'ni kurdu. Ali Babacan'ın da parti kurmak üzere olduğunu biliyoruz. Babacan'ın partisinden bahsedilirken sürekli sizin adınız da geçiyor. Siz bu kurulacak partinin neresindesiniz?

Abdullah Gül: Aslında bunu Ali Bey çok dürüst ve samimi bir şekilde kamuoyuna açıkladı. Ben cumhurbaşkanlığından ayrıldıktan sonra aktif siyasetin içinde olmayacağımı söylemiştim. Ben tutarlı olmaya çalışan bir insanım. Dolayısıyla gündelik siyasetin içinde değilim. Ancak yakıcı memleket meseleleri varken tecrübemi kendime saklayacak bir insan da olmam beklenemez. Memleketimin faydasına gördüğüm temel konularda usulüne uygun bir şekilde siyasete katkı sunmak ve görüşlerimi paylaşmak hem hakkım hem de görevim. Ali Bey parti kurma çalışmalarını sürdürürken kamuoyunu gerektiğinde bilgilendiriyor ve benimle de zaman zaman görüşüyor.

Yıldıray Oğur: Ama siz çok tecrübeli bir siyasetçisiniz ve Cumhurbaşkanlığı yaptığınız için esas olarak bunun sizin partiniz olduğu söyleniyor ve size bu partinin ilerideki potansiyel cumhurbaşkanı adayı olarak bakılıyor.

BİR PARTİNİN AMACI BİRİNİ CUMHURBAŞKANI YAPMAK OLUR MU?

Abdullah Gül: Bir siyasi partinin kuruluş gerekçesi bir kişiyi cumhurbaşkanı yapmak olabilir mi Allah aşkına. Bu tip yakıştırmaları doğru bulmuyorum. Siyasi partiler her şeyin vakti saati geldiğinde kazanmak için doğru olan ne ise onu yaparlar.

Yıldıray Oğur: Partiyi destekliyorsunuz ama değil mi?

Abdullah Gül: Tabii ki destekliyorum. Ali Bey’in karakterine, eğitimine, bilgisine, siyaset üslubuna güvenen ve takdir eden bir insanım.

Elif Çakır: Yeni partilerin kurulması için toplumsal bir talebin olması gerekiyor. Siyasi tarihimize baktığımızda yeni ve başarılı partilerin ortaya çıkışı toplumda bir sıkışmışlık zamanlarından sonraya denk geliyor. Son birkaç yıl içinde İYİ Parti kuruldu, Gelecek Partisi kuruldu. Bu yeni partiler ve Babacan’ın partisi için böyle yeterli bir toplumsal talep görüyor musunuz?

Yıldıray Oğur: Benzer bir konjonktürde AK Parti’yi kurmuş birkaç isimden biri olarak özellikle.

AK PARTİ KURULUŞ İLKELERİNE DÖNMELİ

Abdullah Gül: Dediğiniz gibi siyasi partiler sadece kişilerin arzusuyla ortaya çıkmaz. Toplum mecbur eder yeni siyasi oluşumları. AK Parti’yi kurarken hazırladığımız programlar, beyannameler ciddi bir emek mahsulüydü ve bilinçli olarak yazılan şeylerdi. Aramızdan birinin kalemiyle yazılıp konan şeyler değildi. O zaman onları çok içselleştirenlerimiz vardı.

AK Parti kuruluş ilkelerinin ve değerlerinin ben hala çok doğru olduğuna, Türkiye için çok geçerli olduğuna inanıyorum. Son dönemlere kadar beni davet ettikleri kongrelere yazdığım mesajlarda da hep onları hatırlattım ve o kuruluş ilkelerine dönmenin çok doğru olacağını söyledim. Türkiye çok olağanüstü dönemlerden geçti. Hain bir darbe teşebbüsü, onun travması, bütün bunlar yaşandı. Türkiye’yi buradan süratli bir şekilde çıkarmanın yolu, gelişmiş demokrasilere sahip ülkelerdekine benzer bir demokratik nizamı, yüksek hukuk prensiplerini ihdas etmek ve insan hakları ilkelerini bihakkın uygulamakla mümkün. Türkiye'nin bugün karşılaştığımız sıkıntılardan süratli bir şekilde kolaylıkla çıkabileceğine ve bunun da ekonomik kalkınmayı beraberinde getireceğine inanıyorum. Açık söyleyeyim, bunları kimler başarabilirse onlar Türkiye'ye en hayırlı hizmeti yapmış olur. Aksi takdirde gündelik meselelerle bocalayıp kendi kendimizi boş yere tüketmiş oluruz.

TÜRKİYE’NİN ÜZERİNDEN BU YÜKÜ ALIN

Yıldıray Oğur: Siyaset dışında olduğunuzu söylediniz. Ali Bey’e tavsiyelerde bulunduğunuzu belirttiniz. Bu yeni kurulan partilere daha önce AK Parti'nin kuruluşunda öncü isimlerden biri olarak ne tavsiye ediyorsunuz, öncelikli olarak ne yapılması gerekir?

Abdullah Gül: Herkese, ve şu anda mevcut yönetime de, söyleyeceğim şu; Türkiye’nin özgürlükçü bir yola girmesi gerekir. Salt güvenlikçi yol, sizi tedbir üzerine tedbir almaya mecbur eder. Bu nedenle hukuk ve adalet en önde gelir. Bu ise en kolay düzeltilecek mesele, burada sadece bir irade gerekiyor. İnsan hakları standartlarının uygulamasını yükseltmekten geçiyor bunun yolu. Türkiye gerçeğini ve imajını çok süratli bir şekilde değiştirebilirsiniz. Özellikle gazeteciler, basın yayın ve sivil toplum örgütleri ve siyasetçilerle ilgili bazı davalar var. Anayasa Mahkemesi bile bunları yanlış buluyor. Bunlar çok süratli bir şekilde düzeltilebilir. Türkiye’nin üzerinden bu yük alınmış olur. Bu tür davaların nelere mâl olduğunu yakın zamanda hep beraber gördük. Eğer AİHM’nin ve bizim Anayasa Mahkemesi’nin kararları dikkate alınarak hareket edilirse bunun Türkiye’ye birden iyimser bir hava getireceğine inanıyorum.

BAŞBUĞ'UN SÖYLEDİĞİ YASAYI AB KRİTERLERİ İÇİNDE İMZALADIM

Yıldıray Oğur: Başka bir güncel tartışmadan devam edelim. FETÖ’nün siyasi ayağı diye bir tartışma çıktı. Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ 2009’da Meclis’ten askerlerin sivil mahkemelerde yargılanmasıyla ilgili geçen bir maddeye atıfla o yasayı FETÖ’nün çıkardığını ima etti. Cumhurbaşkanı ona sert bir cevap verdi. Siz o sırada Cumhurbaşkanıydınız, o yasayı onayladınız. Bu tartışmayla ilgili ne dersiniz?

Abdullah Gül: Hatırlarsanız o sıralar Türkiye AB ile müzakerelere başlamış, büyük AB hedefi var ve iddialı bir reform sürecine girmişiz. Benim de AB sürecine ne kadar önem verdiğimi, nasıl öncülük ettiğimi bilirsiniz. AB sürecine salt bir AB ülkesi olmak açısından bakmadım. Ama şuna da inanıyorum ki AB üyesi bir ülkenin sahip olduğu hukuk, ekonomi ve siyaset standartlarını uygulayan, AB üyesi olmayan Norveç gibi bir ülke olursak bu bizi her bakımdan hem mutlu hem zengin hem güçlü yapar. Burada iki önemli kriter vardır; siyasi kriterler ve ekonomik kriterler. Siyasi kriterler içerisindeki maddelerden biri de sivil asker ilişkileriydi. Bunlar daima gündemimizde olan meselelerdi. MGK kanununun değişmesine de bakarsanız, o da aynı şekilde AB reformları çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir. O zaman MGK bir nevi gölge hükümet gibiydi. Operasyonel tarafları vardı MGK'nın. Bunlar sivil asker ilişkilerinin AB standartlarına taşınmasıyla ilgili yasalardı. Türkiye'nin zaten Katılım Ortaklığı Belgesi’nde taahhüdüydü bu değişiklikler. Dolayısıyla bu çerçeve içerisinde bana gelmiş bir maddeydi. Kanunlaşırken ne Meclis bürokrasisi ne de partiler tarafından Anayasa’ya aykırılığıyla ilgili bir itirazda bulunulmamış, ben de imzaladım. Cumhurbaşkanları kendilerini Anayasa Mahkemesi yerine koymazlar. Ben Abdullah Gül tekrar cumhurbaşkanı olmasın diye gelen yasayı da onayladım, gönderdim.

NOTERLİK YAPMADIM, PR PEŞİNDE KOŞMADIM

Elif Çakır: Tam da bununla ilgili eleştiriliyorsunuz. Çankaya'da noter gibi çalıştığınız, her gelen yasayı onayladığınız söyleniyor. Neden böyle oldu?

Abdullah Gül: Doğrudur, fakat benim geri gönderdiğim yasalar oldu ama sayı olarak azdır. Sebebi şu; benim o zaman hukuk büromda kurduğum ekip, yasalar komisyonlardayken çalışmaya başlıyordu. Bunu meclistekiler de bilir. Yasaların çoğunu Meclis komisyonlarında düzelttiriyordum. O da şundan dolayıydı; Açıkçası yasa Genel Kurul’a da benim önüme de düzgün gelsin, yani veto edip de kendi hükümetimi zor durumda bırakmayayım, ülke zaman kaybetmesin hassasiyetiydi bu.

Elif Çakır: Bugün baktığınızda keşke daha çok veto etseydim diyor musunuz?

Abdullah Gül: Ben PR peşinde koşmadım. Benim yaklaşımım genelde iyilik yap suya at, balık bilmezse Hâlık bilsin anlayışı oldu. Ama bugün bunun tam anlaşılmadığını ben de görüyorum.

FETÖ’DEN DEVLETİN ÇIKARACAĞI DERS; ŞEFFAFLIK

Ahmet Taşgetiren: Siyasi ayak diye gündeme girdi ama Türkiye uzun süredir FETÖ travmasını yaşıyor. Birkaç boyutu var. Bir paralel devlet yapılanması boyutu var. 15 Temmuz sonrasında yoğun biçimde süren yargılamalar ve mahkumiyetler var. KHK ile görevden almalar yaşanıyor. Toplumsal anlamda çok geniş bir travma yaşanıyor. Devlette bu kadar yapılanma nasıl oldu. Nerede hata yapıldı?

Abdullah Gül: Buradan çıkartılacak esas ders şu; Kimsenin aklını, fikrini mutlak bir şekilde bir din adamına, bir siyasetçiye veya ideolojik bir gruba teslim etmemesi lazım. İşte bu grubun her şeyi gasp etmesinin, hain darbe girişimine kadar gelebilmesinin altında bu zihniyet yatar. “Düşünmez misiniz, akletmez misiniz” diye sürekli telkin eden bir dinin mensuplarıyız. Koca koca okumuş insanlar aklını fikrini hiç muhakeme etmeden bir yerlere teslim etmiş. Dediğim gibi bu teslimiyet ister dinî bir motivasyon sonucu, isterse bir ideoloji adına olsun her zaman felaketle sonuçlanıyor.

Yıldıray Oğur: Devlet buradan nasıl bir ders çıkarmalı?

Abdullah Gül: Her türlü düşünceye, şiddet içermeyen her fikre karşı devletin eşit olması ama şeffaflığı şart koşması gerekiyor. Şeffaflık burada önemli. Devlet bir zamanlar farklı düşüncelere eşit mesafede durmadığı için herkes devlete sızma teşebbüslerinde bulundu. Bu sızma girişimi bazen sağ, bazen sol, bazen din adına olmuştur. Her türlü düşüncenin, şiddet içermeyen fikrin, örgütlenmesi serbest olacak ama şeffaflık şartıyla.

Yıldıray Oğur: Darbe gecesi cep telefonuyla canlı yayınlara bağlandınız. İlk defa sizi o kadar öfkeli gördük. O gece ne hissettiniz?

Abdullah Gül: Olup bitenlere gerçekten inanamadım. Yurtdışında bana en çok “Türkiye'de tekrar bir darbe teşebbüsü olur mu” diye sorarlardı. “Out of question!, yani söz konusu değil” derdim. Böyle düşünürken bir darbe teşebbüsüyle karşılaşmak büyük bir şoktu.

KİTLESEL CEZALANDIRMA OLMAZ

Elif Çakır: Tabii sadece güvenlik sorunları değil söz konusu olan artık. Yüzbinleri aşan tutuklamalar var. Yüzbinlerce KHK’lı var. Ciddi adalet sorunları ortaya çıktı. Bu mağduriyetleri görüyor musunuz, ne düşünüyorsunuz? Bunları söylemek bile suçlamaları göze almayı gerektiriyor.

Abdullah Gül: Tabii çok doğru söylüyorsunuz. Bazen çok yakın tanıdıklarımızdan, en ufak alakası olmayan hatta en başından beri bu gruba çok tepkili olan insanlardan bile örnekler var. Onun için adalet meselesi çok önemli. Duygularla ve sübjektif kanaatlerle hareket etmemek gerekir. Bunları soğukkanlılıkla hep ayrıştırmak lazım. Büyük haksızlıklar oluyor. Kitlesel cezalandırma diye bir şey ne modern demokrasilerde ne de bizim anlayışımızda söz konusudur.

Elif Çakır: 28 Şubat'la bu dönemde çok sık mukayeseler yapılıyor. O dönemde de cadı avına dönen fişlemeler, ihraçlar vardı. Bu döneminde en büyük karakteristiği KHK ihraçları. Nasıl görüyorsunuz?

Abdullah Gül: Temel gördüğüm meseleler haricinde Cumhurbaşkanlığı’ndan ayrıldıktan sonra çok az açıklama yaptım. Onlardan biri de buydu. KHK’larla birçok akademisyenin, görevlilerin ihracı söz konusuydu. Bunlar hukuk devletinde olmaması gereken şeyler. Her kesimden çok büyük haksızlıkların ve acıların yaşandığını görüyorum.



15 TEMMUZ'DAN ABD’NİN HABERİ YOKTU DEMEK BÜYÜK SAFLIK OLUR

Ahmet Taşgetiren: ABD'nin bu örgütün, darbenin arkasında olduğu yönünde bir kanaat var.

Abdullah Gül: Bu işin başındaki ve önde gelenleri uzun süredir ABD’de. Böyle bir şeyin ABD'nin en azından güvenlik ve istihbarat kurumlarının bilgisi dışında olduğunu düşünmek çok büyük saflık olur. Bu mümkün değil.

EN İYİSİ TAM DEMOKRATİK PARLAMENTER SİSTEM

Elif Çakır: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildi, üç yıla yaklaştı. Siz o zamanlar “Türk işi başkanlık olmaz” demiştiniz. Sistemi nasıl görüyorsunuz, oturdu mu sizce?

Abdullah Gül: Ben siyasete öğrencilik yıllarımda başladım. Birçok hususu kendi içimizde tartışarak olgunlaştırdık. Söylediğim şeyleri hep içselleştirerek söylemişimdir. Tabii ki yanıldığım yerler olur, noksanım eksiğim çıkar ama söylediklerimi inanarak söylüyorum. Cumhurbaşkanı iken de parlamenter sistemin Türkiye için daha doğru olduğunu söyledim. Hatta Cumhurbaşkanı olarak yetkilerimin azaltılmasının bile demokratik nizama daha uygun olacağını sık sık ifade ettim. Çünkü o Anayasa'da Cumhurbaşkanına tanınan yetkiler bir darbe anayasasında darbenin başının cumhurbaşkanı olduğu düşünülerek verilmişti. O yetkileri parlamenter sisteme inanan benden önceki Cumhurbaşkanları da kullanmamaya çok özen göstermişlerdir. O zaman yeni anayasa taslağı ortaya çıkınca açıkça söyledim. Şimdiye kadar Türk tipi bir parlamenter sistemle yönetildik. Vesayet sistemleri vardı, gölge kabineler vardı. Bunlar Türkiye'nin başına neler açtı. Bundan sonra da Türk tipi bir başkanlık sistemi olmasın dedim. Benim tercihim tam demokratik parlamenter sistemden yanadır. Bunu o zaman da konuştum tavrımı da ona göre koydum.

Elif Çakır: Peki o zaman keşke daha güçlü itiraz etseydim diye düşünüyor musunuz?

Abdullah Gül: Aktif bir siyasi figür olarak eğer devam ediyor olsaydım yapardım onu. Ama fikrimi açıkça onlarca TV kamerasının önünde paylaştım. Tabii içeride de önemli isimlerle açık açık bunun yanlış olacağını konuştum.

Yıldıray Oğur: Bu 23 Nisan Meclis'in 100'üncü yılı olacak. Uzun bir Meclis tarihi var Türkiye'nin. Hem yeni kurulan partiler hem de mevcut muhalefet partileri parlamenter sisteme dönüş açıklamaları yaptılar. Siz de parlamenter sisteme geri dönülmesi fikrine katılıyor musunuz?

Abdullah Gül: Biraz evvel tam demokratik parlamenter sistemden yana olduğumu beyan ettim. Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önce Osmanlı Devleti Yemen'de dahi sandık kurmuş, seçim yaptırmış. Meclis-i Mebusan var. Parlamento geleneği Cumhuriyet'in öncesinde de var. Meclis öncülük etmiş Kurtuluş Savaşı'na. Zaman zaman meclisin ağırlığı tartışma konusu olmuştur ama meclis her zaman politikanın, Türk siyasetinin merkezidir. Milli irade her daim Meclis’in şahsında tecessüm etmiştir. Siyasi partilerin ağır topları diye söylediğimiz önemli siyasi figürler hep Meclis’ten gelmiştir. TBMM bugüne kadar hiç bu kadar önemsizleştirilmemişti. Bunun noksanlığını Türkiye hissediyor.

BANA YAPILAN YANLIŞ BAŞKASINA DA YAPILMAMALIYDI

Yıldıray Oğur: 31 Mart’taki İstanbul seçimlerini YSK iptal edildiğinde siz bir tweet attınız. 27 Nisan’daki 367 kararına benzettiniz. Tepkiler de aldınız. Neden öyle bir tweet attınız?

Abdullah Gül: Bana yapılan yanlışın başkasına yapılmasını istemem. Özel hayatımda da buna dikkat etmeye çalışırım. O gün o yanlış yapılmıştı bana. Şahsımda bütün millete yapılmıştı. Millet de karşılığını o zaman verdi sandıkta. Burada da bir yanlış yapıldı. Yanlışın karşılığını da hep beraber görmüş olduk. Tutarlı olmamız lazım.

Yıldıray Oğur: CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu'yla röportaj yaptık. “Başörtüsü konusunda biz zamanında hata yaptık” dedi. CHP’de bir değişim çabası var. En son sayın Kılıçdaroğlu Kudüs mitingine de gitti. CHP’deki değişimi nasıl görüyorsunuz?

Abdullah Gül: Bunlar güzel, takdir edilmesi gereken davranışlar. Çok katı bir laiklik anlayışından buraya gelinmesi çok önemli. Biliyorsunuz bu cumhurbaşkanlığı sisteminin yolunu da o 367 kararı açtı. Eski Genelkurmay Başkanı’nın konuşmasını da izledim. O da bu başörtüsü yasağının arkasında TSK olarak durmakla çok yanlış yaptıklarını söyledi. Aslında gelinen bu nokta normalleşme için büyük bir fırsat.

KÜRT SORUNU ARTIK ULUSLARARASI BİR MESELEYE DÖNÜŞTÜ

Elif Çakır: Peki, başka bir meseleye geçelim. 2009 yılında siz “iyi şeyler olacak” dediniz ve Türkiye'nin kadim sorunlarından Kürt meselesinin çözümü için adımlar atıldı. İyi şeyler de oldu. Ama sonu kötü bitti. Nerede yanlış yapıldı? Tekrar çözüm sürecine dönülür mü?

Abdullah Gül: Bu mesele Türkiye’nin en önemli konularından biridir. Buna şöyle bakarım; tüm ülkelerden daha fazla Kürt nüfusumuz var. Barzani’nin referandum tartışmaları olurken çok çarpıcıydı. CNN Türk’te bir harita üzerinde tartışılıyor, dört ülkedeki Kürtler gösteriliyordu haritada. Sonra CNN International’e geçtim aynı harita üzerinde konuşuluyor, ama bir farkla. Türkiye'nin üzerinde 15 milyon, Irak'ta 4 milyon, Suriye'de 2 milyon, İran’da 6 milyon yazıyor. Türkiye'deki haritada ise bu yoktu. Bu bir realite, bu kadar Kürt nüfusumuz var. Cevaplanması gereken asıl soru, bu nüfusumuzu ne kadar eşit vatandaş kılabiliyoruz, nasıl mutlu ve ülkesine bağlı hale getirebiliyoruz? Bu meseleye her yönüyle bakacaksınız. Kendi içerimizde bu meseleyi hallettiğimiz takdirde, hem kendi ülkemizi hem bölgeyi sağlamlaştırırız. Ama kendi ülkemizde bu meseleyi halledemezsek, meselenin kendi ülkemizde kalmayıp bölgesel ve uluslararası boyutlara ulaşmasından korkardım.

Yıldıray Oğur: Artık uluslararası bir meseleye dönüştü.

Abdullah Gül: Uygulanan politikaların neticesi, burada kimseyi suçlamak istemem. Hepimizin sorumluluğu. Kendi içimizde, kendi inisiyatifimizle yüksek insan hakları standartlarıyla halledemeyince bölgesel ve uluslararası boyutlara gitti, zor işler.

Ahmet Taşgetiren: HDP'ye yönelik bir tecrit, izolasyon var. Sağlıklı buluyor musunuz?

Abdullah Gül: Cumhurbaşkanlığımda hepsini angaje etmeye çok önem verirdim. Her dış ziyaretimde bütün partilerden olduğu gibi onlardan da temsilci alırdım. Bu beni gittiğim yerde güçlü yapardı. Masaya şöyle oturunca hepsini tanıtırdım. MHPli arkadaşımı da HDP’li arkadaşımı da tanıtırdım. Bütün gezilerimde de olmuşlardır. Hiçbir ayrım yapmadan bütün belediyeleri Batman'ı da Diyarbakır'ı da ziyaret etmişimdir. Onlara bu ülkeye ait olduklarını hep bu şekilde hissettirdim.

Elif Çakır: Dünyada mı böyle bir eğilim var acaba. Popülist hareketler, milliyetçilikler yükseliyor.

Abdullah Gül: II. Dünya harbinden önce bunlar hep yaşandı, hamaset, popülist akımlar… Sonra maliyeti dünya 50 milyon insanını kaybederek ödedi. Arkasından demokratik kurumlar kuruldu, Avrupa Konseyi, İnsan Hakları Mahkemesi gibi. Ama söylediğiniz gibi son birkaç yıl içerisinde korkunç bir şekilde başta İngiltere'de, ABD'de olmak üzere kazanmak için kutuplaştırmak, kazanmak için her şeyi mubah görmek anlayışı ortaya çıktı. Bu çok büyük bir tehlike. Çok olumsuz neticeleri de oldu. İngiltere'deki referandum, ABD'deki seçim gibi. Şimdi buna karşı reaksiyon da başladı. Bunların hepsi bir maliyet ödetiyor ondan sonra insanlık başka bir yol buluyor. İnsanlık şimdi de bunu deneyerek görecek.

ÜLKEYİ NORMALLEŞMENİN KISA YOLU; TUTUKSUZ YARGILAMA

Elif Çakır: Türkiye'de çok sayıda gazeteci, siyasetçi hiçbir dönemde olmadığı kadar hapiste. Osman Kavala, Ahmet Altan, Mümtazer Türköne, Selahattin Demirtaş cezaevinde. Ne düşünüyorsunuz?

Abdullah Gül: Yönetimin Türkiye'deki iklimi pozitife çevirme meselesinin en kısa yolu işte bu siyasetçilerin, yazarların, gazetecilerin ve sivil toplumcuların tutuksuz yargılanmasıdır. Zaten AYM'nin de AİHM’in de kararı bu yönde. Yüksek mahkeme kararları uygulanırsa bu adım içeride ve dışarıda çok takdir edilir ve olumlu hava, ekonomi dahil, birçok şeye yansır.

VAKIFLARIN BİLİM VE SANAT VAKFI TEPKİSİ ÖNEMLİYDİ

Yıldıray Oğur: Şehir Üniversitesi ve Bilim Sanat Vakfı’na kayyım atandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan kendisiyle bu konuda telefonda konuştuğunuzu açıkladı. Bilim ve Sanat Vakfı'na kayyım kararı sonrası da ilk defa İslami vakıflar ses çıkardılar. Bu konuda ne dersiniz?

Abdullah Gül: Üniversiteyi hep beraber kurduk. Sayın Cumhurbaşkanı'yla beraber açtık. Üniversiteye kayyım atanma sürecinde açıklamalar yapsam faydası olmayacaktı. Bu gidişatın yanlış olduğuna inandığım için kendisiyle konuştum. “Hep beraber kurduk” dedim, o da bana “Bu işi ben yaptım, tahsisi sonradan devire çevirmişler” dedi. “Devri ben de doğru bulmuyorum, ama tekrar tahsis yapılabilir” dedim. Sonuçta iyi bir üniversite. Neticede sizin kararınız ama düzeltilirse bütün arkadaşlar çok sevinir memnun olur, tersi kararda da çok üzülürler dedim. Öte yandan, diğer vakıfların bilahare Bilim ve Sanat Vakfına da kayyım tayin edilmesine tepkisini de önemli buluyorum.

GİT DENMİŞ, GELDİLER, SÖYLEDİKLERİMİ DİNLEYİP GİTTİLER

Elif Çakır: Bu size bugüne kadar hiç sorulmadı. O yüzden sormamız gerek. 2018 Cumhurbaşkanlığı seçiminde CHP ve Saadet Partisi sizi ortak cumhurbaşkanı adayı göstermek istedi. Siz bu girişimi kabul ettiniz ama aday olmadığınızı açıkladınız. Bu arada şu an bulunduğumuz ofisinizin olduğu yere bir helikopterle o günlerde Genelkurmay Başkanı olan sayın Hulusi Akar ve Cumhurbaşkanı sözcüsü İbrahim Kalın’ın gelip sizi ikna ettikleri söylendi. O süreçte tam olarak ne yaşandı? Neden aday olmadınız?

Abdullah Gül: Aslında bunları o günlerde şeffaf bir şekilde açıkladım. Açıklama metnimi okursanız bugün konuştuğumuz pek çok şeyin özünü de orada söyledim. Benim tekrar aday olmak gibi bir düşüncem olsaydı çok daha erkenden organize olurdum. Hayatı dernekçilikle ve siyasetle geçmiş biri herhalde oturup beklemezdi, süreci organize ederdim.

O günlerde görüşlerimi arkadaşlarla paylaşıyordum. Sonra Temel Bey geldi, size de görev düşüyor dedi. Ben artık yapacağımı yaptım, ne yapılacaksa artık siz yapacaksınız dediğimde, anketlere göre siz olursanız kazanırsınız bu gidişat düzeltilebilir dedi. Tabii ben memleketin gittiği istikameti görüyordum. Yakın arkadaşlarımla da konuştum. Şunu dedim; ben böyle ateşten bir gömleği giyerim. Ama şartlarım da var. Gerçekten böyle bir talep var mı, yok mu onu bilmem lazım. Hiçbir partinin adayı olmadan, bağımsız aday olurum dedim. Daha sonra bilinen sebeplerden dolayı adaylık konusu kapadı.

Yıldıray Oğur: Helikopter gerçekten bahçeye mi indi?

Abdullah Gül: (Gülüyor) Yok canım. Hemen yan taraf Üçüncü Kolordu zaten, oraya inmişler. Zaten bizim ofisimizle kolordu arasına bir bahçe kapısı var.

Yıldıray Oğur: Hulusi Akar liseden arkadaşınız galiba değil mi. Hatta İngiltere’de çekilmiş bir fotoğrafınız var, oradaki de Hulusi Bey mi?

Abdullah Gül: Evet doğrudur. Geçmişteki ilişkilerimiz çerçevesinde onlar bana herhangi bir şeyi telkin etme durumunda değillerdi. Onlara git denmiş, geldiler ve saygılı bir şekilde anlattıklarımı dinleyip gittiler.

DEVLET ADAMLARI RİSK DEĞİL, SORUMLULUK ALMALI

Yıldıray Oğur: Bu olay üzerine sizinle ilgili şöyle bir algı oluşturdu. Muhakkak duymuşsunuzdur. Sizin çok garantici olduğunuz, riske girmediğiniz, her şey hazır olsun öyle gelirim diyen bir yaklaşımınız olduğu söylendi. Pek çok şeyi arka planda yaptığınızı anlattınız. Ama toplumda da böyle yaygın bir algı var, ne dersiniz?

Abdullah Gül: Doğru, öyle derler (Gülüyor) Ben toplum meselelerinde toplumunun sorumluluğunu taşıyan siyasetçilerin, devlet adamlarının risk almasını çok yanlış görürüm. Onlar risk değil, sorumluluk almalılar. Bir tüccar olsa tabii ki çok kazanmak için riskli işlere girebilir. Ama risk alıyorum diye Devlet adamı olarak aldığınız kararların sonunda binlerce kadın dul, yüzbinlerce çocuk yetim kalıyorsa, milli çıkarlarınızla ilgili bir sürü gelişmeler yaşanıyorsa, içeride de bir kısım insan kar ediyor, bir kısım insan da zarar ediyorsa, bu benim devlet anlayışıma uygun değil doğrusu. Ben siyasetçi ve devlet adamının riskten ziyade sorumluluk duygusunu çok derin taşıması gerektiğine inanırım. Savaşta ölecek çocuğun kendi ailesinden bir çocukmuş gibi sorumluğunu hissetmesi gerekir. Aldığı ekonomik kararların sonuçlarını kendi ailesinin düşeceği büyük ekonomik sıkıntı gibi düşünmesi gerekir. Toplumla ilgili meselelerde muhakkak enine boyuna ölçüp biçmek tabii ki son kararı verdikten sonra da cesur olarak davranmak gerekir. Ama bunları yapmadan risk almak benim tarzım değil.

2007’DE PARTİ İÇİNDE AKSİ TELKİNLER OLDU, ADAYLIĞIMI AÇIKLADIM

Elif Çakır: Aslında riske girmediğiniz eleştirisini yanlışlayan bir örnek var. 2007’deki cumhurbaşkanlığı adaylığındaki kriz sırasında, seçimlerden sonra AK Parti'nin sizi tekrar aday göstermek istemediği ama sizin inisiyatif alarak aday olduğunuz yazıldı. Onun doğrusu nedir?

Abdullah Gül: O zaman parti içerisinde ve dışarıda çeşitli kulisler ve telkinler yükselmeye başlayınca ben tabii ki milletin gösterdiği istikameti görmezlikten gelemeyiz diyerek basın toplantısı yaptım. Adaylığımı açıkladım.

Elif Çakır: Garantici olduğunuz, riske girmediğiniz eleştirilerine cevap verdiniz. Ama sizin hakkınızda şöyle bir eleştiri de var. Sizin bugünkü duruma gelirken sessiz kaldığınız düşünülüyor, bu yüzden hem laik kesimde hem de muhafazakâr kesimde size kızgın olanlar var.

GEZİ OLAYLARI İLE GURUR DUYUYORUM DEDİM

Abdullah Gül: Nerede sessiz kaldım. Mesela en büyük olaylar Gezi olaylarıydı değil mi? Bana o zaman ilk sorulan soruya verdiğim cevap şuydu: “Bununla büyük bir gurur duyuyorum” dedim. Şaşırdı herkes. Çünkü “Türkiye'nin problemlerinin mahiyetini değiştirmişiz. Eskiden insanlar insan hakları için sokağa çıkardı. Faili meçhuller dursun diye çıkardı. Yolsuzluk dursun diye sokağa çıkardı. Şimdi insanlar ağacı kestirmem diye sokağa çıkmış, çevre duyarlılığı için sokağa çıkmış. Türkiye'nin problemlerini İngiltere'nin, ABD'nin problemleri haline çevirmişiz” dedim. Daha sonra bu toplumsal olay iyi yönetilemeyince terör örgütlerine büyük bir fırsat çıktı ve bildiğimiz vahim olaylar, vandallıklar cereyan eti. Açık söyleyeyim; benim birçok tavrım anlaşılmamış olabilir. Kendi camiamız da anlamamış olabilir. Ondan sonra daha ileri aşamalarda “demokrasi sadece seçim değildir” dedim. Bana o zaman bizim camiadan bazıları milli irade dersi vermeye kalktı. Milli idarenin ne olduğunu anlattım. Demokrasi sadece seçim değildir, seçimin ötesi vardır dedim. Halbuki ben şimdi bunları söylerken bu kadar tatsız politik ortamın içinde bunları tekrar konuşmak istemiyorum. O zamanlar tutuklu yargılamalarla ilgili yaptığım açıklamalara da bakın. Bireysel başvuru hakkı nasıl çıktı zannediyorsunuz, Haşim Bey’e gidin sorun.

27 NİSAN İÇİN GELİP HAKKINIZI HELAL EDİN DİYENLER OLDU

Yıldıray Oğur: Bugün yaşanan bazı sorunları muhafazakâr kesim şöyle değerlendiriyor. Bize de geçmişte çok kötü şeyler yapıldı, mağduriyetlere uğradık. Hatta sizin cumhurbaşkanlığı kriziniz hatırlatılıyor. 28 Şubat dönemi hatırlatılıyor. Tabii ki birçok alanda ilerlemeler yaşandı. Sorunlar çözüldü, evet başörtü meselesi çözüldü. Ama şimdi başka büyük sorunlar var. İleri mi gittik, geri mi gittik?

Abdullah Gül: Yıldıray, ben şöyle bakarım bu meselelere. Siyaset niçin yapılır? Halkına, bulunduğun topluma hizmet etmek için. Toplumun temel hak ve özgürlükleri olsun, mutlu olsunlar, zengin olsunlar. Bu konularda sıkıntı varsa siyasete girersiniz. Ben siyasette şunu gördüm. Biz dindar kesimler çok katı bir laiklik uygulamasıyla karşı karşıya kaldık. Solcuların, Kürtlerin ve azınlıkların da tabii başka problemleri vardı. Siyasette siz bunları çözerken eğer herkesi işin içine katarsanız, sorunları aşarsınız. İlerleme dediğiniz şey de böyle olur. Ama siz herhangi bir problemi tek başınıza, bunun primi bana ait olsun diye çözerken öbürünü dışlarsanız, anti tezinizi oluşturursunuz ve çatışma sürer gider. Türkiye birçok şeyi böyle kaybetti. Biz özgür ve demokratik bir ülkede dindar insanların da daha mutlu olacağına inandık. O yüzden Türkiye'deki problemleri bir daha geri gelmeyecek şekildei başkalarını da dahil ederek çözmemiz lazım. Çözüm de kapsayıcı olmalı. Cumhurbaşkanı olduğum dönemde Cumhuriyet mitinglerini, şunları bunları hepsini arkamda bıraktım. Ayrılırken o kesimlerin de gelebildikleri tek kapı bendim doğrusu. Benim eşim neler yaşadı başörtüsü yüzünden, ama ayrılırken de o günlerde en büyük itiraz eden çevreler kendisine iltifat ettiler. Hatta hakkınızı helal edin diyenler çok oldu. Önemli olan kendinize yapılanın başkasına yapılmasını istemeyeceksiniz. İşte beraber yaşamak böyle oluyor.

MUHAFAZAKARLAR ULUSALCILAŞIYOR

Yıldıray Oğur: Özellikle sosyal medyada muhafazakâr kesimde sizinle ilgili İngiltere’de Exeter Üniversitesi’nde bulunmanız, Kraliçe’nin davetindeki fraklı fotoğrafınız yüzünden “İşte Kraliçe’nin adamı” deniyor. Herhalde görmüşsünüzdür. Ne düşünüyorsunuz kendi camianızdan böyle yorumlar alınca?

Abdullah Gül: (Gülüyor) Güler misin ağlar mısın derler ya. Ben yüksek lisansımı da doktoramı da Türkiye'de İstanbul Üniversitesi'nde yaptım. Ben dil eğitimi için İngiltere'ye gittim. Bir sene Londra'da bir sene de Exeter Üniversitesi’nde doktora araştırmaları yaptım, kütüphanesinde çalıştım. Oradan bir diplomam yok. Araştırılırsa bu görülür. Daha sonra Dışişleri Bakanı'yken beni Exeter’e davet edip fahri doktora unvanı verdiler. Talebeliğimde ilk yurtdışı çıkışım İngiltere oldu. Orada ilk arkadaşlarımı Müslüman Talebeler Birliği’nde edindim, onlarla birlikte kaldım. Cumhurbaşkanı olduğumda Kraliçe Elizabeth Türkiye'ye resmi bir ziyaret için geldi. Sonra da onlar karşılık olarak davet ettiler. Londra Türk bayraklarıyla donatıldı, görkemli merasimler oldu. Bütün bunlar tabii ki Türkiye’nin itibarının göstergesiydi. Türk-İngiliz ilişkileri her alanda en iyi dönemine şahit oldu.

Yıldıray Oğur: Eskiden bu komplo teorilerini ulusalcılar dillendirirdi, şimdi muhafazakârlar dillendiriyor.

Abdullah Gül: Evet öyle, aslında muhafazakârlar ulusalcılaşıyorlar.

Ahmet Taşgetiren: AK Parti de aslında kendini restore etmeyi konuşuyor. Fabrika ayarlarına dönmek dendi, Cumhurbaşkanı “Ömerler lazım” gibi şeyler söyledi. Diyorum ki acaba siz bu partinin kurucusu olarak ne tavsiye edersiniz?

Abdullah Gül: Benim fikirlerimi arkadaşlar biliyorlar. Yeri geldiğinde de kendilerine doğrudan ifade ediyorum. Kongrelere davet ettiklerinde çektiğim telgraflarda verdiğim mesajlar kuruluş ilke ve değerlere hep vurgu yapar.

SİYASAL İSLAM TÜM DÜNYADA ÇÖKTÜ

Yıldıray Oğur: AK Parti tecrübesi dindar insanların, İslami hareketlerin demokrasiyle bir araya gelebileceği tecrübesi İslam dünyasındaki ülkelere ve İslami hareketlere de model olmuştu.

Abdullah Gül: Bu söylediğiniz çok doğru. Benim de en önem verdiğim konulardan biridir. Dindar insanların ve siyasi hareketlerin özgürlükçü olabilmesi olağanüstü önemi haiz bir konu. İslami kimlikli siyasi hareketler demokrat ve özgürlükçü olduklarında, temel insan haklarını evrensel anlamda benimsedikleri ve uyguladıkları takdirde, iktidar geldiklerinde de iyi yönetişimi gerçekleştirmiş olurlar. Bunun örneğini ilk dönemimizde verdik ve dindar insanların devlet yönetimini nasıl rasyonel esaslara göre yönetebildiklerini sergiledik. Bu başarı tüm İslam dünyasına ve hatta İslami hareketlere bir dönem ilham kaynağı oldu. Şimdi Siyasi İslam’ın çöküşü diye çok tartışmalar var.

Yıldıray Oğur: Siyasi İslam’ın çöktüğüArdını oxu...
Abdullah Gül, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne yönelik, "Cumhurbaşkanı iken de parlamenter sistemin Türkiye için daha doğru olduğunu söyledim. Türk tipi başkanlık sistemini istemedim. Benim tercihim tam demokratik parlamenter sistemden yana. TBMM bugüne kadar hiç bu kadar önemsizleştirilmemişti. Türkiye bunun noksanlığını hissediyor" dedi.

Gül, “Siyasi İslam’ın çöktüğünü mü düşünüyorsunuz” sorusuna da “Öyle, tüm dünyada. Biz bunu görüp, paradigmadan kopuşu gerçekleştirmiştik, ama sürdürülemedi” diyerek yanıt verdi.

Abdullah Gül, Türkiye’nin S-400 hamlesinin de yanlış olduğunu savundu.

Gül, Ali Babacan’ı desteklediğini belirterek, “Ali Bey’in karakterine, eğitimine, bilgisine, siyaset üslubuna güvenen ve takdir eden bir insanım” dedi.

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Karar gazetesi yazarları Ahmet Taşgetiren, Elif Çakır ve Yıldıray Oğur'a konuştu. Yıllar sonra ilk röportajını veren Gül, gündemdeki konularla ilgili çarpıcı açıklamalar yaptı...

İşte o sorular ve yanıtları:

Ahmet Taşgetiren: Siz 1991’de Refah Partisi’nde siyasete başladığınızdan bu yana dış politikanın içindesiniz. Dışişleri Bakanlığı da yaptınız. Son olarak İdlib’te yaşananlarla başlayalım isterseniz. Nasıl bakıyorsunuz? Bugünden baktığınızda Suriye’de nerede yanlış yapıldı?

SURİYE İLE TOPYEKÜN BİR SAVAŞA GİRİLMEMELİ

Abdullah Gül: İdlib’de olup bitenlerle ilgili fazla bir şey söylemem pek mümkün değil. Çünkü sahadaki gerçeklere, bilgilere tam vakıf değilim. Tabiatıyla askeri durumları, istihbarat verilerini şu anda işin başında olanlar, pozisyonları gereği değerlendirip, kararlarını verecekler. Onlara şu an için ‘bunu değil şunu yapın’ şeklinde tavsiyede bulunmak doğrusu sorumsuz bir davranış olur benim açımdan. Söyleyeceğim şey, çok kışkırtılıyor olsak da Suriye ile topyekün bir savaşa girmemek yönünde olur.

Ama meseleye genel Suriye politikası olarak baktığımızda esasen daha işin başında bütün dünyanın Suriye’ye yaklaşımının çok yanlış olduğunu söyleyebilirim.

Arap Baharı geldiğinde Suriye’de de temel hak ve özgürlüklere dair daha fazla istekte bulunan insanlar sokaklara döküldüler. Onların taleplerinin karşılanması gerekirdi. Ama düşününki Suriye devleti otoriter bir devlet. Bu tür devletlerde sivil toplum hareketlerine karşı alınacak tedbirler ancak askeri tedbirlerden ibaret olur. Bunun ötesinde bir şey beklemek zaten gerçekçi değildi. O dönemde aslında Suriye hükümetine Türkiye olarak epeyce yardımcı olmaya çalıştık, bir geçiş dönemi için. Ne yazık ki Suriye ile ilişkiler çok erken bir safhada koptu. Ancak o zamanlar bölge dışından, özellikle Batı’dan, ABD’den gelen çok ağır baskılar, çok radikal yaklaşımlar öyle bir noktaya geldi ki bu politikaların arkasına sanki güç de konacak intibaı verildi. Sonra bu yaklaşımların arkasına güç konmayacağı ortaya çıkınca da tabii ki bir ateş hattı açılmış oldu, bütün dünya olarak.

Şimdi buradaki esas noksanlık şu; hiçbir çıkış stratejisi olmadan bir cephe açılmış oldu.

İRAN VE RUSYA’NIN DESTEĞİ HAFİFE ALINDI

Yıldıray Oğur: Türkiye açısından mı diyorsunuz?

Abdullah Gül: Bunu önce konuya müdahil tüm devletler için söylerim. Ama öncelikle Suriye ile sınırdaş, güvenliği sınırındaki güvenlikle kaçınılmaz ve doğrudan alakalı bir ülke olarak bizim için de bu husus çok önemli.

Dolayısıyla böylece başlayan olaylar sonunda, maalesef bugün bu noktalara gelinmiş oldu. Ne yazık ki, görülmemiş acılar, hüzün ve yıkım yaşanıyor.

Elif Çakır: Suriye politikasının başından beri yanlış olduğunu, hatalı yürütüldüğünü söylediniz. Somut olarak nerede yanlış yapıldı?

Abdullah Gül: İran ve Rusya’nın Suriye rejimine desteği hafife alındı. Halbuki, İran için rejimin düşmemesi bir varoluş sebebidir. Rusya için ise Çarlık, Komünizm ve bugünkü yönetim için de stratejik olan sıcak denizlere ulaşım meselesidir. Amerika askeri olarak gelmeyeceğini belli ettikten sonra Rusya ve İran’ın kararlılığını dengeleyecek başka bir güç mevcut değildi. Rusların başlattığı büyük çıkartma Ekim 2015’te gerçekleşti. Bundan önce siyasi çözüm çabaları başlamış olmalıydı.

Siz bir şeyi bir kez kırdığınızda artık onun sahibi oluyorsunuz. Bir yere bir kez girdiğinizde, müdahil olduğunuzda eğer dengeleri kurmadıysanız, çıkış stratejisini çok iyi oluşturmadıysanız giderek o işin içine çekiliyorsunuz, ondan sonraki gelişmeler sorunu yönetmek noktasına kadar sizi sürüklüyor ve problem sizin probleminize dönüşüyor. O açıdan baktığımızda bugün bölgede çok büyük sorunlar var ve neticede gelinen nokta itibarıyla Ortadoğu bölgesinde halkı Arap olan, Müslüman olan iki tane ülke var ki işte biri Irak diğeri Suriye. İkisinin de bel kemiği kırılmış. İkisi de darmadağın olmuş. İkisi de artık devlet fonksiyonlarını göremez hale gelmiş. Şimdi bunlar bu haldeyken öte yanda Filistin sorunu hala çözülmemiş, Filistin bağımsız devleti kurulmamış, iki devletli neticeye ulaşılmamış. Çok hazin bir tablo var ortada.

Ahmet Taşgetiren: Çıkamıyoruz. Çıkışı olmayan bir süreç yani.

Abdullah Gül: Benim vizyonum şu; hükümetlerimizin de vaktiyle vizyonuydu. Ülke içerisinde barış, istikrar ve güvenlik; bölgede barış, istikrar ve güvenlik.

Bu sağlanmadan ne bir ülkede ne de bir bölgede ekonomik kalkınma, gelişme, kalıcı bir refah gerçekleşmiyor. Bunun örnekleri dünyada var. Ülkeler öyle savaşmışlar ki birbirlerini yok etmecesine. Sonunda çatışmanın getirdiği yıkımı fark edip, nasıl müreffeh ve mutlu bir ülke ve bölge olunur, onun yolunu bulmuşlar. Dolayısıyla bölgemizde de bu farkındalığın olmasıydı bizim bütün çabamız. İlk uygulamalarımıza baktığınızda hep o şekilde politikaların devreye sokulduğunu görürsünüz. Hatta Irak savaşına girmeyişimizin, tereyağından kıl çeker gibi o işten sıyrılmamızın altında bu düşünceler vardı.

Yıldıray Oğur: Siz 1 Mart tezkeresinde muhalif bir duruş ortaya koymuştunuz.

Abdullah Gül: O zaman ben, başta BBC, CNN olmak üzere yabancı TV'ler geldiğinde şunu söylediğimi hatırlıyorum, “Ben bir kral veya emir değilim. Demokrasiyle yönetilen bir ülkenin seçilmiş Başbakanıyım. Dolayısıyla Meclis ne diyecek, halk ne diyecek ona bakmamız gerekir.” Onlar da hükümetimiz için ‘nasıl olsa işi bir dengine getirirler ve kuzeyden cephe açılmasına yol verecek kararı çıkartırlar’ diye düşünüyorlardı.

MISIR’LA İLİŞKİLERİN DÜZELMESİ İÇİN YOL BULUNMALI

Ahmet Taşgetiren: Suriye ve Irak’ta olup bitene müdahale edemeyen bir İslam dünyası var. Türkiye’nin de Mısır’la, Suudi Arabistan’la sorunları var. Türkiye bu ülkelerle ilişkilerini düzeltebilir mi? Nereden başlanmalı?

Abdullah Gül: Ülkelerin hükümetleri ve hatta rejimleri değişebilir. Uzun vadeli çıkarlar açısından halklar ve devletlerle ilişkileri büyük düşmanlıklara çevirmemek gerekir. Maalesef, bugün itibarıyla çok hüzün verici ve talihsiz durumlarla karşı karşıyayız. Bu sorunlar bölge ülkelerinin yönetimlerinin uyguladıkları basiretsiz politikaların sonuçları. Ülke yönetimi büyük bir sorumluluk ve bu sorumluluk duygusu içerisinde hareket edilmeyince sonunda gelinen manzara maalesef vahim oluyor. Mısır, Arap ve İslam dünyasının en önemli ülkelerinden birisidir. Son yıllara kadar bütün Arap ülkelerinin liderlerinin tahsil yapmak için gittiği yer Kahire'ydi. Bizim açımızdan baktığınızda da Akdeniz'i bir elmaya benzetirseniz ki, iki yarısı gibidir Türkiye ve Mısır. Dolayısıyla Türk-Mısır ilişkileri günlük meselelerin çok ötesinde dikkatle ele alınmak durumundadır, her iki ulusun çıkarları açısından çok önemli bir konuma sahiptir. Ama maalesef bugünkü durum da malûm. Ümit ederim ki nihayetinde aklı selim ile ilişkileri olması gerektiği yere taşıyacak bir yol bulunur.



RUSYA İLE İLİŞKİLERDE ÖLÇÜ KAÇTI

Yıldıray Oğur: Sizin Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı yaptığınız dönemde Avrupa Birliği ile yakın ilişkileri olan bir Türkiye vardı. Son dönemde ise Rusya ile çok yakınlaşan, Avrasya perspektifine yakın duran bir Türkiye var. Bu yakınlaşmanın maliyeti de en son İdlib’te ortaya çıktı. Rusya ile girilen bu ilişkiye nasıl bakıyorsunuz?

Abdullah Gül: Türk-Rus ilişkilerinin çok köklü bir tarihi vardır. Osmanlı dönemi var. Hatta Türkiye Cumhuriyeti'nin bugünkü sınırlarda olmasında dolaylı olarak Rusların katkısı da oldu. Biliyorsunuz Bolşevik İhtilali olunca meşhur Sykes-Picot Anlaşması’nın maddeleri Ruslar tarafından ifşa edildi. O zaman enternasyonalizmin savunuculuğunu yapan Lenin yönetimi, Rus işgalini ideolojik açıdan yanlış bulup askerlerini kendi sınırlarına çekti.

Cumhuriyet döneminde de Türkiye'nin sanayileşmesinde Rusların katkıları olmuştur. Öte yandan ortada bir Sovyet dönemi yaşandı. Sovyet döneminde neler olduğunu konuşmaya gerek var mı? Bütün Türk dünyasından nasıl bir silindir gibi geçip, din ve ulusal bilinç bırakmadıklarını hatırlarsak anlarız Sovyet döneminin ne olduğunu. Türkiye’nin Sovyet tehdidi dışında kalması nasıl sağlandı? Rusya büyük bir millet ve büyük bir devlet. Sovyetler çöktü ama Rusya kendisini gerek Asya’da gerek Avrupa'da tekrar yeniliyor. Hatta Batı’nın Sovyet rejiminin çöküşünü fırsat bilerek yaptığı genişlemelerin de bir nevi intikamını almak için değişik politikalar geliştiriyor ve uyguluyor.

Büyük devletler ile komşuysanız, hele bu komşu otoriter bir büyük devletse, ilişkileriniz ne düşmanca olacak ne de kendinizi kaptıracaksınız. Bu husus çok önemli. Düşman da olmayacaksınız gayet samimi, dürüst ilişkiler geliştirmek için çok uğraşacaksınız, onlara karşı başkalarının düşmanlığının aleti de olmayacaksınız.

S-400 MESELESİNDE YANLIŞ YAPILDI

Türkiye’nin, demokratik ve çoğulcu bir ülke olabilmesi için, Batı bloku içerisinde Avrupa’yla beraber yer alması gerekiyor. Bu gereklilik de şundan kaynaklanıyor açıkçası; Türkiye’nin ancak demokraside, hukukta ve insan haklarında yüksek standartlarla yönetildiğinde kendi problemlerini çözüp güçlü olacağı ve bunu ekonomik gelişmenin de takip edeceği gerçeğinden hareketle söylüyorum. Zaten bütün uluslararası kurumlarda yerini de yıllar içerisinde buna göre tespit etmiş. Bu statüsü varken, Türkiye’nin Rusya ile ne düşman olması ne de kendini kaptırması uygun olur.

Son dönemlerdeki ilişkilerde bu açıdan biraz ölçü kaçtı. Özellikle askeri alandaki S-400 meselesi belki en kritik olanı. Çünkü nihayette Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bütün standartları, miğferinden tutun da hava kuvvetlerine, kara kuvvetlerine kadar her şeyi NATO standartlarında. TSK'nın gücünün etkinliği de aslında oradan geliyor.

Bütün tatbikatlar, eğitimler, lojistikler, bunlar arka planda çok büyük organizasyonların eseri. Bu açıdan o konuda açıkçası doğru yapılmadığı kanaatindeyim. Çünkü bir ülkenin bir elinde S-400, öbür elinde de bu silah sistemlerini by-pass etmek için geliştirilmiş uçakların olamayacağını asker ve diplomatların görmesi gerekirdi. Türkiye'nin F-35'lerle ilgili meselesi gelecekteki hava kuvvetlerimizin gücüyle ilgili bir konu. O açıdan belki daha vakitler vardır, konuya bu açıdan tekrar bakılması gerekir. Cumhurbaşkanı olduğum dönemde bu konular yine gündemdeydi. O zaman bana hem askerlerin hem Hariciyenin verdiği brifingler çerçevesinde bunları söylüyorum.

Ahmet Taşgetiren: Bu noktada Batı’nın günahları da gündeme geliyor. Yani ABD, Avrupa Türkiye'yi 15 Temmuz sonrası, PYD/YPG meselelerinde, Kıbrıs’ta anlamadı ve Türkiye buralara sürüklendi gibi bir değerlendirme de var.

Abdullah Gül: Batı'nın yanlışlıkları, günahları saymakla bitmez. Ama neticede bu işler kızgınlıkla öfkeyle değil, hesap kitap yapıldıktan sonra karara bağlanırsa bu ayrı bir mevzu. Hatta, Türkiye bir bütün olarak öyle bir değerlendirme yapabilir ki kendi çıkarı için daha doğru olduğuna inandığı, bütün kurumlarıyla, halkıyla topyekûn bir anlayışa geldiği takdirde, bu anlayış çerçevesinde NATO’dan da çıkabilir. Önemli olan böyle hayati ve geri dönüşsüz kararları alma süreçlerinin nasıl işliyor ve işletiliyor olduğudur. Bu tür kararlar konjonktürel tepkilerle ad hoc olarak mı, kızgınlıkla mı alınıyor, ayrıca feragat edilen hususları telafi ediyor mu?

Yıldıray Oğur: Az önce Türkiye’nin Suriye politikasıyla ilgili eleştirel cümleler kurdunuz ama siz 2014'te Cumhurbaşkanlığını bıraktınız. Suriye meselesinde Türkiye’nin pozisyonu zaten netleşmişti 2014'e gelindiğinde. Mısır ile ilişkiler kopmuştu. Sizin o dönemde bu politikalar geliştirilirken bir eleştiriniz, itirazınız oldu mu?

Abdullah Gül: Başından beri silahlı mücadeleye mesafeli durduğum bilinir. Bu konuları tabii ki kendi aramızda çok konuştuk, enine boyuna tartıştık. Mısır ile ilgili tutumum da çok açıktı: O günkü olup bitenleri şüphesiz ki onaylamak mümkün değil, ama ben uzun vadeli çıkarlarımızı düşünerek ilişkilerin muhafazasından yanaydım.

TÜRKİYE HARD-POWER’INI FAZLA KULLANIYOR

Ahmet Taşgetiren: Türkiye’nin dış politikada yalnızlaştığı değerlendirmesine katılır mısınız?

Abdullah Gül: Aşikâr olan bir şeyi tartışmaya gerek var mı? Birleşmiş Milletler Genel Kurul üyeliği seçimlerinde yaşananları hatırlayın. Neredeyse oy birliği diyebileceğim çok yüksek bir oyla ilk turda seçilen bir ülkeydi Türkiye. Bütün Arap ülkeleri ve P5’in tamamı firesiz Türkiye'ye oy vermişti. Afrika'da birkaç ülke hariç hepsi yine Türkiye lehinde oy kullandı. Ben şuna inanırım ‘hard power’ caydırıcılık için vardır. Ordunun güçlü olması tabii hepimizi gururlandırır. Ama güçlü ordunun varlığı savaştıralım diye değil, caydırıcı olması içindir. Savaşı önlemek içindir. Onun yerine diplomasiyle, yani soft power ile, yumuşak güçle hareket ederseniz, o zaman problemlerin çözümü, dünyaya bakışınız daha farklı olur. Savaş şaka değil, savaş neticede ölümdür. Tabii ki öyle anlar vardır ki savaş kaçınılmaz olabilir, yani haklı savaşlar vardır. Ama dünyadaki savaşların kaç tanesi gerçekten kaçınılmazdı?

Yıldıray Oğur: Türkiye askeri gücünü çok mu kullanıyor son dönemde. Hard power’ı çok mu kullanıyor?

Abdullah Gül: Evet. Türkiye'nin hard power’ı çok kullanması caydırıcılığını azaltır. Onun yerine Türkiye'nin soft power’ı devrede olmalıdır. Ama soft power kendi evinin içinde başlar. Önce evin içini düzene koymak gerekir. Bu dışarıya güçlü yansır. İç ve dış politika zaten çok birbirinden ayrılabilir şeyler değil. Soft power’la Türkiye etki alanını çok daha fazla genişletebilir. Kendisine çok daha fazla dost bulabilir kanaatindeyim.

KUTUPLAŞMA SİYASETİ TÜRKİYE İÇİN TEHDİT

Elif Çakır: Siz konuyu iç politikaya getirmiş oldunuz. Türkiye’de, uzunca zamandır hem iktidarıyla hem muhalefetiyle bir siyasi tıkanıklık yaşanıyor. Bu noktada yeni partiler kuruluyor. Nasıl bakıyorsunuz yeni partilere?

Abdullah Gül: Türkiye'de siyaset dilinin ve siyasi argümanların ne yazık ki içi dolu değil. Özü sağlam değil, derinliği yok, daha çok taktiksel. Tüm tartışmalar ‘nasıl kazanırım, nasıl kazanılır, nasıl kazandı’ya dayanıyor. Memleket için neyin iyi neyin kötü olacağı yeterince konuşulmuyor. Siyaset çerçevesinde konuşulan her şey böyle gördüğüm kadarıyla.

Onun için bu kutuplaşma, ‘nasıl kazanırız’ın bir yöntemi olarak öne çıkıyor. Hal böyle olunca da kutuplaştırıcı her söylem karşıtını üretiyor. Üretilen karşıtlıklar sonuç olarak rövanş alıcı davranışlara eviriliyor ve buradan da karmaşa çıkıyor. Türkiye'de siyaset ne yazık ki dışlayıcı yapılıyor. Halbuki siyaset kapsayıcı olsa, herkesi angaje edici, herkesi işin içerisine dahil edici olsa, diyalog ve uzlaşma merkezli olsa o zaman daha barışçıl bir siyaset çıkar ortaya.

Bu kutuplaşma siyasetinin Türkiye için en büyük tehdit olduğunu Cumhurbaşkanı iken defalarca söyledim. Bu siyaset dilinin hiçbir faydası olmaz. Siyasi tarihimize baktığımızda yılların nasıl heba edildiğini, ne maliyetler ödendiğini hatırdan çıkartmamalıyız. Çoğulculuğun gereği ayrı ayrı tezleri ileri sürmek siyasetin doğasıdır. Ancak bunu bir kutuplaştırma ve kavga vesilesi kılmak ve kazanmak için her şeyi mubah görme metodu esas alınırsa bundan herkes zarar görür. Yakın zamanda koca bir Anayasa değişikliği yapıldı. Tartışmalara baktığınızda özüyle, içeriğiyle ilgili ne kadar az şey konuşuldu, değil mi? Tartışmalar maalesef PR merkezli olmanın ötesine güçlükle geçebiliyor. Bu iyi bir şey değil.

BABACAN'I VE PARTİSİNİ DESTEKLİYORUM

Yıldıray Oğur: O halde biraz daha somut soralım. Uzun yıllar birlikte çalıştığınız eski Başbakan Ahmet Davutoğlu Gelecek Partisi'ni kurdu. Ali Babacan'ın da parti kurmak üzere olduğunu biliyoruz. Babacan'ın partisinden bahsedilirken sürekli sizin adınız da geçiyor. Siz bu kurulacak partinin neresindesiniz?

Abdullah Gül: Aslında bunu Ali Bey çok dürüst ve samimi bir şekilde kamuoyuna açıkladı. Ben cumhurbaşkanlığından ayrıldıktan sonra aktif siyasetin içinde olmayacağımı söylemiştim. Ben tutarlı olmaya çalışan bir insanım. Dolayısıyla gündelik siyasetin içinde değilim. Ancak yakıcı memleket meseleleri varken tecrübemi kendime saklayacak bir insan da olmam beklenemez. Memleketimin faydasına gördüğüm temel konularda usulüne uygun bir şekilde siyasete katkı sunmak ve görüşlerimi paylaşmak hem hakkım hem de görevim. Ali Bey parti kurma çalışmalarını sürdürürken kamuoyunu gerektiğinde bilgilendiriyor ve benimle de zaman zaman görüşüyor.

Yıldıray Oğur: Ama siz çok tecrübeli bir siyasetçisiniz ve Cumhurbaşkanlığı yaptığınız için esas olarak bunun sizin partiniz olduğu söyleniyor ve size bu partinin ilerideki potansiyel cumhurbaşkanı adayı olarak bakılıyor.

BİR PARTİNİN AMACI BİRİNİ CUMHURBAŞKANI YAPMAK OLUR MU?

Abdullah Gül: Bir siyasi partinin kuruluş gerekçesi bir kişiyi cumhurbaşkanı yapmak olabilir mi Allah aşkına. Bu tip yakıştırmaları doğru bulmuyorum. Siyasi partiler her şeyin vakti saati geldiğinde kazanmak için doğru olan ne ise onu yaparlar.

Yıldıray Oğur: Partiyi destekliyorsunuz ama değil mi?

Abdullah Gül: Tabii ki destekliyorum. Ali Bey’in karakterine, eğitimine, bilgisine, siyaset üslubuna güvenen ve takdir eden bir insanım.

Elif Çakır: Yeni partilerin kurulması için toplumsal bir talebin olması gerekiyor. Siyasi tarihimize baktığımızda yeni ve başarılı partilerin ortaya çıkışı toplumda bir sıkışmışlık zamanlarından sonraya denk geliyor. Son birkaç yıl içinde İYİ Parti kuruldu, Gelecek Partisi kuruldu. Bu yeni partiler ve Babacan’ın partisi için böyle yeterli bir toplumsal talep görüyor musunuz?

Yıldıray Oğur: Benzer bir konjonktürde AK Parti’yi kurmuş birkaç isimden biri olarak özellikle.

AK PARTİ KURULUŞ İLKELERİNE DÖNMELİ

Abdullah Gül: Dediğiniz gibi siyasi partiler sadece kişilerin arzusuyla ortaya çıkmaz. Toplum mecbur eder yeni siyasi oluşumları. AK Parti’yi kurarken hazırladığımız programlar, beyannameler ciddi bir emek mahsulüydü ve bilinçli olarak yazılan şeylerdi. Aramızdan birinin kalemiyle yazılıp konan şeyler değildi. O zaman onları çok içselleştirenlerimiz vardı.

AK Parti kuruluş ilkelerinin ve değerlerinin ben hala çok doğru olduğuna, Türkiye için çok geçerli olduğuna inanıyorum. Son dönemlere kadar beni davet ettikleri kongrelere yazdığım mesajlarda da hep onları hatırlattım ve o kuruluş ilkelerine dönmenin çok doğru olacağını söyledim. Türkiye çok olağanüstü dönemlerden geçti. Hain bir darbe teşebbüsü, onun travması, bütün bunlar yaşandı. Türkiye’yi buradan süratli bir şekilde çıkarmanın yolu, gelişmiş demokrasilere sahip ülkelerdekine benzer bir demokratik nizamı, yüksek hukuk prensiplerini ihdas etmek ve insan hakları ilkelerini bihakkın uygulamakla mümkün. Türkiye'nin bugün karşılaştığımız sıkıntılardan süratli bir şekilde kolaylıkla çıkabileceğine ve bunun da ekonomik kalkınmayı beraberinde getireceğine inanıyorum. Açık söyleyeyim, bunları kimler başarabilirse onlar Türkiye'ye en hayırlı hizmeti yapmış olur. Aksi takdirde gündelik meselelerle bocalayıp kendi kendimizi boş yere tüketmiş oluruz.

TÜRKİYE’NİN ÜZERİNDEN BU YÜKÜ ALIN

Yıldıray Oğur: Siyaset dışında olduğunuzu söylediniz. Ali Bey’e tavsiyelerde bulunduğunuzu belirttiniz. Bu yeni kurulan partilere daha önce AK Parti'nin kuruluşunda öncü isimlerden biri olarak ne tavsiye ediyorsunuz, öncelikli olarak ne yapılması gerekir?

Abdullah Gül: Herkese, ve şu anda mevcut yönetime de, söyleyeceğim şu; Türkiye’nin özgürlükçü bir yola girmesi gerekir. Salt güvenlikçi yol, sizi tedbir üzerine tedbir almaya mecbur eder. Bu nedenle hukuk ve adalet en önde gelir. Bu ise en kolay düzeltilecek mesele, burada sadece bir irade gerekiyor. İnsan hakları standartlarının uygulamasını yükseltmekten geçiyor bunun yolu. Türkiye gerçeğini ve imajını çok süratli bir şekilde değiştirebilirsiniz. Özellikle gazeteciler, basın yayın ve sivil toplum örgütleri ve siyasetçilerle ilgili bazı davalar var. Anayasa Mahkemesi bile bunları yanlış buluyor. Bunlar çok süratli bir şekilde düzeltilebilir. Türkiye’nin üzerinden bu yük alınmış olur. Bu tür davaların nelere mâl olduğunu yakın zamanda hep beraber gördük. Eğer AİHM’nin ve bizim Anayasa Mahkemesi’nin kararları dikkate alınarak hareket edilirse bunun Türkiye’ye birden iyimser bir hava getireceğine inanıyorum.

BAŞBUĞ'UN SÖYLEDİĞİ YASAYI AB KRİTERLERİ İÇİNDE İMZALADIM

Yıldıray Oğur: Başka bir güncel tartışmadan devam edelim. FETÖ’nün siyasi ayağı diye bir tartışma çıktı. Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ 2009’da Meclis’ten askerlerin sivil mahkemelerde yargılanmasıyla ilgili geçen bir maddeye atıfla o yasayı FETÖ’nün çıkardığını ima etti. Cumhurbaşkanı ona sert bir cevap verdi. Siz o sırada Cumhurbaşkanıydınız, o yasayı onayladınız. Bu tartışmayla ilgili ne dersiniz?

Abdullah Gül: Hatırlarsanız o sıralar Türkiye AB ile müzakerelere başlamış, büyük AB hedefi var ve iddialı bir reform sürecine girmişiz. Benim de AB sürecine ne kadar önem verdiğimi, nasıl öncülük ettiğimi bilirsiniz. AB sürecine salt bir AB ülkesi olmak açısından bakmadım. Ama şuna da inanıyorum ki AB üyesi bir ülkenin sahip olduğu hukuk, ekonomi ve siyaset standartlarını uygulayan, AB üyesi olmayan Norveç gibi bir ülke olursak bu bizi her bakımdan hem mutlu hem zengin hem güçlü yapar. Burada iki önemli kriter vardır; siyasi kriterler ve ekonomik kriterler. Siyasi kriterler içerisindeki maddelerden biri de sivil asker ilişkileriydi. Bunlar daima gündemimizde olan meselelerdi. MGK kanununun değişmesine de bakarsanız, o da aynı şekilde AB reformları çerçevesinde yeniden düzenlenmiştir. O zaman MGK bir nevi gölge hükümet gibiydi. Operasyonel tarafları vardı MGK'nın. Bunlar sivil asker ilişkilerinin AB standartlarına taşınmasıyla ilgili yasalardı. Türkiye'nin zaten Katılım Ortaklığı Belgesi’nde taahhüdüydü bu değişiklikler. Dolayısıyla bu çerçeve içerisinde bana gelmiş bir maddeydi. Kanunlaşırken ne Meclis bürokrasisi ne de partiler tarafından Anayasa’ya aykırılığıyla ilgili bir itirazda bulunulmamış, ben de imzaladım. Cumhurbaşkanları kendilerini Anayasa Mahkemesi yerine koymazlar. Ben Abdullah Gül tekrar cumhurbaşkanı olmasın diye gelen yasayı da onayladım, gönderdim.

NOTERLİK YAPMADIM, PR PEŞİNDE KOŞMADIM

Elif Çakır: Tam da bununla ilgili eleştiriliyorsunuz. Çankaya'da noter gibi çalıştığınız, her gelen yasayı onayladığınız söyleniyor. Neden böyle oldu?

Abdullah Gül: Doğrudur, fakat benim geri gönderdiğim yasalar oldu ama sayı olarak azdır. Sebebi şu; benim o zaman hukuk büromda kurduğum ekip, yasalar komisyonlardayken çalışmaya başlıyordu. Bunu meclistekiler de bilir. Yasaların çoğunu Meclis komisyonlarında düzelttiriyordum. O da şundan dolayıydı; Açıkçası yasa Genel Kurul’a da benim önüme de düzgün gelsin, yani veto edip de kendi hükümetimi zor durumda bırakmayayım, ülke zaman kaybetmesin hassasiyetiydi bu.

Elif Çakır: Bugün baktığınızda keşke daha çok veto etseydim diyor musunuz?

Abdullah Gül: Ben PR peşinde koşmadım. Benim yaklaşımım genelde iyilik yap suya at, balık bilmezse Hâlık bilsin anlayışı oldu. Ama bugün bunun tam anlaşılmadığını ben de görüyorum.

FETÖ’DEN DEVLETİN ÇIKARACAĞI DERS; ŞEFFAFLIK

Ahmet Taşgetiren: Siyasi ayak diye gündeme girdi ama Türkiye uzun süredir FETÖ travmasını yaşıyor. Birkaç boyutu var. Bir paralel devlet yapılanması boyutu var. 15 Temmuz sonrasında yoğun biçimde süren yargılamalar ve mahkumiyetler var. KHK ile görevden almalar yaşanıyor. Toplumsal anlamda çok geniş bir travma yaşanıyor. Devlette bu kadar yapılanma nasıl oldu. Nerede hata yapıldı?

Abdullah Gül: Buradan çıkartılacak esas ders şu; Kimsenin aklını, fikrini mutlak bir şekilde bir din adamına, bir siyasetçiye veya ideolojik bir gruba teslim etmemesi lazım. İşte bu grubun her şeyi gasp etmesinin, hain darbe girişimine kadar gelebilmesinin altında bu zihniyet yatar. “Düşünmez misiniz, akletmez misiniz” diye sürekli telkin eden bir dinin mensuplarıyız. Koca koca okumuş insanlar aklını fikrini hiç muhakeme etmeden bir yerlere teslim etmiş. Dediğim gibi bu teslimiyet ister dinî bir motivasyon sonucu, isterse bir ideoloji adına olsun her zaman felaketle sonuçlanıyor.

Yıldıray Oğur: Devlet buradan nasıl bir ders çıkarmalı?

Abdullah Gül: Her türlü düşünceye, şiddet içermeyen her fikre karşı devletin eşit olması ama şeffaflığı şart koşması gerekiyor. Şeffaflık burada önemli. Devlet bir zamanlar farklı düşüncelere eşit mesafede durmadığı için herkes devlete sızma teşebbüslerinde bulundu. Bu sızma girişimi bazen sağ, bazen sol, bazen din adına olmuştur. Her türlü düşüncenin, şiddet içermeyen fikrin, örgütlenmesi serbest olacak ama şeffaflık şartıyla.

Yıldıray Oğur: Darbe gecesi cep telefonuyla canlı yayınlara bağlandınız. İlk defa sizi o kadar öfkeli gördük. O gece ne hissettiniz?

Abdullah Gül: Olup bitenlere gerçekten inanamadım. Yurtdışında bana en çok “Türkiye'de tekrar bir darbe teşebbüsü olur mu” diye sorarlardı. “Out of question!, yani söz konusu değil” derdim. Böyle düşünürken bir darbe teşebbüsüyle karşılaşmak büyük bir şoktu.

KİTLESEL CEZALANDIRMA OLMAZ

Elif Çakır: Tabii sadece güvenlik sorunları değil söz konusu olan artık. Yüzbinleri aşan tutuklamalar var. Yüzbinlerce KHK’lı var. Ciddi adalet sorunları ortaya çıktı. Bu mağduriyetleri görüyor musunuz, ne düşünüyorsunuz? Bunları söylemek bile suçlamaları göze almayı gerektiriyor.

Abdullah Gül: Tabii çok doğru söylüyorsunuz. Bazen çok yakın tanıdıklarımızdan, en ufak alakası olmayan hatta en başından beri bu gruba çok tepkili olan insanlardan bile örnekler var. Onun için adalet meselesi çok önemli. Duygularla ve sübjektif kanaatlerle hareket etmemek gerekir. Bunları soğukkanlılıkla hep ayrıştırmak lazım. Büyük haksızlıklar oluyor. Kitlesel cezalandırma diye bir şey ne modern demokrasilerde ne de bizim anlayışımızda söz konusudur.

Elif Çakır: 28 Şubat'la bu dönemde çok sık mukayeseler yapılıyor. O dönemde de cadı avına dönen fişlemeler, ihraçlar vardı. Bu döneminde en büyük karakteristiği KHK ihraçları. Nasıl görüyorsunuz?

Abdullah Gül: Temel gördüğüm meseleler haricinde Cumhurbaşkanlığı’ndan ayrıldıktan sonra çok az açıklama yaptım. Onlardan biri de buydu. KHK’larla birçok akademisyenin, görevlilerin ihracı söz konusuydu. Bunlar hukuk devletinde olmaması gereken şeyler. Her kesimden çok büyük haksızlıkların ve acıların yaşandığını görüyorum.



15 TEMMUZ'DAN ABD’NİN HABERİ YOKTU DEMEK BÜYÜK SAFLIK OLUR

Ahmet Taşgetiren: ABD'nin bu örgütün, darbenin arkasında olduğu yönünde bir kanaat var.

Abdullah Gül: Bu işin başındaki ve önde gelenleri uzun süredir ABD’de. Böyle bir şeyin ABD'nin en azından güvenlik ve istihbarat kurumlarının bilgisi dışında olduğunu düşünmek çok büyük saflık olur. Bu mümkün değil.

EN İYİSİ TAM DEMOKRATİK PARLAMENTER SİSTEM

Elif Çakır: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildi, üç yıla yaklaştı. Siz o zamanlar “Türk işi başkanlık olmaz” demiştiniz. Sistemi nasıl görüyorsunuz, oturdu mu sizce?

Abdullah Gül: Ben siyasete öğrencilik yıllarımda başladım. Birçok hususu kendi içimizde tartışarak olgunlaştırdık. Söylediğim şeyleri hep içselleştirerek söylemişimdir. Tabii ki yanıldığım yerler olur, noksanım eksiğim çıkar ama söylediklerimi inanarak söylüyorum. Cumhurbaşkanı iken de parlamenter sistemin Türkiye için daha doğru olduğunu söyledim. Hatta Cumhurbaşkanı olarak yetkilerimin azaltılmasının bile demokratik nizama daha uygun olacağını sık sık ifade ettim. Çünkü o Anayasa'da Cumhurbaşkanına tanınan yetkiler bir darbe anayasasında darbenin başının cumhurbaşkanı olduğu düşünülerek verilmişti. O yetkileri parlamenter sisteme inanan benden önceki Cumhurbaşkanları da kullanmamaya çok özen göstermişlerdir. O zaman yeni anayasa taslağı ortaya çıkınca açıkça söyledim. Şimdiye kadar Türk tipi bir parlamenter sistemle yönetildik. Vesayet sistemleri vardı, gölge kabineler vardı. Bunlar Türkiye'nin başına neler açtı. Bundan sonra da Türk tipi bir başkanlık sistemi olmasın dedim. Benim tercihim tam demokratik parlamenter sistemden yanadır. Bunu o zaman da konuştum tavrımı da ona göre koydum.

Elif Çakır: Peki o zaman keşke daha güçlü itiraz etseydim diye düşünüyor musunuz?

Abdullah Gül: Aktif bir siyasi figür olarak eğer devam ediyor olsaydım yapardım onu. Ama fikrimi açıkça onlarca TV kamerasının önünde paylaştım. Tabii içeride de önemli isimlerle açık açık bunun yanlış olacağını konuştum.

Yıldıray Oğur: Bu 23 Nisan Meclis'in 100'üncü yılı olacak. Uzun bir Meclis tarihi var Türkiye'nin. Hem yeni kurulan partiler hem de mevcut muhalefet partileri parlamenter sisteme dönüş açıklamaları yaptılar. Siz de parlamenter sisteme geri dönülmesi fikrine katılıyor musunuz?

Abdullah Gül: Biraz evvel tam demokratik parlamenter sistemden yana olduğumu beyan ettim. Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önce Osmanlı Devleti Yemen'de dahi sandık kurmuş, seçim yaptırmış. Meclis-i Mebusan var. Parlamento geleneği Cumhuriyet'in öncesinde de var. Meclis öncülük etmiş Kurtuluş Savaşı'na. Zaman zaman meclisin ağırlığı tartışma konusu olmuştur ama meclis her zaman politikanın, Türk siyasetinin merkezidir. Milli irade her daim Meclis’in şahsında tecessüm etmiştir. Siyasi partilerin ağır topları diye söylediğimiz önemli siyasi figürler hep Meclis’ten gelmiştir. TBMM bugüne kadar hiç bu kadar önemsizleştirilmemişti. Bunun noksanlığını Türkiye hissediyor.

BANA YAPILAN YANLIŞ BAŞKASINA DA YAPILMAMALIYDI

Yıldıray Oğur: 31 Mart’taki İstanbul seçimlerini YSK iptal edildiğinde siz bir tweet attınız. 27 Nisan’daki 367 kararına benzettiniz. Tepkiler de aldınız. Neden öyle bir tweet attınız?

Abdullah Gül: Bana yapılan yanlışın başkasına yapılmasını istemem. Özel hayatımda da buna dikkat etmeye çalışırım. O gün o yanlış yapılmıştı bana. Şahsımda bütün millete yapılmıştı. Millet de karşılığını o zaman verdi sandıkta. Burada da bir yanlış yapıldı. Yanlışın karşılığını da hep beraber görmüş olduk. Tutarlı olmamız lazım.

Yıldıray Oğur: CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu'yla röportaj yaptık. “Başörtüsü konusunda biz zamanında hata yaptık” dedi. CHP’de bir değişim çabası var. En son sayın Kılıçdaroğlu Kudüs mitingine de gitti. CHP’deki değişimi nasıl görüyorsunuz?

Abdullah Gül: Bunlar güzel, takdir edilmesi gereken davranışlar. Çok katı bir laiklik anlayışından buraya gelinmesi çok önemli. Biliyorsunuz bu cumhurbaşkanlığı sisteminin yolunu da o 367 kararı açtı. Eski Genelkurmay Başkanı’nın konuşmasını da izledim. O da bu başörtüsü yasağının arkasında TSK olarak durmakla çok yanlış yaptıklarını söyledi. Aslında gelinen bu nokta normalleşme için büyük bir fırsat.

KÜRT SORUNU ARTIK ULUSLARARASI BİR MESELEYE DÖNÜŞTÜ

Elif Çakır: Peki, başka bir meseleye geçelim. 2009 yılında siz “iyi şeyler olacak” dediniz ve Türkiye'nin kadim sorunlarından Kürt meselesinin çözümü için adımlar atıldı. İyi şeyler de oldu. Ama sonu kötü bitti. Nerede yanlış yapıldı? Tekrar çözüm sürecine dönülür mü?

Abdullah Gül: Bu mesele Türkiye’nin en önemli konularından biridir. Buna şöyle bakarım; tüm ülkelerden daha fazla Kürt nüfusumuz var. Barzani’nin referandum tartışmaları olurken çok çarpıcıydı. CNN Türk’te bir harita üzerinde tartışılıyor, dört ülkedeki Kürtler gösteriliyordu haritada. Sonra CNN International’e geçtim aynı harita üzerinde konuşuluyor, ama bir farkla. Türkiye'nin üzerinde 15 milyon, Irak'ta 4 milyon, Suriye'de 2 milyon, İran’da 6 milyon yazıyor. Türkiye'deki haritada ise bu yoktu. Bu bir realite, bu kadar Kürt nüfusumuz var. Cevaplanması gereken asıl soru, bu nüfusumuzu ne kadar eşit vatandaş kılabiliyoruz, nasıl mutlu ve ülkesine bağlı hale getirebiliyoruz? Bu meseleye her yönüyle bakacaksınız. Kendi içerimizde bu meseleyi hallettiğimiz takdirde, hem kendi ülkemizi hem bölgeyi sağlamlaştırırız. Ama kendi ülkemizde bu meseleyi halledemezsek, meselenin kendi ülkemizde kalmayıp bölgesel ve uluslararası boyutlara ulaşmasından korkardım.

Yıldıray Oğur: Artık uluslararası bir meseleye dönüştü.

Abdullah Gül: Uygulanan politikaların neticesi, burada kimseyi suçlamak istemem. Hepimizin sorumluluğu. Kendi içimizde, kendi inisiyatifimizle yüksek insan hakları standartlarıyla halledemeyince bölgesel ve uluslararası boyutlara gitti, zor işler.

Ahmet Taşgetiren: HDP'ye yönelik bir tecrit, izolasyon var. Sağlıklı buluyor musunuz?

Abdullah Gül: Cumhurbaşkanlığımda hepsini angaje etmeye çok önem verirdim. Her dış ziyaretimde bütün partilerden olduğu gibi onlardan da temsilci alırdım. Bu beni gittiğim yerde güçlü yapardı. Masaya şöyle oturunca hepsini tanıtırdım. MHPli arkadaşımı da HDP’li arkadaşımı da tanıtırdım. Bütün gezilerimde de olmuşlardır. Hiçbir ayrım yapmadan bütün belediyeleri Batman'ı da Diyarbakır'ı da ziyaret etmişimdir. Onlara bu ülkeye ait olduklarını hep bu şekilde hissettirdim.

Elif Çakır: Dünyada mı böyle bir eğilim var acaba. Popülist hareketler, milliyetçilikler yükseliyor.

Abdullah Gül: II. Dünya harbinden önce bunlar hep yaşandı, hamaset, popülist akımlar… Sonra maliyeti dünya 50 milyon insanını kaybederek ödedi. Arkasından demokratik kurumlar kuruldu, Avrupa Konseyi, İnsan Hakları Mahkemesi gibi. Ama söylediğiniz gibi son birkaç yıl içerisinde korkunç bir şekilde başta İngiltere'de, ABD'de olmak üzere kazanmak için kutuplaştırmak, kazanmak için her şeyi mubah görmek anlayışı ortaya çıktı. Bu çok büyük bir tehlike. Çok olumsuz neticeleri de oldu. İngiltere'deki referandum, ABD'deki seçim gibi. Şimdi buna karşı reaksiyon da başladı. Bunların hepsi bir maliyet ödetiyor ondan sonra insanlık başka bir yol buluyor. İnsanlık şimdi de bunu deneyerek görecek.

ÜLKEYİ NORMALLEŞMENİN KISA YOLU; TUTUKSUZ YARGILAMA

Elif Çakır: Türkiye'de çok sayıda gazeteci, siyasetçi hiçbir dönemde olmadığı kadar hapiste. Osman Kavala, Ahmet Altan, Mümtazer Türköne, Selahattin Demirtaş cezaevinde. Ne düşünüyorsunuz?

Abdullah Gül: Yönetimin Türkiye'deki iklimi pozitife çevirme meselesinin en kısa yolu işte bu siyasetçilerin, yazarların, gazetecilerin ve sivil toplumcuların tutuksuz yargılanmasıdır. Zaten AYM'nin de AİHM’in de kararı bu yönde. Yüksek mahkeme kararları uygulanırsa bu adım içeride ve dışarıda çok takdir edilir ve olumlu hava, ekonomi dahil, birçok şeye yansır.

VAKIFLARIN BİLİM VE SANAT VAKFI TEPKİSİ ÖNEMLİYDİ

Yıldıray Oğur: Şehir Üniversitesi ve Bilim Sanat Vakfı’na kayyım atandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan kendisiyle bu konuda telefonda konuştuğunuzu açıkladı. Bilim ve Sanat Vakfı'na kayyım kararı sonrası da ilk defa İslami vakıflar ses çıkardılar. Bu konuda ne dersiniz?

Abdullah Gül: Üniversiteyi hep beraber kurduk. Sayın Cumhurbaşkanı'yla beraber açtık. Üniversiteye kayyım atanma sürecinde açıklamalar yapsam faydası olmayacaktı. Bu gidişatın yanlış olduğuna inandığım için kendisiyle konuştum. “Hep beraber kurduk” dedim, o da bana “Bu işi ben yaptım, tahsisi sonradan devire çevirmişler” dedi. “Devri ben de doğru bulmuyorum, ama tekrar tahsis yapılabilir” dedim. Sonuçta iyi bir üniversite. Neticede sizin kararınız ama düzeltilirse bütün arkadaşlar çok sevinir memnun olur, tersi kararda da çok üzülürler dedim. Öte yandan, diğer vakıfların bilahare Bilim ve Sanat Vakfına da kayyım tayin edilmesine tepkisini de önemli buluyorum.

GİT DENMİŞ, GELDİLER, SÖYLEDİKLERİMİ DİNLEYİP GİTTİLER

Elif Çakır: Bu size bugüne kadar hiç sorulmadı. O yüzden sormamız gerek. 2018 Cumhurbaşkanlığı seçiminde CHP ve Saadet Partisi sizi ortak cumhurbaşkanı adayı göstermek istedi. Siz bu girişimi kabul ettiniz ama aday olmadığınızı açıkladınız. Bu arada şu an bulunduğumuz ofisinizin olduğu yere bir helikopterle o günlerde Genelkurmay Başkanı olan sayın Hulusi Akar ve Cumhurbaşkanı sözcüsü İbrahim Kalın’ın gelip sizi ikna ettikleri söylendi. O süreçte tam olarak ne yaşandı? Neden aday olmadınız?

Abdullah Gül: Aslında bunları o günlerde şeffaf bir şekilde açıkladım. Açıklama metnimi okursanız bugün konuştuğumuz pek çok şeyin özünü de orada söyledim. Benim tekrar aday olmak gibi bir düşüncem olsaydı çok daha erkenden organize olurdum. Hayatı dernekçilikle ve siyasetle geçmiş biri herhalde oturup beklemezdi, süreci organize ederdim.

O günlerde görüşlerimi arkadaşlarla paylaşıyordum. Sonra Temel Bey geldi, size de görev düşüyor dedi. Ben artık yapacağımı yaptım, ne yapılacaksa artık siz yapacaksınız dediğimde, anketlere göre siz olursanız kazanırsınız bu gidişat düzeltilebilir dedi. Tabii ben memleketin gittiği istikameti görüyordum. Yakın arkadaşlarımla da konuştum. Şunu dedim; ben böyle ateşten bir gömleği giyerim. Ama şartlarım da var. Gerçekten böyle bir talep var mı, yok mu onu bilmem lazım. Hiçbir partinin adayı olmadan, bağımsız aday olurum dedim. Daha sonra bilinen sebeplerden dolayı adaylık konusu kapadı.

Yıldıray Oğur: Helikopter gerçekten bahçeye mi indi?

Abdullah Gül: (Gülüyor) Yok canım. Hemen yan taraf Üçüncü Kolordu zaten, oraya inmişler. Zaten bizim ofisimizle kolordu arasına bir bahçe kapısı var.

Yıldıray Oğur: Hulusi Akar liseden arkadaşınız galiba değil mi. Hatta İngiltere’de çekilmiş bir fotoğrafınız var, oradaki de Hulusi Bey mi?

Abdullah Gül: Evet doğrudur. Geçmişteki ilişkilerimiz çerçevesinde onlar bana herhangi bir şeyi telkin etme durumunda değillerdi. Onlara git denmiş, geldiler ve saygılı bir şekilde anlattıklarımı dinleyip gittiler.

DEVLET ADAMLARI RİSK DEĞİL, SORUMLULUK ALMALI

Yıldıray Oğur: Bu olay üzerine sizinle ilgili şöyle bir algı oluşturdu. Muhakkak duymuşsunuzdur. Sizin çok garantici olduğunuz, riske girmediğiniz, her şey hazır olsun öyle gelirim diyen bir yaklaşımınız olduğu söylendi. Pek çok şeyi arka planda yaptığınızı anlattınız. Ama toplumda da böyle yaygın bir algı var, ne dersiniz?

Abdullah Gül: Doğru, öyle derler (Gülüyor) Ben toplum meselelerinde toplumunun sorumluluğunu taşıyan siyasetçilerin, devlet adamlarının risk almasını çok yanlış görürüm. Onlar risk değil, sorumluluk almalılar. Bir tüccar olsa tabii ki çok kazanmak için riskli işlere girebilir. Ama risk alıyorum diye Devlet adamı olarak aldığınız kararların sonunda binlerce kadın dul, yüzbinlerce çocuk yetim kalıyorsa, milli çıkarlarınızla ilgili bir sürü gelişmeler yaşanıyorsa, içeride de bir kısım insan kar ediyor, bir kısım insan da zarar ediyorsa, bu benim devlet anlayışıma uygun değil doğrusu. Ben siyasetçi ve devlet adamının riskten ziyade sorumluluk duygusunu çok derin taşıması gerektiğine inanırım. Savaşta ölecek çocuğun kendi ailesinden bir çocukmuş gibi sorumluğunu hissetmesi gerekir. Aldığı ekonomik kararların sonuçlarını kendi ailesinin düşeceği büyük ekonomik sıkıntı gibi düşünmesi gerekir. Toplumla ilgili meselelerde muhakkak enine boyuna ölçüp biçmek tabii ki son kararı verdikten sonra da cesur olarak davranmak gerekir. Ama bunları yapmadan risk almak benim tarzım değil.

2007’DE PARTİ İÇİNDE AKSİ TELKİNLER OLDU, ADAYLIĞIMI AÇIKLADIM

Elif Çakır: Aslında riske girmediğiniz eleştirisini yanlışlayan bir örnek var. 2007’deki cumhurbaşkanlığı adaylığındaki kriz sırasında, seçimlerden sonra AK Parti'nin sizi tekrar aday göstermek istemediği ama sizin inisiyatif alarak aday olduğunuz yazıldı. Onun doğrusu nedir?

Abdullah Gül: O zaman parti içerisinde ve dışarıda çeşitli kulisler ve telkinler yükselmeye başlayınca ben tabii ki milletin gösterdiği istikameti görmezlikten gelemeyiz diyerek basın toplantısı yaptım. Adaylığımı açıkladım.

Elif Çakır: Garantici olduğunuz, riske girmediğiniz eleştirilerine cevap verdiniz. Ama sizin hakkınızda şöyle bir eleştiri de var. Sizin bugünkü duruma gelirken sessiz kaldığınız düşünülüyor, bu yüzden hem laik kesimde hem de muhafazakâr kesimde size kızgın olanlar var.

GEZİ OLAYLARI İLE GURUR DUYUYORUM DEDİM

Abdullah Gül: Nerede sessiz kaldım. Mesela en büyük olaylar Gezi olaylarıydı değil mi? Bana o zaman ilk sorulan soruya verdiğim cevap şuydu: “Bununla büyük bir gurur duyuyorum” dedim. Şaşırdı herkes. Çünkü “Türkiye'nin problemlerinin mahiyetini değiştirmişiz. Eskiden insanlar insan hakları için sokağa çıkardı. Faili meçhuller dursun diye çıkardı. Yolsuzluk dursun diye sokağa çıkardı. Şimdi insanlar ağacı kestirmem diye sokağa çıkmış, çevre duyarlılığı için sokağa çıkmış. Türkiye'nin problemlerini İngiltere'nin, ABD'nin problemleri haline çevirmişiz” dedim. Daha sonra bu toplumsal olay iyi yönetilemeyince terör örgütlerine büyük bir fırsat çıktı ve bildiğimiz vahim olaylar, vandallıklar cereyan eti. Açık söyleyeyim; benim birçok tavrım anlaşılmamış olabilir. Kendi camiamız da anlamamış olabilir. Ondan sonra daha ileri aşamalarda “demokrasi sadece seçim değildir” dedim. Bana o zaman bizim camiadan bazıları milli irade dersi vermeye kalktı. Milli idarenin ne olduğunu anlattım. Demokrasi sadece seçim değildir, seçimin ötesi vardır dedim. Halbuki ben şimdi bunları söylerken bu kadar tatsız politik ortamın içinde bunları tekrar konuşmak istemiyorum. O zamanlar tutuklu yargılamalarla ilgili yaptığım açıklamalara da bakın. Bireysel başvuru hakkı nasıl çıktı zannediyorsunuz, Haşim Bey’e gidin sorun.

27 NİSAN İÇİN GELİP HAKKINIZI HELAL EDİN DİYENLER OLDU

Yıldıray Oğur: Bugün yaşanan bazı sorunları muhafazakâr kesim şöyle değerlendiriyor. Bize de geçmişte çok kötü şeyler yapıldı, mağduriyetlere uğradık. Hatta sizin cumhurbaşkanlığı kriziniz hatırlatılıyor. 28 Şubat dönemi hatırlatılıyor. Tabii ki birçok alanda ilerlemeler yaşandı. Sorunlar çözüldü, evet başörtü meselesi çözüldü. Ama şimdi başka büyük sorunlar var. İleri mi gittik, geri mi gittik?

Abdullah Gül: Yıldıray, ben şöyle bakarım bu meselelere. Siyaset niçin yapılır? Halkına, bulunduğun topluma hizmet etmek için. Toplumun temel hak ve özgürlükleri olsun, mutlu olsunlar, zengin olsunlar. Bu konularda sıkıntı varsa siyasete girersiniz. Ben siyasette şunu gördüm. Biz dindar kesimler çok katı bir laiklik uygulamasıyla karşı karşıya kaldık. Solcuların, Kürtlerin ve azınlıkların da tabii başka problemleri vardı. Siyasette siz bunları çözerken eğer herkesi işin içine katarsanız, sorunları aşarsınız. İlerleme dediğiniz şey de böyle olur. Ama siz herhangi bir problemi tek başınıza, bunun primi bana ait olsun diye çözerken öbürünü dışlarsanız, anti tezinizi oluşturursunuz ve çatışma sürer gider. Türkiye birçok şeyi böyle kaybetti. Biz özgür ve demokratik bir ülkede dindar insanların da daha mutlu olacağına inandık. O yüzden Türkiye'deki problemleri bir daha geri gelmeyecek şekildei başkalarını da dahil ederek çözmemiz lazım. Çözüm de kapsayıcı olmalı. Cumhurbaşkanı olduğum dönemde Cumhuriyet mitinglerini, şunları bunları hepsini arkamda bıraktım. Ayrılırken o kesimlerin de gelebildikleri tek kapı bendim doğrusu. Benim eşim neler yaşadı başörtüsü yüzünden, ama ayrılırken de o günlerde en büyük itiraz eden çevreler kendisine iltifat ettiler. Hatta hakkınızı helal edin diyenler çok oldu. Önemli olan kendinize yapılanın başkasına yapılmasını istemeyeceksiniz. İşte beraber yaşamak böyle oluyor.

MUHAFAZAKARLAR ULUSALCILAŞIYOR

Yıldıray Oğur: Özellikle sosyal medyada muhafazakâr kesimde sizinle ilgili İngiltere’de Exeter Üniversitesi’nde bulunmanız, Kraliçe’nin davetindeki fraklı fotoğrafınız yüzünden “İşte Kraliçe’nin adamı” deniyor. Herhalde görmüşsünüzdür. Ne düşünüyorsunuz kendi camianızdan böyle yorumlar alınca?

Abdullah Gül: (Gülüyor) Güler misin ağlar mısın derler ya. Ben yüksek lisansımı da doktoramı da Türkiye'de İstanbul Üniversitesi'nde yaptım. Ben dil eğitimi için İngiltere'ye gittim. Bir sene Londra'da bir sene de Exeter Üniversitesi’nde doktora araştırmaları yaptım, kütüphanesinde çalıştım. Oradan bir diplomam yok. Araştırılırsa bu görülür. Daha sonra Dışişleri Bakanı'yken beni Exeter’e davet edip fahri doktora unvanı verdiler. Talebeliğimde ilk yurtdışı çıkışım İngiltere oldu. Orada ilk arkadaşlarımı Müslüman Talebeler Birliği’nde edindim, onlarla birlikte kaldım. Cumhurbaşkanı olduğumda Kraliçe Elizabeth Türkiye'ye resmi bir ziyaret için geldi. Sonra da onlar karşılık olarak davet ettiler. Londra Türk bayraklarıyla donatıldı, görkemli merasimler oldu. Bütün bunlar tabii ki Türkiye’nin itibarının göstergesiydi. Türk-İngiliz ilişkileri her alanda en iyi dönemine şahit oldu.

Yıldıray Oğur: Eskiden bu komplo teorilerini ulusalcılar dillendirirdi, şimdi muhafazakârlar dillendiriyor.

Abdullah Gül: Evet öyle, aslında muhafazakârlar ulusalcılaşıyorlar.

Ahmet Taşgetiren: AK Parti de aslında kendini restore etmeyi konuşuyor. Fabrika ayarlarına dönmek dendi, Cumhurbaşkanı “Ömerler lazım” gibi şeyler söyledi. Diyorum ki acaba siz bu partinin kurucusu olarak ne tavsiye edersiniz?

Abdullah Gül: Benim fikirlerimi arkadaşlar biliyorlar. Yeri geldiğinde de kendilerine doğrudan ifade ediyorum. Kongrelere davet ettiklerinde çektiğim telgraflarda verdiğim mesajlar kuruluş ilke ve değerlere hep vurgu yapar.

SİYASAL İSLAM TÜM DÜNYADA ÇÖKTÜ

Yıldıray Oğur: AK Parti tecrübesi dindar insanların, İslami hareketlerin demokrasiyle bir araya gelebileceği tecrübesi İslam dünyasındaki ülkelere ve İslami hareketlere de model olmuştu.

Abdullah Gül: Bu söylediğiniz çok doğru. Benim de en önem verdiğim konulardan biridir. Dindar insanların ve siyasi hareketlerin özgürlükçü olabilmesi olağanüstü önemi haiz bir konu. İslami kimlikli siyasi hareketler demokrat ve özgürlükçü olduklarında, temel insan haklarını evrensel anlamda benimsedikleri ve uyguladıkları takdirde, iktidar geldiklerinde de iyi yönetişimi gerçekleştirmiş olurlar. Bunun örneğini ilk dönemimizde verdik ve dindar insanların devlet yönetimini nasıl rasyonel esaslara göre yönetebildiklerini sergiledik. Bu başarı tüm İslam dünyasına ve hatta İslami hareketlere bir dönem ilham kaynağı oldu. Şimdi Siyasi İslam’ın çöküşü diye çok tartışmalar var.

Yıldıray Oğur: Siyasi İslam’ın çöktüğünü mü düşünüyorsunuz?

Abdullah Gül: Öyle, tüm dünyada. Biz bunu görüp, paradigmadan kopuşu gerçekleştirmiştik, ama sürdürülemedi.

Alıntı: Karar gazetesinü mü düşünüyorsunuz?


Abdullah Gül: Öyle, tüm dünyada. Biz bunu görüp, paradigmadan kopuşu gerçekleştirmiştik, ama sürdürülemedi.

Alıntı: Karar gazetesi

Dünyapress TV

Xəbər lenti