Ardını oxu...
Türkiyədə yaşayan professor, siyasi təhlilçi Toğrul İsmayıl Teleqraf.com-un Türkiyənin Suriyada həyata keçirdiyi əməliyyat və onun mümkün nəticələri ilə bağlı suallarını cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Toğrul bəy, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin (TSK) Suriyada həyata keçirdiyi əməliyyat, onun məqsədləri və əməliyyatın indiki mərhələsi barədə fikirləriniz nədən ibarətdir?
- Strateji və təhlükəsizlik baxımından Türkiyə üçün lazımlı əməliyyatdır. Bunu Türkiyə uzun müddətdir ki, tələb edirdi. Bu məqsədlə ABŞ-la danışıqlar aparılırdı. Sonda Türkiyə istəyinə nail oldu, ABŞ geri çəkildi və Türkiyə əməliyyata başladı.

Məncə, bu ABŞ üçün gözlənilməz oldu. ABŞ-ın indi təzadlı danışması, Türkiyəyə qarşı addımlar atması fikrimcə, Türkiyənin üstün olmasından qaynaqanır. Həm də Türkiyənin bölgədə artan nüfuzu ABŞ başda olmaqla bir çox ölkələri narahat etməyə başladı. Bu səbəbdən də əksər ölkələr az qala Türkiyəyə qarşı birləşdi. Əslində bu Türkiyənin xətası deyil, əksinə bölgədə apardığı fəaliyyətdən narahat olanların mövqeyidir. Dünya çapında bu hadisəyə münasibət isə kimlərin həqiqətən Türkiyənin dostu, kimlərinsə düşməni olduğunu ortaya çıxardı.

Mən ABŞ və Avropanın “Türkiyə bu məsələdə haqlıdır, terror ona ziyan vurur, amma Türkiyə əsgərini oradan çıxarmalıdır” mövqeyinin mənasını başa düşmürəm. Təsəvvür edin ki, ABŞ 7, Rusiya 3, Fransa 2 min kilometr kənardan bura müdaxilə edir, amma Türkiyənin 900 kilometr sərhəddi olmasına baxmayaraq, onun əməliyyat aparmasına etiraz olunur. Bu, çox qeyri-səmimi, sadəlövh yanaşmadır.

Türkiyə kimi bir dövlət sərhədləri yaxınlığında baş verən qanunsuzluğa heç vaxt laqeyd qala bilməzdi və əvvəl-axır terrorçuları bölgədən təmizləyəcəkdi. Türkiyənin məqsədi orada bir kürd dövlətinin qurulmasına mane omaqdan daha çox, birilərinin əli ilə süni bir dövlətin qurulması, gələcəkdə əldəqayırma dövlət vasitəsilə Türkiyənin ərazi bütövlüyünün təhdid edilməsinin qarşısını almaqdır. Bu da çoxlarının işinə yaramır, çünki onların başqa marağı var.

- Hazırda Suriyada ABŞ və Rusiya arasında razılaşma əldə edildiyi deyilir. Bildirilir ki, Türkiyə əməliyyatlara başlayandan sonra Moskva ilə Vaşiqnton arasında YPG mövzusunda razılaşma əldə olunub. Nəticədə ABŞ Menbiçdən çıxıb və şəhərə rusların dəstəyi ilə Əsəd ordusu daxil olub. Bunu necə izah etmək olar?
- Mənim ABŞ-la rusların razılaşması məsələsinə gülməyim gəlir. Doğrudur, razılaşa bilərlər və bu, mümkündür. Amma bu da məsələyə sadəlövh yanaşma olardı. Əsas məsələ odur ki, Türkiyə “Amerika getdi, yerinə Rusiya gələcək” deyə orada terrorun qalmasına imkan verəcək bir dövlət deyil. Ruslar da olsa, Türkiyə təzyiqini artıracaq. Bunu da ruslar gözəl bilir. Ruslar bilirlər ki, oradakı kürd qruplar onların yox, ABŞ-ın nəzarətindədir. Və bu qruplar bir zamanlar Rusiyanı satıb ABŞ tərəfinə keçiblər, indi ABŞ-ı satıb Rusiyanın tərəfinə keçsələr də, sabah eyni aqibət rusları gözləyəcək.

Ən önəmlisi budur ki, Əsəd rejimi bu bölgəyə hakim olacaqsa, separatçı kürdləri cəzalandıracaq.

Əslində oradakı etnik qruplar rahat yaşamaq istəyirsə, Türkiyənin həyata keçirdiyi əməliyyatı dəstəkləməlidir. Türkiyənin məqsədi kiminsə etnik və dini kimliyi ilə deyil, terrorla mübarizədir. Baxın, Avropa, Rusiya və ABŞ terrorla mübarizə aparanda onların etnik kimliyi qabardılmır, amma Türkiyə terrorizmlə mübarizə apararkən, onların etnik kimliyi ortaya qoyulur. Halbuki Türkiyədə MHP, CHP və AKP daxilində kürdlər təmsil olunur, onlar arasında deputatlar, nazirlər, iş adamları da var. Nəzərə alın ki, kürdlər Türkiyədə ancaq cənub-şərqdə yaşamırlar. Əksinə, Türkiyənin hər yerinə səpələnib yaşayırlar.

Bu mənada indi etnik kimlik məsələsini qabardanların məqsədi ancaq Türkiyənin apardığı əməliyyata kölgə salmaq deyil, eyni zamanda gələcəkdə Türkiyə daxilində etnik kimlik məsələsini tətikləməkdir. Bu, indiyə qədər Türkiyə daxilində baş tutmayıb. Çünki ölkə daxilində kürd-türk fərqliliyi yoxdur. PKK fərqi məsələsi var və bu illər ərzində PKK ən çox kürd xalqına zərər verib.

- Prezident Putinin Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi səfir Lavrentiyev bəyan edir ki, Ərdoğan onlara verdiyi sözü tutmayıb…
- Mən “yaxşı polis, pis polis” məsəlinə inanıram. Mənə görə Prezident Putin və Kremlin sözçüsü Peskovun açıqlamaları daha düzgündür. Ərdoğan və Türkiyə verdiyi sözün üzərində hər zaman dayanıb. Odur ki, bu yalan söhbətdir. Ərdoğan verdiyi sözü hər zaman tutar. Yox, əgər rusların ürəyindən başqa şey keçərsə, artıq bu, ayrı məsələdir. Elə ABŞ-ın da ürəyindən başqa şey keçə, hər kəs düşünə bilər ki, Türkiyə bu bataqlıqda batacaq. Bunlar ola bilər. Siz əməliyyat zamanı ordunun ələ keçirdiyi silahları, texnologiyanı gördünüzmü? “Türkiyənin qarşısında 50 minlik ordu durur, türk ordusu irəliləyə bilməyəcək” deyə rus və xarici kanallar xəbərlər yayırdı. Nə oldu? Hətta FETÖ-nü da dəstəkləyib deyəcəkdilər ki, Ərdoğan türk ordusunu çökdürdü. Bəs nə oldu? Sonda Türkiyənin haqlı olduğunu, ABŞ-ın terrorun təmizlənməsini istəmədiyini dünya gördümü? Bəs Türkiyə nə etməli idi? Həqiqət budur ki, Türkiyə Suriya torpaqlarını işğal etmir, işğalçı deyil, orada terrorun kökünü kəsir. Buna qədər Bəşər Əsəd buyurub ABŞ-ı Suriyadan çıxarardı. Niyə buna cürəti çatmırdı?

Türkiyə Astana prosesinə sadiqdir. Amma Türkiyəni nəzərə almadan burada hər hansı bir sərhədlər çəkmək istəyən imperialist qüvvələr sadəcə, xəyallar qururlar və bunu ancaq yuxularında görə bilərlər.

- Hazırda Suriyada türk ordusu ilə Əsəd ordusu arasında qarşıdurma baş verə bilərmi?
- Bəli, qarşıdurma baş verə bilər. Bu, istinsa deyil, amma qarşıdurma müharibəyə qədər inkişaf edə bilməz. Bunu etsə də, Əsəd rejimi edər. Dünənə qədər bu ərazilərə nəzarət edə bilməyən Əsəd rejimi Türkiyənin hərbi və diplomatik uğurlarından faydalanaraq dərhal bu bölgəyə sahiblənmək istəyəcəksə, dediyiniz qarşıdurma baş verə bilər. Türkiyə bu əraziləri işğal etmək niyyətində deyil.

Əksinə, Suriyadan ona pənah gətirən milyonlarla insanı öz ev-eşiyinə qaytarmaq, sabitliyi və təhlükəsizliyi təmin etmək istəyir. Yəni insanların təhlükəsiz yaşaması üçün buraları terrordan təmizləyib etibarlı bölgə halına gətirmək istəyir. Bunu Türkiyə birinci gündən bəyan edib, hətta bildirilib ki, həmin təhlükəsizlik bölgəsinin eni 30-40 kilometr olacaq. Türkiyə dediyindən imtina etməyib. Türk ordusu bəyəm Dəməşqə və ya Hələbəmi girib? Türkiyə Menbiç demişdi, bunda israr edirdi. Obama dövründə ABŞ oradan terrorçuları təmizləyəcəyi sözünü versə də, bunu həyata keçirmədi. Menbiçdə kürdlər yaşamır, oranın əhalisinin 2-3 faizi kürdlərdir, qalan çoxluq ərəblər, türkmanlar və digərləridir.

- Hazırda Menbiç Bəşər Əsədin qüvvələrinin əlindədir?
- Bunu isbat edəcək real fakt yoxdur. Belə məlumat yayılmşdı ki, amerikalılar Menbiçi ruslara verdi. Amma mən ciddi kanallarda belə məlumata rast gəlmədim. Əsəd ordusunun Menbiçə irəliləyə biləcəyi yerlərdə hazırda Azad Suriya Ordusu dayanır. Ehtiyatlı davranmaya da səbəb Əsəd ordusu və ruslarla qarşı-qarşıya gəlməməkdir.

- Ancaq görünən odur ki, türk ordusu əvvəlki günlərlə müqayisədə indi ləng əməliyyat keçirir, sanki nəyisə gözləyir…
- Hazırda əməliyyatların ləng getməsinə səbəb getdikcə operativ əməliyyatların əhalinin yaşadığı yerlərdə keçirilməsidir. Əhalinin zərər görməməsi üçün əməliyyatlar son dərəcə dəqiq və peşəkarlıqla aparılmalıdır.

- Sizcə, hazırda YPG və Rusiya faktiki anlaşma içərisində deyilmi və bu anlaşma Türkiyəyə qarşı işləmirmi?
- Sizcə, YPG və Rusiya Türkiyəyə qarşı anlaşa bilərmi? İkincisi, Rusiya YPG-dən əl çəkibmi? Rusiyanın hər zaman YPG, PKK və bu kimi qruplarla əlaqəsi olub və Türkiyə də bunu gözəl bilir. PYD-nin Moskvada təmsilçisi var, PKK-nı Rusiya terrorçu təşkilat kimi görmür. Söhbət ondan gedir ki, məhz YPG vasitəsilə Əsədi yıxmaq və ya onu məcbur edərək bölgədə süni dövlət yaratmaq planı vardı. Bunun da qarşısını əslində Türkiyə almış oldu. Əslində PYD/YPG-nin PKK ilə bağlantısının olduğu da ortaya net şəkildə çıxdı.

Türk ordusunun əməliyyatı zamanı ələ keçirilən məntəqələrdəki YPG ofislərində Abdullah Öcalanın portireti və şüarları buna əyani sübutdur.

- Sizcə, Türkiyə Suriyada apardığı əməliyyat nəticəsində məqsədinə çatacaqmı?
- Türkiyə artıq məqsədinə çatıb. Türkiyə sərhəd bölgəsində mövcud olan terrorçuları faktiki təmizləyib. Eləcə də M4 magistral yoluna nəzarəti əldə etdi. Hansı ki, bu yoldan YPG və ABŞ faydalanırdı. İndi əsas hədəf Menbiçdəki terror qruplarını oradan uzaqlaşdırmaq və buraya da əmin-amanlıq gətirməkdir.

Beləcə geniş bir zonanı təhlükəsiz bölgə halına gətirmək. Çünki bu ərazilərdən Türkiyə hədəfə alınırdı. Orada əgər sülhsevər qüvvələr olsaydı, heç vaxt Türkiyə əraziləri hədəfə almaz və mülki insanların ölümünə səbəb olmazdı.

- Bundan sonrakı mərhələdə Əsəd rejimi ilə Türkiyə hansı formada anlaşacaq?
- Əsədlə anlaşmaq hələlik mümkün deyil. Çünki Türkiyə dövlət başçısı bunu qəbul etmir. Bəşər Əsədi əli qana bulanmış siyasətçi kimi qiymətləndirir və s. Əlbəttə, Ərdoğanın bu məsələdə haqlı və ya haqsız olması barədə fikirlər səsləndirmək olar. Amma bütün hallarda Türkiyənin bu rejimlə əlaqəsi, hansısa şəkildə əməkdaşlığı var.

Əməliyyat başlamazdan əvvəldə Suriyanın İstanbuldakı konsulluğu vasitəsilə Dəməşq hökumətinə bilgi verilib. Burada Suriya rejimi deyil, Bəşər Əsədin özü ilə bağlı problem var. Türkiyə Suriyada inqilab və ya dövlət çevrilişi istəməyib. Sadəcə, Davudoğlunun dövründə Suriyada ədalətli seçkilərin keçirilməsi və iqtidarın demokratik olması çağırışı edilib. Bəşər Əsəd buna getmədi və dəhşətli itkilərlə üzləşdi. Ruslar olmasaydı, bu günə qədər Əsəd hakimiyyətdə qala bilməzdi. Türkiyə, Rusiya və İran bir məsələdə anlaşıb -Suriyanın ərazi bütövlüyündə.

Bundan sonrakı mərhələdə Türkiyənin bölgədə güclənməsi İran və Rusiyanı narahat edərsə və onlar Astana formatından çıxarlarsa, bu barədə indidən bir söz demək olmaz. Amma Türkiyə verdiyi sözə sadiqdir.
Ardını oxu...
Moskvada keçirilən “Karate 1” Premyer Liqa turnirinin qalibi Azərbaycan karateçisi Rafael Ağayev APA-nın Moskva müxbirinə müsahibə verib.



Həmin müsahibəni təqdim edirik:



Rafael, uzun müddətdən sonra tilsimi qırdın, qızı medala sahib oldun, təəssüratlarını bizimlə bölüşərdin…



- Hər bir idmançı qızıl medal alanda təəssüratı çox gözəl olur. Eyni ilə mənim də. Bu il məhz bu yarışla tilsimi qırdım. Bu il keçirilən yarışlarda 4 dəfə final oyununda məğlub olmuşdum. İki dəfə də yarım finalda məğlum olmuşdum. Nəhayət ki, bu ilin sonunda mən qızıl medalı əldə elədim. Şükür olsun Allaha, təəssüratlar çox gözəldir. Artıq biz sabah vətənə, Azərbaycana yola düşürük. Vətəndə bir gün istirahət edib, sonra yenidən məşqlərə başlayacağam. Çünki boşalmaq olmaz, yarışlarımız çoxdur.

Bildiyiniz kimi, karate yay olimpiya oyunlarına daxil edilib. Ona görə də, hər yarışdan ballar toplayırıq ki, olimpiya oyunlarına lisenziya qazanaq. Bu yarışları udmaqla. olimpiya oyunlarına lisenziya şansımı daha da gücləndirirəm. Gələn ilin mart ayında hansı karateçilərin olimpiya oyunlarına lisenziya qazanacağı dəqiq bilinəcək. Hələ ki, olimpiya lisenziyasında ikinci pillədə qərarlaşmışam. Bu, məni qane edir. Mart ayına qədər ilk dördlükdə olmalıyam. Əlimdən gələni edəcəm ki, bu mövqeni qoruyub saxlayım. Olimpiya oyunlarına vəsiqə qazanmağım dəqiqləşəndən sonra, 10 gün istirahət edib, yenidən məşqlərə başlayıb, Olimpiya oyunlarıma hazırlaşacam.



Olimpiya oyunları yolunda qəqiblərin kimlərdir?



- Olimpiya oyunlarına bir başa vəsiqə qazanan karateçi hələlik bəlli deyil. Amma Azərbaycandan qadınlar arasında karateçi İrina Zaretskadır. Mənim də bu siyahıya düşmək şansım çoxdur. O biri karateçilərimizə də uğurlar arzulayıram. Rəqiblərim İtaliyadan Luici Bussa, Yaponiyadan Kenni Şnura, İrandan Bəhmən və Ukrayndan Hornadır. Amma mən də heç bir rəqibim üçün hədiyyə deyiləm. Əlimdən gələni edəcəm ki, rəqiblərimə qalib gəlim.



Neçə vaxt idi ki, məğlubiyyətlə qarşılaşdırdın, belə desək, bir müddət qızıl medala həsrət qalmışdın. Səncə, bu nə ilə əlaqədar idi?



- Yəqin ki, yorğunluqdan olub. Bu il məğlubiyyətlə üzləşdiyim dörd finalın hamısı çox mühüm yarışlar idi. Bunlardan ikisi, Premier Liqalar, dünya çempionatlarından da güclü yarışlar idi. Bir dəfə Avropa oyunlarında, bir dəfə də Avropa çempionatının finalında məğlub olmuşam. Şükürlər olsun ki, qismət bu günə imiş.

Moskvada keçirilən “Karate-1” Premyer Liqa turnirinin qalibi, çempion oldum. Güləşdə, cüdoda olimpiya lsenziyası biraz başqa cürdür. Karate ilk dəfə yay olimpiya oyunlarına daxil edildiyi üçün daha çətindir. Məni hələ bu yarışdan sonra qarşıda daha 8 yarış gözləyir ki, olimpiyadaya lisenziya qazanım. Çalışacam ki, ilk beşlikdə qalım. Əsas məsələ olimpiya oyunlarına lisenziya qazanmağımdır.

Fərid Əkbərov

Ardını oxu...

Bir neçə gün əvvəl deputat mandantından imtina edən Rafael Cəbraylov Real TV-nin rəhbəri Mirşahin Ağayevin onun haqqında söylədiyi tənqidi fikirlərə sərt şəkildə cavab verib.

AzPolitika”nın məlumatına görə, Rafael Cəbraylov Demokrat.az-a açıqlamasında bildirib ki, Mirşahinin sonuncu dəfə onun haqqında səsləndirdiyi fikirlər qərəzlidir: “Mən Mirşahinin bu cür mövqeyinə açıqlama vermək istəməzdim. Yalnız qısa formada onu demək istəyirəm ki, hörmətli akademikimiz Cəlal Əliyev Mirşahin haqqında elə bir xarakteristika verib ki, onun üzərindən mənim hər hansı fikir söyləməyim yersiz olardı. Allah Cəlal Əliyevə rəhmət etsin. Mərhum akademikin vermiş olduğu həmin açıqlama Mirşahinin alnına yapışdırılmış etiketdir. Mirşahin bundan sonra da bütün fəaliyyəti ilə həmin etiketə layiq olduğunu göstərir və bu gün də göstərməkdədir”.

Ardını oxu...

Keçmiş deputat Müasir Müsavat Partiyasının sədri Hafiz Hacıyevin onun həyat yoldaşının erməni olması haqqında səsləndirdiyi fikirlərə də sərt formada cavab verib: “Hər kəs bilir ki, Hafiz Hacıyev Azərbaycan siyasətinin klounudur. Düşünürəm ki, bunu bilməyən yoxdur. Təxminən üç il bundan əvvəl Hafiz Hacıyev Xalq artisti Aygün Kazımova və digər bəzi səhnə xanımları haqqında ağızına gələni danışmışdı. Həmin vaxtı Aygün Kazımova ona tutarlı cavab vermişdi, Hafiz Hacıyevin özü və arvadı haqqında təhqiramiz fikirlər demişdi. Əgər Hafiz Hacıyevin bir damla namusu, qeyrəti olsaydı, o, bir daha bu söhbətə qayıtmazdı. Bilirsiniz, kişi kişi ilə vuruşar, amma kişi bu söhbətə qadını, ailəni qatmaz. Söhbət əsl kişidən gedir. Düşünürəm ki, son vaxtlar mənim başıma gələn bəlaların dirijoru həm də Hafiz Hacıyevi maliyələşdirir və buna görə də o, belə danışır. Mənim həyat yoldaşım əslən Yevlax rayonundandır. Onun nəslində belə erməni yoxdur və olmayıb. Amma mən buradan üzümü Hafiz Hacıyevə tutub deyirəm: Hafiz Hacıyev, sən ermənidən əmələ gəlmisən. Əgər sənin bir damla şərəfin, namusun, qeyrətin varsa, məni ver məhkəməyə və mənim vəkillərim tutarlı dəlillərlə sübut etsinlər ki, sən ermənidən əmələ gəlmisən. Cəsarətin varsa, məni ver məhkəməyə, gözləyirəm!”.

Ardını oxu...

Rafael Cəbraylov ölənədək siyasi əqdisini dəyişməyəcəyini də söyləyib: “Elə bir dövrə gəlib çatmışıq ki, hətta xamilyon da insanlara həsəd aparır. Çünki bir sıra insanlar var ki, onlar vəziyyətə uyğun olaraq nəinki siyasi əqidələrini, hətta rənglərini belə dəyişə bilirlər. Mənim keçmiş həmkarım Gültəkin Hacıbəyli növbəti dəfə deputat seçilməyən kimi dərhal siyasi mövqeyini dəyişdi və radikal müxalifətə üz tutdu.

Yəqin ki, hər kəs onun Ulu Öndər Heydər Əliyev və ölkə Prezidentinin siyasi kursu haqqında odlu-alovlu çıxışlarını yaxşı xatırlayır. Amma deputat seçilməyən kimi öz mövqeyini asanlıqla dəyişmək və daban-dabana zidd olan siyasi əqidəyə qulluq etmək doğrudan da başadüşülən deyil. Bilirsiniz, insanlar siyasi əqidəsini dəyişəndə onsuz da bu müsbət qarşılanan hal deyil. Siyasi əqidəsini kişilər dəyişəndə yenə də başa düşmək olur. Amma bunu xanımların dəyişməsi yaxşı hal deyil. Amma bildirmək istəyirəm ki, mənim bir siyasi əqidəm var. Bütün ömrüm boyu Heydər Əliyevin strategiyasına və ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin siyasi kursuna həm sədaqətli olmuşam, həm də xidmət etmişəm. Bu siyasi əqidənin ömrüm boyu da daşıyıcısı olaraq qalacam”.

 
Ardını oxu...
Xırdalanda 27-ci məhəllədə qalmaqal böyüyür. 
"Yeni Sabah" xatırladır ki, sözügedən məhəllədəki 2B saylı binanın arxası zəbt edilib. Binanın sakini Asif Lərifov bildirib ki, Mirsahib adlı şəxs həmin ərazidə özünə qanunsuz ev tikib və təsərrüfat açıb. "Düz mənim pəncərəmin altında ördək, it saxlayır. Heyvanların səsindən və antisanitariyadan təngə gəlmişik", - deyə Asif Lətifov bildirib.

O, bununla bağlı Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinə müraciət edib. Əraziyə icra hakimiyyətin məsul şəxsləri baxış keçirib.

Redaksiyamızla əlaqə saxlayan Asif Lətifov bildirib ki, hələ də problem həllini tapmayıb. "Nəinki problem həllini tapıb, əksinə həmin şəxs özünə yol çəkir. Yanğından təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulan yolu da bağlayıb. Məsələ ilə bağlı "JEK"ə də müraciət etmişəm. Deyirlər ki, o öz bildiyini eləyir. Heç bir tədbir görmürlər", - deyən Asif Lətifov əlavə edib.

Şikayətçi icra hakimiyyətindən cavab gözləyir. Onun sözlərinə görə, problem həll olunmayacağı təqdirdə məhkəməyə müraciət edəcək: "Yaşamaq mümkün deyil. Amma nədənsə bu qanunsuzluğa son qoyulmur. Məcburam yuxarı orqanlara eyni zamanda məhkəməyə müraciət edim. Başqa çıxış yolum yoxdur".
Ardını oxu...
C. Bayoğlu: “Qüdsün bağımsızlığı dünyada dinlərarası düşmənçiliyin sonu olacaq”


“Azərbaycan – Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyası ideyasını gündəmə gətirən “Birləşik Azərbaycan Yurdları” Ocağının başqanı Cahandar Bayoğlunun fikirləri son günlərdə Türkiyə, Güney Azərbaycan, Quzey Kıbrıs və Orta Asiyada çox maraqla qarşılanıbdır. İrəli sürülən “Orta Doğunun barış təminatçısı” konsepsiyası bölgə toplumları və dövlətlərinin 1919-cu ildən sonra 100 ildir davam edən təriqət, məzhəb, dövlətlər və toplumlar arası intriqaların, vətəndaş savaşlarının qarşısının alınması kimi dəyərləndirilib. Yüz ildir bölgədə yaşanılan “neoimperializm”in dərin siyasi hədəflərinin durdurulması yolları ilk dəfədir ki, açıq müzakirələrə səbəb olmuşdur. Bütün bunların çalarları ilə açıqlanması üçün Cahandar Bayoğlu ilə bir daha həmin mövzunu müzakirə etdik.

– Cahandar bəy, ötən müsahibənizin sonunda “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasının Orta Doğu və bölgəmiz üçün barışın təminatçısı olduğunu bildirərək yeni bir dövlətlər blokunun yaranmasına işarə etmişdiniz. Bunu necə izah edərdiniz?

– “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyası ədalətə dayanıqlı, demokratik dəyərlərə sahib olan, dünya sivilizasiyasına yeni tövhələr verən, bəşəriyyət üçün təhlükəli olan terrorizmi, insan alveri, dünya mədəniyyətinin simvolları kimi tarixi maddi-mədəniyyət abidələrini qoruyan, mənəvi və milli dəyərlər üzərində bərqarar olan bir birlik olduğu üçün bölgədə əməkdaşlıq edəcək bütün dövlətlərin bu prinsiplərə əməl etməsindən keçəcəkdir. Biz hesab edirik ki, İraq və Suriya kimi ölkələrdə yaşanılan antiinsani proseslərin bölgədə gücə çevrilən “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasının iştirakı sayəsində sivil dünyanın birgəliyi ilə müsbət şəkildə sonuclanacağı qaçılmazdır. Bu ölkələrdə olan bütün antiinsani güclər sıradan çıxarıldıqdan sonra, insanlıq, milli və mənəvi dəyərlərə söykənən demokratik institutlar formalaşcaqdır və sonucda xalqların iradəsi ilə gerçəkləşən demokratik dövlətlər qurulacaqdır. Suriya və İraqda qurulan demokratik dövlətlərin təsiri qonşu avtoritar və totalitar rejimlərin demokratikləşməsinə gətirib çıxaracaq. Qətər, İordaniya, Livan, Liviya, Yəmən, Oman, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Tunis, Əlcəzair, Sudan, Mərakeş və Fələstin kimi dövlətlər bu proseslərin içində olacaq. Eyni zamanda Təbriz mərkəzli Azərbaycan Türk Dövlətinin doğusunda olan Pakistan və Əfqanıstanda ciddi dəyişikliklər baş verəcəkdir ki, bu prosesin tərkib hissəsinə çevrilə bilsinlər.

– Bəs bölgədəki İsrail dövlətinin yeri necə olacaq?

– Mövcud şərait və proseslərin dinamikasını izlədikcə İsrail dövləti “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasına qarşı ola bilməyəcək və onunla əməkdaşlığa üstünlük verəcək. İsrail bir dövlət olaraq Fələstinin sınırlarını tanıyacaq və qarşılıqlı addımları Fələstin atmalı olacaq. Dünyada və bölgədə barışın əbədi təminatı üçün Qüds şəhərinə isə özəl dövlət statusu verilməli, bu dövlətin varlığının qorunması üçün bütün səmavi dinlər adına xristian, müsəlman və yəhudi dünyası ölkələri buraya maddi yardımlar etməlidirlər. Vatikanda olduğu kimi, simvolik olaraq Qüds dövlətinin polisi və təhlükəsizlik qüvvələrinin olması və beynəlxalq subyekt kimi tanınmalı, BMT-nin tam hüquqlu üzvü olmalıdır. Bu amil dünyanın dinlərarası rəqabət və qarşıdurmalardan uzaqlaşdıraraq, bəşəri dəyərlərə üstünlük verərək, yaxşı mənada rəqabətlərin yaranmasına gətirib çıxaracaq. Bu rəqabətlər dünyamızda yaşayan toplumların hər birinin insanlıq uğrunda bəşəriyyətin gözəlləşməsinə gətirməlidir.

– Orta Doğu ölkələrindən fərqli olaraq, Pakistan və Əfqanıstanda baş verəcək prosesləri necə qiymətləndirirsiniz?

– “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyası ilə isti münasibətlərdə olan Pakistan təbii ki, bölgədəki digər dövlətlərdən bir çox müsbət cəhətlərinə görə fərqlənir. Pakistanda demokratik dövlət institutları və hökumətin seçki yolu ilə formalaşması bir gerçəklikdir. Amma, bəşəriyyət üçün terror gücləri Pakistanda əmin-amanlığa, qorxusuz həyat şərtlərinə mane olmaqdadır. Qonşu Hindistanla dini ayrımçılıq adı altında, etnik və milli, eyni zamanda ərazi sorumluluqları yaşanılır. Bu problemlər Pakistanın inkişafı məsələsi istiqamətində ciddi şəkildə maneədir. “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyası bölgədə söz sahibi olmağa başladıqdan sonra, Pakistanla olan sıcaq ilişkilərindən dolayı ortaq əməkdaşlığa üstünlük verilməsi sayəsində bu ölkə üçün problem olan amillər qısa bir zamanda aradan qalxacaq, bölgədə çox ciddi şəkildə aparıcı bir dövlət statusuna malik olacaqdır. Pakistanda baş verən müsbət dəyişikliklər həm də “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasının yüksəlişi deməkdir. Bunun eyni zamanda Əfqanıstana cidd şəkildə təsiri olacaqdır. Beləliklə də ilk addım kimi terror mənbələri tamamilə darmadağın olunacaq. Təbriz mərkəzli Azərbaycan Türk Dövləti ilə sınır olan bölgələrdə yaşayan Əfqanıstan türklərinin passionarlığı ölkənin sabit və rahat həyat tərzinə keçməsini təmin edəcəkdir. Əfqanıstanda yeni bir siyasi şərait yarandığı üçün demokratik dəyişikliklərin baş verməsi sürətlənəcək, demokratik institutlar da formalaşacaq, dövlət xalq iradəsinə söykənən quruluşla əvəzlənəcəkdir.

– Cahandar bəy, söylədiklərinizin analoji olaraq böyük bir keçmişi vardır. Həm də belə bir ənənə vaxtilə yenicə qurulan Türkiyə Cümhuriyyəti çağında mövcud olmuşdu. Belə ki, Mustafa Kamal Atatürk I Dünya Savaşından sonra öz ölkəsinin ağır şərtlər içində olmasına baxmayaraq, Əfqanıstanda müasir tipli dövlət quruluşu, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, biznes, fabriklər açmaqla və digər sahələrdə gərəkən kadrları ortaya göndərmkəklə demokratik dövlət modelini irəli sürmüşdü.

– Gerçəkdən də Əfqanıstanın bir dövlət olaraq, varlığı, inkişafı istiqamətində Türkiyənin çox böyük rolu olmuşdur. Mustafa Kamal Atatürk Əmənulla Xanın rəhbərliyi altında Əfqanıstanın dövlət müstəqilliyinin tanınması istiqamətində böyük yardımlar etmişdi. Bu dövlətin müstəilliyini tanıyan ilk dövlət də elə Türkiyə Cümhuriyyəti olmuşdur. İlk müasir tipli məktəblərin, universitetlərin, xəstəxanaların, mədəniyyət, ocaqlarının, fabriklərin açılmasında, beynəlxalq əlaqələrinin sivil yolla inkişafında Türkiyə Cümhuriyyətinin xüsusi əməyi olmuşdur. Təəssüflər olsun ki, Mustafa Kamal Atatürkdən sonra, bu ənənə davam etdirilmədi. Harada “neoimperilizm” və “neokolonial” siyasət hökm sürürsə, bilin ki, orada xalqların istismarı var və həyat şərtləri yerli toplumlar üçün dözülməzliklə müşahidə olunur. Yaşadığımız 21-ci yüzilin şərtləri tamamilə fərqli standartları tələb edir. Əfqanıstan və Pakistanda demokratik dövlət modelinin güclənməsi bəşəriyyətin inkişafına təkan verə biləcək böyük bir proses deməkdir. Sömürgəçiliyin sonlanmasının tərkib hissəsi olacaqdır.

– Bu kimi dəyişikliklər baş verdikcə bölgə dövlətlərinin işbirliyini necə görürsünüz?

– “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasının cazibəsi və təsiri ilə demokratik dəyərlərə söykənən dövlətlər zaman-zaman ATA-nın təşəbbüsü ilə yaradılan Demokratik Dövlətlər Birliyinə qoşulacaqlar. Bu birliyə İsrail, Fələstin, İraq, Pakistan, Əfqanıstan, Suriya və bütün ərəb ölkələri, demokratik Gürcüstanın da daxil olması bölgəsəl tələblərdən biridir.

– Bəs Ermənistanın bu birlikdə yerini necə görürsünüz?

– Bu məsələ daha çox ermənilərin yanaşmasına bağlıdır. Ermənistan adlı ölkə könüllü olaraq Qarabağ məsələsindən imtina edərsə, tarixi türk yurdlarından zaman-zaman qovulan Azərbaycan türklərinin doğma torpaqlarına qayıdışını hüquqi şəkildə təmin edərsə, uluslararası projelərdə iştirak etmək, “Azərbaycan-Türkiyə Alyansı” (ATA) konfederasiyasına inteqrasiya məqbul sayıla bilər. Yox, əgər cılız hisslərindən imtina etməzsə, “Ermənistan” adlı bölgədə qalmayacaqlarını imzalamış olacaqlar. İkinci hal ədalətə dayanıqlı, bəşəri görüşlərə malik olan biz türklər üçün arzu olunmazdır. Çox istərdik ki, ermənilər birinci təklifi seçsinlər və türk ədalətinə sığınsınlar, bölgədə rahat həyat sürsünlər.

– Demokratik Dövlətlər Birliyinin yaranmasını necə dəyərləndirərdiniz?

– Demokratik Dövlətlər Birliyini (DDB) Avropa Birliyinin doğu dünyasında bir model olaraq görürük. ATA-nın liderliyində qurulan bu birliyin hökümətlər, dövlətlərarası və parlamentlərarası çalışqan orqanlar olmaqla ortaq iqtisadi məkana çevrilməlidir.

– Cahandar bəy, Orta Doğunun bir parçası olan Quzey Kıbrız Türk Cümhuriyyəti ilə bağlı fikir səsləndirmədiniz.

– KKTC zatən Azərbaycan-Türkiyə Alyansı (ATA) konfederasiyasının subyektlərindən biridir və ondan ayrı düşünülməməlidir.
(ardı var)
Ardını oxu...
Söhbətləşdi: Ənvər Yusifoğlu
Ardını oxu...
Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, Prezidentin eks-köməkçisi, politoloq Eldar Namazovun Redaktor.az-a müsahibəsinin II hissəsini təqdim edirik:

- Ermənistan XİN rəhbəri Zöhrab Mnatsakanyan həmkarı Elmar Məmmədyarovla görüşəcəyini açıqlayıb. Paşinyan isə məlum bəyanatlarından hələ nə imtina edib, nə də o fikirlərini təkzib edib. Sizcə, Azərbaycan tərəfi danışıqları davam etdirməlidirmi?

- Ermənilər danışıqları davam etdirmək istəmirlər. Erməni tərəfi onlara qarşı beynəlxalq ekspertlər, diplomatlar tərəfindən formalaşan mənfi münasibəti bir az düzəltmək istəyirlər. Paşinyan artıq “Miatsum”un baş verdiyini elan edirsə, hansı danışıqlardan söhbət gedə bilər? Diplomatiyada belə bir anlayış var: əvvəlki kimi işləri davam etdirmək. Ancaq hansısa hadisə baş verəndə, tərəflərdən biri kəskin addım atanda, bundan narazı olan qüvvələr həmin siyasəti yürütməkdən imtina edirlər. Bu sözü ruslara Krım hadisələrindən sonra dedilər. Krım Rusiya tərəfindən ilhaq olunandan sonra rəsmi Moskva çox çalışdı ki, Avropa və ABŞ-la bütün mövzularda danışıqlara hazır olduğunu göstərsin. Ancaq bu, qəbul edilmədi. Rusiyaya atdığı addımlardan imtina etmək, yanlış yoldan geri çəkilmək mesajı verildi. İndi Paşinyanın da “Miatsum baş verib, Qarabağ Ermənistana birləşdirilib” şüarından sonra ermənilərlə əvvəlki kimi danışıqlar aparmağın heç bir mənası yoxdur. Bu, çox ciddi məsələdir. Rəsmi Bakı reaksiya verməli, bu bəyanatı verən adamlarla danışıqlar aparmağın mümkün olmadığını Minsk Qrupuna və digər beynəlxalq qurumlara çatdırmalıdır. Bu məsələni qabartmalıyıq. Sabah Azərbaycan torpaqlarını müharibə yolu ilə azad edəndə, bütün dünya ictimaiyyəti barmağını Ermənistana tuşlamalıdır. Bu vəziyyətdə bizim XİN rəhbəri yenə də erməni həmkarı ilə çay içib, şəkil çəkdirsə, eyni bəyanatları davam etdirsə, Aprel döyüşlərində yaranmış vəziyyətə qayıdacağıq.



- Necə düşünürsünüz, bu görüş baş tutacaqmı?

- Görüş baş tutsa, biz erməniləri çətin durumdan çıxaracağıq. Necə ki, vaxtı ilə Aprel döyüşlərindən sonra Mnatsakanyanla şəkillər çəkdirib, mülayim bəyanatlar səsləndirməklə Ermənistana bir qapı açdıq ki, təzyiqlərin altından çıxa bilsin. Bütün dünya artıq ermənilərə təzyiq göstərməyə hazırlaşırdı. Ermənistana təzyiq prosesinə başlanılanda Azərbaycan diplomatiyası proseslərin üstündən xətt çəkdi. İndi Paşinyanın bu biabrçı bəyanatlarından sonra Azərbaycan diplomatiyası yenə də onlara bu şansı versə, çox böyük səhvə yol vermiş olacaq.



- Hakimiyyətdə bəzi qüvvələr açıq şəkildə Ermənistana qarşı sərt addımlar atmağın tərəfdarıdır. Bu halda parlamentdə Məmmədyarovun Mnatsakanyanla görüşə göndərilib-göndərilməməsi məsələsi müzakiə oluna bilərmi?

- Heç kimin Qarabağ məsələsi ilə bağlı monopoliyası yoxdur. Nə iqtidarın, nə də müxalifətin. Bu bizim ümummilli məsələmizdir. Hər kəsin yaranmış durumda öz mövqeyini ortaya qoyub hansısa təkliflər verməsi, mövqe nümayiş etdirməsi çox vacibdir. Qərarı hakimiyyət verir. Ancaq həm millət vəkillərinin, həm ekspertlərin, həm də ictimaiyyətin də mövqeyi nəzərə alınmalıdır. 



- Ermənistan Xarici İşlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan erməni xarici siyasətinin 3 əsas prinsipini açıqladı. Maraqlıdır ki, bunlardan biri də panermənizm idi. İrəvanın bu yolu seçməkdə məqsədi nədir?

- Bu elə Ermənistanın futbol yığmasının 30 il ərzində dünya və UEFA çempionu olması ilə bağlı “strategiya”ya bənzər bir şeydir. Digər tərəfdən, onlar diaspora ilə işi gücləndirmək istəyirlər. Paşinyan və onun komandası hesab edir ki, Qərbdə yerləşən erməni diasporu onlara daha çox kömək edə bilər. Bu, Rusiyada yaşayan ermənilərdən gələn yardımın azalması ilə də bağlıdır. Yeni ideyalar axtarışındadırlar. Rusiyanın İrəvandakı hakimiyyətə münasibəti nə qədər soyuqdursa, Rusiyada yaşayan erməni diasporasının da yardımları ona görə dəyişir... Bu yaxınlarda ermənilər Dağlıq Qarabağda guya Panarmeniya adı altında idman yarışları keçirirdi. Ancaq erməni mətbuatında çıxan məqalələrdən bu yarışların iflasa uğradığı, biabrçı şəkildə keçdiyi məlum oldu. Təsəvvür edin ki, orada müxtəlif ölkələrdən gələn idmançılar öz pulu ilə maşın tutub stadionlara getməli olmuşdular. Çünki onları qaldığı yerlərdən stadiona aparmaq üçün nəqliyyat vasitəsi də ayrılmamışdı. Elə erməni mətbuatında gedən məqalə başlıqlarını oxusaq, bu oyunlarının iflasa uğramasının şahidi olarıq. Ona görə də Paşinyanın özünün də, onun XİN rəhbərinin də bəyanatları sərsəm, reallıqdan uzaq olacaq. Artıq erməni mətbuatı da bu bəyanatlara ciddi yanaşmır. Necə ki, Qarabağa 150 km uzunluğunda yol çəkiləcəyi ilə bağlı bəyanatlar, elə erməni mətbuatında gülüşlə qarşılandı. Təsadüfi deyil ki, Ermənistanda bu sahəyə cavabdeh olan şəxslər bu bəyanata dərhal reaksiya verdi və büdcədə bu yolun çəkilməsi üçün vəsaitin olmadığını dedilər. Digər tərəfdən, işğal edilmiş ərazilərə heç bir beynəlxalq fond və təşkilat pul ayıra bilməz. Çünki bu ərazilər Ermənistanın tərkibinə daxil deyil. Paşinyanın da, Mnatsakanyanın da verdiyi bəyanatlar sadəcə sabun köpüyünü xatırladır. Vaxt udmaq, cəmiyyətin başını qatmaq lazımdır...



- Paşinyan bir müddət öncə 3 müşavirini istefaya göndərdi. Maraqlısı budur ki, onların hər biri Qərblə yaxşı əlaqələri olan şəxslər idi. Putinin səfəri ərəfəsində Pşainyanın bu cür gediş etməsi nədən xəbər verir? Paşinyan da Sarkisyan kimi Putinin vassalı olmağı öz üzərinə götürəcəkmi?

- Mən bir hadisəni xatırlayıram. Biz rəhmətlik Vəfa Quluzadə ilə çox yaxın dost idik. Dostluğumuz hakimiyyətdə bir yerdə çalışdığımız dövrdə də, ondan sonra da davam edirdi. Bir dəfə Vəfa Quluzadə Rusiya siyasəti ilə bağlı çox sərt müsahibə verdi. O, qeyd etmişdi ki: “Yeltsin Administrasiyasının siyasəti Azərbaycanı NATO-ya doğru inteqrasiya olmağa məcbur edir. Azərbaycan öz milli maraqlarını müdafiə etməlidir. Bu vəziyyətdən çıxış yolu Avroatlantik məkana inteqrasiya ilə bağlıdır”. Həmin bəyanat Azərbaycan Prezidentinin dövlət müşaviri adından səslənmişdi. Ona görə də bu bəyanata reaksiyalar çox ciddi oldu. Bu bəyanatın üstündən bir neçə həftə keçəndən sonra, Rusiyanın səfiri Azərbaycan Prezidentindən görüş istədi. Bu görüşdə Vəfa Quluzadənin bəyanatını tənqid edərək, Rusiyanın narazılığını ifadə etdi. Prezidentin bu haqda Vəfa Quluzadə ilə söhbəti oldu, ancaq heç bir iradı olmadı. Həmin söhbətdə mən də iştirak edirdim. Hətta Prezident baş verənləri Vəfaya gülməli hadisə kimi danışdı. Həmin söhbətdə mən bir məsələni tutdum. Vəfa Quluzadənin sözündən də başa düşdüm ki, ruslar bir müddət gözlədi və gördü ki, bu bəyanatı yalnız Vəfa Quluzadə verib. Nə Xarici İşlər nazirliyində, nə də digər dövlət qurumlarında kimsə belə bir açıq bəyanat verdi... Ona görə də o qənaətə gəldilər ki, bəyanatı sadəcə Vəfa Quluzadə verirsə, deməli onun mövqeyi əsas deyil. Ona görə də cürət edib, Heydər Əliyevə narazılıq etməyə başlayıblar. Sizə səmimi deyirəm, Heydər Əliyev və Vəfa Quluzadə ilə müzakirə aparmadan, səhəri gün mətbuatı yanıma çağıraraq, Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlığının tərəfdarı olduğumu bəyan etdim və bu məsələyə çox ciddi yanaşmağın vacibliyi bildirdim. Eyni zamanda Rusiyanın Azərbaycana qarşı siyasətini ciddi şəkildə tənqid etdim. Yəni Rusiyanın siyasəti Azərbaycana qarşı yönəlibsə, çıxış yolunu NATO-ya üzvlükdə və Avropaya inteqrasiyada gördüyümü prezidentin köməkçisi və onun katibliyinin rəhbəri kimi səsləndirdim. Açıqlama mətbuatda çıxanda prezident mənə bununla bağlı heç nə demədi. Mən işimlə əlaqədar prezidentin yanına hər gün ən azı 10 dəfə girib-çıxmalı olurdum. Həmin gün Heydər Əliyev mənə baxıb gülümsədi və başqa söhbət etmədi. Ancaq Moskva ondan sonra bu məsələ ilə bağlı Heydər Əliyevdən görüş istəmədi. Kremldə artıq Azərbaycanla bağlı məsələlərdə ciddi düşünməyə başladılar və özlərini yığışdırdılar. Bu, Yeltsinin dövründə olan hadisə idi. İndi Paşinyan Putini bir az yumşaltmaq, Rusiyanın qəzəbindən canını qurtarmaq üçün özü ilə gətirdiyi komandanı uzaqlaşdırmağa başlayıb. Bu da İrəvandakı hakimiyyətin nə qədər zəif, aciz olduğunu göstərir.



- Köçəryanın da bundan öncə payızda müqavimət hərəkatının başlaması ilə bağlı bəyanatı olmuşdu. Maraqlıdır ki, onun elan etdiyi tarix də Putinin İrəvana səfəri ərəfəsinə düşür. Bu tarixin seçilməsi təsadüfdür, yoxsa Köçəryanın hansısa planı var?

- Putin açıq-aydın Ermənistanın indiki hakimiyyətinə keçmiş prezidentinlərin həbsi, təqib etdirilməsi ilə bağlı narazılıq mesajını vermişdi. Putinin adından Sergey Lavrov da bunu bəyan etmişdi. Lavrov Ermənistan hakimiyyətini razılaşmanı pozmaqda ittiham etmişdi. Ermənistanın Konstitusiyasında da prezidentin toxunulmazlığı prinsipi var. Hətta Avropa strukturlarından da bu məsələdə Paşinyana dəstək gəlmir. Əksinə, Köçəryanı müdafiə edən hakimlər Paşinyandan xəbərsiz Venesiya Komissiyasına rəsmi müraciət edirlər. Həmin hakimlər əvvəlcədən Venesiya Komissiyasının qərarını bilirlər. Çünki bu prinsip konstitusiyada əksini tapıbsa, Paşinyan özündən əvvəlki prezidentləri həbs etdirə bilməz. Paşinyanın özünü hansı çətinliklərə saldığına fikir verin. O, iki addım qabağını görmür və bu cür sərsəm addımlar atır. Ona görə də Putinin bu səfəri ikitərəfli münasibətlərlə bağlı deyil. Bu Avrasiya İqtisadi Birliyinin növbəti iclasıdır. Bütün hallarda, bu günə kimi Rusiya rəhbərliyinin Ermənistan cəmiyyətinə göndərdiyi mesajlar, adətən Paşinyan hakimiyyətinin xeyrinə işləməyib. Ona görə də bu istiqamətdə yeni mesajların vriləcəyini də gözləyirəm.



- Ermənistan xarici işlər naziri başda olmaqla, erməni rəsmiləri və ekspertlər tərəfindən son zamanlar Türkiyənin Azərbaycana artan hərbi dəstəyindən narazılıq ifadə olunur. Türkiyənin Naxçıvanda hərbi baza yaratması ilə bağlı həyəcan təbili çalınır. Azərbaycan bu məsələdə niyə susqunluq ifadə edir?

- Elə məqamlar var ki, Azərbaycan diplomatiyası daha fəal və aktiv olmalıdır. Ancaq elə məsələlər var ki, orada müəyyən mənada susqunluq nümayiş etdirmək özü bir diplomatiyadır. Bir misal gətirim: II Dünya müharibəsi gedirdi. Cavan fizik alim Filerov orduya çağırılmışdı. Onun qulluq etdiyi hərbi hissə Rusiya şəhərlərinin birində yerləşirdi. Xidmətdə olduğu dövrdə, fürsətdən istifadə edib yeni nüvə fizikası ilə məşqul olurdu. Yeni elmi əsərlərlə tanış olmaq üçün həmin şəhərdəki kitabxanaya gedir. Orada Almaniyada bu sahəyə aid nəşr olunan jurnallarla tanış olandan sonra, çox narahat olur. Jurnallarda bu sahə ilə bağlı bir dənə də olsa məqalə yox idi. Təcili, Stalinə məktub yazır. Məktubda qeyd edir ki, son dövrlərdə Almaniyada çıxan elmi jurnallarda nüvə tədqiqatları ilə bağlı bir dənə də olsun məqalə yoxdur, tam susqunluqdur. Bu o deməkdir ki, almanlar nüvə silahının istehsalı ilə bağlı ciddi işlər aparırlar. Ona görə də bu sahədə bütün informasiyanı bağlayıblar. Bu susqunluq məhz ona dəlalət edir. Məktub Stalinə çatır. O, məktubu oxuyan kimi akademik Kurçatovu yanına çağırır. Stalin tapşırır ki, Kurçatov üçün şərait yaradılsın və təcili olaraq ordu nüvə silahının hazırlanması işlərini sürətlə qursun. Yəni alman jurnallarının bu sahədəki susqunluğu Moskvaya mesaj idi ki, bu sahədə çox ciddi işlər görülür. Mənə elə gəlir ki, Naxçıvan məsələsində də Azərbaycan tərəfinin susqunluğu düzgün yanaşmadır. Gələcək işlərdə, o cümlədən Zəngəzurun Azərbaycana qaytarılmasında Naxçıvanda yeni formalaşmış ordunun böyük rolu olacaq. Ümumiyyətlə, Naxçıvanı Azərbaycandan ayıran, işğal altında olan Zəngəzurun xəritəsinə baxsaq, oradakı cənub rayonlarımızın sərhədlərini hərbi əməliyyatlarla bərpa edə bilsək, Muxtar respublika ilə Azərbaycanın arasındakı işğal olunmuş Mehri rayonunu bizdən ayıran məsafə cəmi 30-40 km-dir. Azərbaycan ordusu üçün cənub rayonları işğaldan azad olunandan sonra tarixi yanlışlığı (Zəngəzurun itirilməsini) aradan qaldırmaq üçün çox yaxşı strateji imkanlar var. Ermənilərin narahatlığı da məhz bununla bağlıdır. Azərbaycanın bu sahədə fəal açıqlamalar verməsinə ehtiyac da yoxdur. Əsas, görülən işləri yüksək səviyyədə həyata keçirməkdir.
Ardını oxu...
Mira Həsənova

regnum.ru, 04.09.2019



REGNUM İA-nın suallarını Türkiyənin gündəlik “Aydınlık” çap nəşrinin baş redaktoru Mustafa İlker Yücel cavablandırır.



-Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (ƏİP) üzvləri keçmiş baş nazir Əhməd Davudoğlunu öz sıralarından çıxdaş etməyə çağırıblar. Bu qərarın səbəbi nədir?

-Doğrudan da, ƏİP-in rəhbər qurumu Davudoğlunun siyasi birlikdən çıxdaşı haqda tələbi intizam kollegiyasına göndərməyi yekdilliklə bəyənib. Prosedurun işə salınması haqda qərar partiyanın Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin toplantısından sonra qəbul olunub. Bu, keçmiş baş nazirin üzv olduğu partiyanın ünvanına son tənqidi bəyanatları ilə bağlıdır. Davudoğlunun xətti partiyanın baş xəttindən ayrılır. Problemin məğzini tutmaq üçün ƏİP-in iki dönəmə bölmək mümkün olan tarixinə səyahət etmək gərəkdir: birinci dönəm 2002-ci ildə yaradıldığı vaxtdan 2014-cü ilədək, ikinci dönəm 2014-cü ildən indiki ana qədər göstərilir. ƏİP 2014-cü ilə qədər bölgədə ABŞ-ın siyasətinə tərəfdar idi, 2014-cü ildən sonra isə partiyanın müəyyənedici vəzifəsi Türkiyənin təhlükəsizliyinin təmini üzrə siyasət oldu. Davudoğlu isə ABŞ-ın “adamı” sayılıb və Amerikayönlü siyasətə tərəfdar idi. Hətta Amerikanın məşhur “Foreign Policy” nəşri Davudoğlunun istefasından əlüstü sonra yazmışdı: “ABŞ Ankaradakı adamını itirdi”. Amma qarşıdan gələn dövrdə Ankarada artıq ABŞ-ın adamı olmayacaq.

-Bəs partiyanın kursunu dəyişməyə nə səbəb olub? Və Davudoğlunun mövqeyi necə idi?

-Səbəblər çox idi. Türkiyənin vətənsevər gücləri MKİ-yə tabe FETÖ qüvvələri – ABŞ-da yaşayan Fətullah Gülənin Türkiyədə terrorçu sayılan, ən mühüm dövlət qurumlarına sızmış təşkilatı ilə qəti mübarizəyə başladılar. Onlar öz əməlləri ilə PKK-ı qidalandırıb və gücləndiriblər. Bu proses öz arasında qarşılıqlı əlaqəli çoxlu amillərin cəmlənməsilə başlanıb. Partiya üçün bu yeni dönəmdə bu ərazilərdən gələn təhlükələri dəf etmək və ölkənin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə Türkiyə silahlı gücləri İraq və Suriyanın şimalına göndərilib, Türkiyə orada faktiki olaraq amerikalıların “yoluna çıxıb”. Türkiyə etnik separatizm mərkəzlərinə çevrilmiş yerli hakimiyyət qurumlarını PKK-nın nəzarətindən çıxarmağa, bununla öz əməliyyatlarını keçirmək imkanından məhrum olan FETÖ-ü tərki-silah etməyə nail olub. Davudoğlu isə əvvəlki siyasətə tərəfdarlığı davam etdirib, yeni proseslərin iştirakçısı olmayıb.

-Davudoğlu hakim partiyanın qurulmasının qaynağında durub, Türkiyənin baş naziri, buna qədər isə beş il boyunca xarici işlər naziri idi. Qulluq borcuna görə çoxlu “saray sirləri” ona bəllidir. Bu günlərdə də ictimaiyyət qarşısında “əski səhifələri açmaq” hədəsi gəlib. Davudoğlunun mümkün açıqlamaları Türkiyə hökuməti üçün nələr törədə bilər?

-Onun bəyanatı ƏİP daxilində kəskin reaksiya doğurub və məhz bu onun partiya sıralarından çıxdaşına yol açıb. Amma düşünmürəm ki, Davudoğlu açıqlama ilə çıxış etmək riskinə gedər. Çünki onun özünə cavab verə bilməyəcəyi ciddi suallar yarana bilər. Məsələn, Liviya “üsyançıları”na 300 milyon dollar həcmində maliyyə dəstəyindən danışıb. Hətta nağıl eləyib ki, pul təyyarə ilə göndərilib. Terrorçular isə bildiriblər ki, pullar az olub. Bəs çatmayan məbləğ hara yox olub, nəyə xərclənib? Ya da, bax, bu – Suriya məmurları xatırladıblar ki, Davudoğlu Dəməşqdə danışıq masasının üzərinə ən mühüm nazirliklərin “Müsəlman qardaşlar”a verildiyi siyahı qoyub və bu siyahı Amerikanınkını eynilə təkrar edib. Bundan başqa, Davudoğlu ABŞ-la məğzi ictimaiyyətə açıqlanmamış danışıqlar aparıb. Suriya sərhədi məhz onun baş nazirliyi dönəmində terrorçular üçün açılmışdı, İŞİD, ən-Nusra üzvləri sərhədi sərbəst keçirdilər. Eyni zamanda MKİ o vaxtlar Qafqazdan və Çinin Sinszyan bölgəsindən terrorçu qruplaşmaları bu ərazilərə daşıyıb. Biz MKİ ilə sazişin ayrıntılarını belə də bilmədik. Bəs Rusiyanın vurulmuş təyyarəsi ilə bağlı əhvalat? Axı o zaman özü boynuna alıb: “Mən əmr etmişəm”. Rusiya-Türkiyə münasibətlərində ciddi gərginlik doğurmuş və Türkiyə iqtisadiyyatına ən böyük zərbə vurmuş bu qərarın alınma səbəbləri hələ də suallar doğurur. Nəticə: Davudoğlu təmkin və sükutu saxlamağa məcburdur, çünki postda olduğu dönəmdə izahı ona çətin olacaq qərarlar qəbul edib.

-Davudoğlu əvvəllər yeni siyasi partiya yaratmağı elan edib. Hakim partiyanın sıralarını tərk etmiş keçmiş ədliyyə naziri Sədullah Ərgün, baş nazirin keçmiş birinci müavini Bəşir Atalay, keçmiş təhsil naziri Hüseyn Çəlik, iqtisadiyyat məsələləri üzrə keçmiş nazir Əli Babacan eyni şeydən danışıblar, məlumat gəlib ki, keçmiş prezident Abdulla Gül də bu siyasi hərəkata qoşulacaq.

-Bu adların hamısı həmin operadandır. Onlar bunu birbaşa bildirməsələr də, görürük ki, FETO-dan qurtulmaq onlar üçün prioritet deyildi. Buna görə də onlar hakimiyyətdə olanda heç vaxt bu təşkilatın hədəfi olmayıblar. Düşünürəm ki, onlar gülənçilərlə mübarizəyə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğanın şəxsi savaşı kimi yanaşırlar. Hətta istəyirlər ki, PKK-nın siyasi qanadı – Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) siyasi arenada yer tutsun. Onlar partiyanın 2014-cü ilə qədərki bütün siyasətini düzgün sayırlar. Türkiyə silahlı güclərinin effektli mübarizəsini ardıcıl tənqid edərək deyirlər ki, “təhlükəsizlik siyasəti üstün gəlir”. Biz ABŞ və AB-nin Türkiyəni öz siyasətlərinə məcbur etdiyinə qarşı onların bəyanatlarının belə də şahidi olmadıq. Onlar demokratiya uğrunda mübarizəni qeyri-demokratik ünsürlərdən istifadə ilə aparır, bu zaman Türkiyənin əsas problemlərinə məhəl qoymurlar. Mən düşünmürəm ki, onlaırn hakim partiyadan çıxmaqları ƏİP-də ciddi disbalans, ya da parçalanma yaradar. Əksinə, belə istefalar milli yönlü siyasətçilərə yol açır. Əslində, bu proses partiya daxilində təmizlik, qabığı dəyişdirməkdir.

Tərcümə Strateq.az-ındır.
Ardını oxu...
 

Bəzən möcüzəsini əsirgəyən ögey dünyaya qəzəblənirsən. Sonra ayaqların səni bayrağa boyanmış yuvaya qonaq aparır. Saat kimi susan bir qəlb düz üç köksə dolub daş divarları isidir, gözlərinə baxır, əllərinə toxunur.

Artıq bir il varmış ki, bu ocağın zaman qovan masa üstü saatı yorulub yatırmış. Nə bir usta, nə saatsaz bu cihazı yuxudan oyada bilib. Bu səssizlik Rəşadın qulağını batırarmış. Bir gün saatı əlinə alıb sxemini yenidən qurur. “Evdə işləməyən saat xeyirə əlamət deyil” deyib zamana meydan oxuyur. Ömrünü də, geriyə qalan zamanını da o saatın içinə doldurub 3 canına əmanət edir. Sonra səmaya qalxır.

Publika.az-ı evinə qonaq edən qəhrəman qartalımızın könül yarı deyir ki, əlindən gəlməyən iş yox idi Rəşadın... Mühəndislik etsin, ev qursun, ən çətin riyazi məsələləri çözsün, səmaya uçsun, vətəni sevsin... Ən çox da vətəni sevməyi bacarırdı. Sevdiklərini bircə-bircə vətən kimi qoruyurdu. Qoruyacaq.

- Rəşad haqda keçmiş zamanda danışa bilmirəm. Hər gün qayıdacağını gözlədik. Hər qapı səsinin, hər naməlum zəngin Rəşadın müjdəçisi olacağına ümid etdik.

Ardını oxu...

- Gedər gəlməzə necə yola saldınız onu?

- Çox yaxşı əhvalda sağollaşdıq. Bir gün öncə növbədə idi. Amma hava şəraiti imkan vermədiyi üçün uçuşları olmamışdı. Axşam evə döndü. Tez-tələsik yeməyini yedi. Dedi, elə utanıram ki, sizə az zaman ayırıram. Gəlin, heç olmasa bir neçə saatlıq da olsa gəzməyə gedək. Vaxt itirmədən hazırlaşdıq. Böyük oğlum Turqut getmək istəmədi. 3 gün idi ki, qayınanam rayondan qonaq gəlmişdi. Qəribə təsadüfə baxın, konfransa hazırlaşdığım üçün qayınanamı rayondan çağırdım ki, uşaqlarla vaxt keçirsin, mən də yazımı tamamlayım. Sanki bu da bir işarə idi ki, Rəşadın son günlərində anası da yanında olsun.

Turqut dedi, mən nənəmlə qalacam. Balaca oğlumuzu götürüb əyləncə mərkəzinə getdik. Mağazaları gəzdik, Qabil əyləncə mərkəzində oynadı. Rəşad həmin məqamda həyatından elə razı idi ki, dedi, bütün yorğunluğum çıxdı. Axşam saat 10-da evə qayıtdıq. Bizi qoyub harasa getdi. Uşaqlar da artıq yatmışdı. Bir müddət sonra əlində dolu zənbillərlə geri döndü. İstədiyimiz hər şeyi artıqlaması ilə alıb gətirdi (ağlayır... ağlayırıq... söhbət boyu gözümüz dolub boşalır).

Soyuducunu doldurdu. Uşaqların çox sevdiyi konfetlər vardı, neçə vaxt idi heç bir marketdə tapmırdıq. Onu da tapıb almışdı.

Ərzaqları yerbəyer elədik. Dedi, yatma, 2 saatdan sonra gedirəm. Gəl, otur, söhbətləşək. 3:30-da çıxıb gedəcəkdi. Gözləri gülürdü sevincdən. Yola saldım, getdi...

Ertəsi gün günorta zəng etdim, nömrəsinə zəng çatmadı. Adətən elə olanda özümüz narahat etmirdik ki, vəzifə başındadır. Anamla alış-verişə getdim. Qohumlarımızın Gəncədə xeyir işi olacaqdı, hazırlıq görürdük. Axşam zəng vurdu, dedi, zəngini indi gördüm. Hər şeylə maraqlandı. Lazımi əşyaları adığım üçün çox sevindi. Dedim, necəsən? Cavab verdi ki, çox yaxşıyam. Sağollaşdıq. Bir də axşam saat 9-da zəng etdi. Mən də o vaxt balaca oğlumu həyətə aparırdım. Qayınanam narahat halda mənə xəbər etdi ki, Rəşad zəng eləmişdi. Səninlə danışmaq istəyirdi. Tez qayıdıb nömrəsini yığdım. Dedim, Rəşad, niyə narahatsan? Dedi, yooox, narahat deyiləm. Sən telefona cavab vermədin, bir az qorxdum ki, görəsən nə baş verib... (Göz yaşı... Sükut... Əbədi səssizlik...)

 

Soruşdum, nə vaxt qayıdacaqsan? Dedi, iki saata bitirəcəyik işimizi. Vaxt tamam olan kimi zəng vurmağa başladım. Nömrəyə zəng çatmır. Bəlkə 70 dəfə, 80 dəfə yenidən yığdım nömrəsini... Səhər 5-ə qalmış xəbər gəldi ki, Rəşadın təyyarəsi qəzaya uğrayıb. Yenə də inanmadıq. O, bizimlə yaşayırdı, bizimlə nəfəs alırdı. Hətta sonuncu gün gəzəndə dedi, biz ömrümüzün sonuna qədər birgə olacığıq.

- Sizcə, ölümünü öncədən hiss edirdi?

- Yox. Məncə, hiss etmirdi. Övladlarımızın gələcəyi ilə bağlı o qədər arzuları, planları vardı ki, ölümü özünə yaxın buraxmırdı. Hətta o məzuniyyətə çıxandan sonra istirahətə getməyi düşünürdük.

Qapının şüşəsindən balaca kölgə görünür. Artıq atasına yuxularda sarılacaq körpə barmaqlar qapını açıb yanımıza gəlir. Gözlərindən qəm qaynayan ananın üzünə əzablı təbəssüm qonur.

- Atasına çox bənzəyir, Qabil.

- Böyük qardaşı daha çox oxşayır ona. Atasının ölümüdən xəbərsizdir hələ. Alışdıra-alışdıra söyləmək istəyirəm artıq gəlməyəcəyini. Soruşanda, deyirəm, atan Türkiyədə təlimlərdədir. Oradan Suriyaya keçəcək. Suriyada da bilirsən də müharibə gedir. Hər şey ola bilər. Bəlkə bir ilə qayıdar. Deyir, ana, məndə elə bir hiss var ki, atam artıq bir ildir ki, yanımızda yoxdur. Deyirəm, yox bir aydır ki, yoxdur. Bir az fikrə gedir:

- Yox, nə danışırsan, o qədər vaxt yanımda olmasa, ürəyim dayanar. Ölərəm darıxmaqdan.

Çox həssasdır, atasına dəhşətli dərəcədə bağlıdır. Ona görə psixoloqla məsləhətləşmədən qara xəbəri verə bilmərəm. Bu günlər ərzində çox arıqlayıb. Deyir, atam orada yaxşı yemir yəqin. Axı o, ancaq sən bişirdiyin yeməkləri sevir.

- Yəqin səsini də eşitmək istəyir.

- Bir neçə dəfə demişəm ki, sən yatanda, zəng vurdu, danışdıq. Deyir, gələn səfər məni oyatmasan, inciyərəm səndən. Sualları bitmir, tükənmir. Dünən soruşur ki, axı yaxşı pilotlar arxa planda qalmalıdır. Atamı niyə müharibəyə aparıblar? (adını bilmədiyim gəlmiş-keçmiş bütün şəhid övladlarına sarılmaq keçir içimdən).

Çox bərk xəstələnib. Bütün gecəni yatmayıb. Uşaqlar belə xəstələnəndə, Rəşad da mənimlə birgə gecəni oyaq qalırdı. Sübhdən durub işə getsə də, yatmırdı. Dünən Turqutla gecəni yatmadıq. Yağış yağdı. Sizin Rəşad haqda yazınızın həmin cümləsini xatırladım.

Bu gündən Rəşadı səmada axtarın. Hər narahat ildırım Rəşadın dolan mavi gözləridir. Balası üçün darıxır.

Ardını oxu...

- Könül xanım, bu sevginin laaap əvvəlinə, doğulduğu günə qayıdaq?

- Bizi tanış etmişdilər. 24 avqust- ölümünün bir ayında tanışlığımızın 9-cu il dönümü idi. Hətta qeyd etməyi planlaşdırırdıq. 2011-ci il 24 apreldə toyumuz oldu.

- Ən çox hansı cəhətinə aşiq olmuşdunuz?

- O qədər yüksək keyfiyyətləri vardı ki... Mədəni, alicənab, ən əsası insanlığa saf münsibətinə vurulmuşdum.

- Peşəsinin əzəməti ilə yanaşı riskini də dərk edərək sevmişdiniz...

- Əlbəttə. Fəxr edirəm onun sənəti ilə.

- Hamımız fəxr edirik.

- Onun hər bir şücaəti bizim başımızın ucalığıdır. Ölümü Rəşada yaraşdırmıram. Toya qədər olan 8 ay müddətində ən xırda kobudluğunu da görmədim. Qohumlarıma, valideynlərimə qarşı hər zaman hörmətlə yanaşıb.

- Ailədə belə deyək “buket-konfet” dövrünü bəzən problemlər, mübahisələr də əvəzləyir. Heç incikliyiniz olurdu?

- Bilirsiniz, yadda qalacaq şeylər deylidi. O qədər müsbət keyfiyyətləri vardı ki, xırda məişət narazılıqlarını qapayırdı. Onları vurğulamaq, üzərində durmaq belə əsassızdır. Ən xırda istəyimizi də həyata keçirirdi. Sənətimdəki xırda uğurlarımla da fəxr edirdi. Professor olacağım günü gözləyirdi. Konfranslara hazırlaşanda, nitqimi öncə onunla bölüşürdüm. Tövsiyələr verirdi.

“Bax, bu hissəni də vurğulasan, daha yaxşı olar”.

“Bu sözlə əvəzləsən, daha gözəl səslənər. Bircə həyəcanlanma”.

- Musiqini sevirdi?

- Çox sevirdi. Mən pianoda ifa edirdim. O, uşaqlarla dinləyirdi, rəqs edirdilər. Kiçik ev konsertləri qururduq.

- Hansı əsərləri daha çox dinləyirdi?

- Həmişə deyirdi, Bethovenin “Ay sonatası”, Şopenin “Noktyurn” əsərlərini ifa elə, qulaq asmaq istəyirəm. Uşaqlarla birgə əsgər marşını, himnimizi oxuyardıq. Bax, belə...

Ardını oxu...

- Yəqin ki, bu halı tək mən sezməmişəm. Rəşadın o qədər müdrik gözləri vardı ki, baxanda 34 yaş vermək olmur. Sanki dünyanın hər üzünü görmüş ahıl insan baxır şəkildən.

(Çəkməcədən toy albomunu çıxardır. Dünyanın ən parlaq iki cüt gözü gülür üzümə).

- Baxın, burada 26 yaşı var. Yenə də eyni müdrik baxışlardır. Ümumiyyətlə, öz üzərinə işləyən insan idi. Sənətinə dair bütün yenilikləri, ədəbiyyatları oxuyurdu, püxtələşirdi. Artıq il yarımdır ki, hərbi hissə komandirinin şəxsi heyət üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdu. Özü də bununla qürur duyurdu.

- Sarışın, mavi gözlü idi Rəşad...

- Nənəsi Vaya xanımın 18 yaşı olanda, Ukraynadan Şəmkirə gəlin köçür. Babası ilə nənəsi Rəşadla nəfəs alırdılar. Çünki Rəşad 9 aylıq olanda anası digər övladını dünyaya gətirməyə hazırlaşır və onu babasıgil aparıb böyüdürlər. Gənc yaşda oğullarını da itirdikləri üçün Rəşadı ikiqat sevirdilər. Çox isnişmişdilər ona. Babası Cənubi Azərbaycandan idi. Toyumuzdan bir il öncə dünyadan köçmüşdü. Biz tanış olanda, babasının ölümündən çox böyük təəssüflə danışırdı. Qohumların, qonşuların dediyindən bilirdim ki, çox zəhmətkeş, mərd insan olub. Yaşadığı ərazidə böyük ad-sana sahib imiş. Rəşadın vətənpərvər böyüməsində babasının böyük əməyi var. Həmişə deyirdi ki, babamın arzularını gerçəkləşdirəcəm. Babası 90 il ömür sürüb. Rəşadın pilot olduğunu da görmüşdü. Danışardı ki, son vaxtlar xəstə yatağında idi. Amma mən pilot forması ilə yanına gələndə dik dururdu ki, ondan nigaran getməyim xidmətə. Rəşadın ən böyük maddi və mənəvi dəstəkçisi də o olub. Özü də işləyəndən sonra babası ilə nənəsinin bütün ehtiyaclarını ödəyirdi. Bunu özünə mənəvi borc sayırdı. Nənəsi azərbaycanca çox gözəl danışırdı. Toyumuzdan bir il sonra dünyasını dəyişdi. Mükəmməl tərbiyə vermişdilər Rəşada... İstənilən hadisəni sülh yolu ilə yorumlayırdı, heç kimin haqqına girməzdi, münaqişədən qaçırdı.

- Sizcə, pilot olmasaydı, hansı sənəti seçərdi?

- Həkim. Həmişə deyirdi ki, uşaq vaxtı arzum həkim olmaq idi. Amma kəndimizin səmasında təyyarə görəndə, pilot olmaq istədim. Öz qərarı ilə pilot olmuşdu. Dəfələrlə Türkiyədə təşkil olunan “Turan Şahinləri” təlimlərində yüksək nailiyyətlər qazanmışdı.

- Qanayan yaranızı bir də mən deşmək istəmirəm. Amma cəsəd tapılanda, ilk nə haqda düşündünüz?

- Son məqama kimi ümid edirdik ki, sağ qayıdacaq. Deyirdik, bəlkə haradasa katapult edib, üzüb çıxıb. Mütləq qayıdacaq. Yuxusuz gecələr, həyəcanlı gözləntilər...hələ də keçmir. Dəfələrlə hadisə yerində oldum. Özümə yer tapa bilmirdim. Sağ olsunlar, axtarış qrupu gecə-gündüz çalışırdı, bizi məlumatlandırırdılar.

Ardını oxu...

- Son gedişini saymasaq, ən uzun müddətli yoxluğu neçə gün olmuşdu?

- 2016-ı ildə hardasa 27-28 günlük ezamiyyətə getmişdi. Hələ onda belə Turqut özünə yer tapa bilmirdi ki, atamı istəyirəm. Keçən il Konyada təlim məşqlərinə getmişdi. 10 gün idi ki, orada idi. Həftə sonu Turqutla birgə yanına getdik. Muzeyləri gəzdik. Nə yaxşı ki, getdik. Turqut birinci sinifə gedəcəkdi. Rəşad bütün məktəb ləvazimatlarını Türkiyədən aldı. Ümumiyyətlə, bizə hər şeyin ən yaxşısını yaraşdırırdı.

- Könül xanım, ömür boyu əllərinizi isidəcək xatirəniz hansıdır?

- Övladlarımızın dünyaya gəlişi. Qohumlarımız deyir ki, övladlarının doğum anında gözündəki sevinci heç nə ilə ifadə edə bilmərik. Mənə elə gözəl təbrik yazmışdı ki, hər iki doğumdan sonra... Heç vaxt unuda bilmərəm - “Toylarında birgə rəqs edəcəyik”. Deyirdi, başımın tacısınız.

- Qız övlad istəyərdi, sizcə?

- Qızları da çox sevirdi. Amma nədənsə mən istəyrdim, oğlum olsun. Sanki arxa, dayaqdır oğul. Həmişə deyirdi, mənim üçün fərqi yoxdur. Uşaqlar dünyaya gəlndə dedi, elə mən də oğlan olsun istəyirdim.

- 37 yaşdan sonra təqaüdə çıxmaq hüququ vardı, eləmi?

- Bəli, 3 il vaxtı qalmışdı. Qala da bilərdi, çıxa da. Bu artıq onun seçimi olacaqdı.

- Sizcə, davam etmək istərdi?

- Mən ona həmişə deyirdim ki, sən irəli getməlisən. General rütbəsinədək yüksəlməlisən. Özü də peşəsi ilə qürur duyurdu. Bəzən bir müddət uçmurdular. Uzun fasilədən sonra uçuşu həyata keçirirdilər. Gəlib deyirdi ki, sanki bədənim dincəldi, özümə gəldim.

- Sevdiyi işi, gözəl ailəsi, doğmaları. Bəs qəlbinin bir köşəsində sızlayan yarası vardı?

- Məncə, yox. Olsaydı, bizimlə bölüşərdi.

Rəşadın ən böyük arzusu Qarabağımızın düşmən tapdağından azad olunmasında iştirak edərək, Qarabağda təşkil olunmuş qələbə paradında fəxarətlə iştirak etmək idi.

- Heç ağladığını görmüşdünüz?

- Özü də deyirdi ki, babam dünyasını dəyişəndən sonra ağlamamışam. Ümumiyyətlə, ictimai yerlərdə utancaq, təmkinli sakit adam idi. Amma evdə çox rahat, şən zarafatcıl Rəşada çevrilirdi.

- Dostları çox idi?

- Onu sevən çox yaxşı dostları vardı. Amma ailə ilə dost münasibətini bir-birinə qatmırdı, evə çağırmırdı. Bu da yəqin hərbçi olmağından irəli gəlirdi. Yanvarın 7-si onun, 8-i isə mənim doğum günümdür. Çox vaxt birgə qeyd edirdik. Evə gələn qonaqlar üçün nələr etmirdi. Çox qonaqpərvər idi.

- Övadlarınızı ata peşəsində görmək istərdinizmi?

- Turqutun neyrocərrah olmağını istərdik. Təbii ki, böyüyüb özü seçəcək. Amma həmişə soruşdurdu ki, ata, mən kardiocərrahlığı seçsəm, yaxşı olar, yoxsa beyin cərrahlığını? O, da son qərarı həmişə özünə buraxırdı. Turqut bizə deyirdi, mən elə bir dərman hazırlayacam ki, siz onu içib ölməyəcəksiniz.

Ardını oxu...

- Bu günlərdə bir verilişə baxdım. Milli qəhrəman Çingiz Mustafayevin xanımı həyat yoldaşının həmişə qoluna taxdığı bilərziyi və saatı oğluna hədiyyə edib ki, daim atasını yanında hiss etsin. Bu haqda düşünmüsünüz?

- İki saatını daha çox taxırdı. Biri elektron idi. Bir də barmağındakı nişan üzüyümüzü oğullarımızın birinə vermək istərdim.

- Hərbi pilotlar səmaya qalxan müddətdə çox yüngül qidalanmalıdırlar. Evə gələndə sizdən gözlədiyi sevimli menyusu vardı?

- Yarpaq dolmasını və buğlamanı çox sevirdi. Özü də yeməyə qarşı çox həssas yanaşırdı. Dadlı yeməkləri sevirdi. Bəzən bir məclisə gedib ac qayıdırdı ki, heç bir xörəyin dadını bəyənmədim.

Düşünürəm ki, karyerasında yüksəlməyində sizin də böyük rolunuz var. Çünki kişi arxasında dayanan qadının gücündən arxayın olmasa, peşəsinə tam diqqət ayıra bilməz.

- Dəyəriniz üçün təşəkkür edirəm. Bu sözləri sizdən eşitmək xoşdur.

- Güclü qadınsınız. Əminəm ki, övladlarınızı ən azı ataları qədər mərd böyüdəcəksiniz. Turqut da atasının fiziki yoxluğunu kişi kimi qarşılayıb barışacaq.

- Biz ona demişik ki, atasının dostunun təyyarəsi qəzaya uğrayıb. Pilot xəstəxanada yatır. Hətta o sözdən təsirlənib dedi, ana, gör, indi o pilotun ailəsi nə böyük acılar çəkir. Hələ ölümdən xəbərsizdir, yenə də özünə yer tapa bilmir.

Ardını oxu...

- Bu günlər də keçəcək. Ruhu hər zaman sizinlə olacaq. Ümumiyyətlə, qocalığınızı necə xəyal edirdiniz?

- Deyirdi, bu uşaqları da evləndirəcəyik. Deyirdim, amma ayrıca yaşayarlar. Heç birinə narahatlıq vermək istəmirəm. Sonra bir-birimizə özümüz qalacağıq.

Dəyər yükü olmayan adamla 50 il boş ömür sürməkdənsə,Rəşadla keçən 1 il də min ömrə bərabərdir.

- Könül xanım, ziyalı, intellektual insansınız. Həyat yoldaşınız dünyamızdan köçdü. Amma həyat bütün acılarını da çiynimizə yükləyib davam edir. Bu gün qarşınıza hansı məqsədlər qoymusunuz?

- Bəlkə də Rəşadın sağlığında ona arxayın olduğum qayğıları da öz üzərimə götürəcəm. Rəşadın övladlarımızla bağlı bütün planlarını gerçəkləşdirəcəm. Rəşadın edə bilməyəcəklərini də etməyə çalışacam. Onlar xaricdə təhsil almış güclü mütəxəssis kimi geri dönəcəklər. Yoxsa Rəşadın ruhu qarşısında üzümüz qara olar. Bəzən deyirdi, elə üzülürəm ki, sizinlə birgə az zaman keçirdirəm.

- Və itirəndən sonra anlayırsan ki, onuna oturub adi çay içməyin belə ən gözəl anın imiş.

- İndi düşünürəm ki, 23 iyul biz necə xoşbəxt imişik... Dilimizdə “çox sağ ol” sözü var. Əslində adi minnətdarlıqdır, amma baxın, heç bir dildə təşəkkür sağlıq arzulamaqdan ibarət deyi. İnsanın sevdiklərinə ən gözəl arzusu “sağ ol” deməyidir.

- Könül xanım, bu günlər ərzində xalqımız da Rəşadı - öz qəhrəmanını gözlədi, salamat olduğuna inandı. Dəfnində də hamımız ona doğmamız qədər yandıq.

- Biz bu dəstəyi daim hiss etdik. Mən ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevə, habelə birinci xanım Mehriban Əliyevaya minnətdaram. Bizi tək qoymadılar, daim maraqlandılar, dəstəklərini əsirgəmədilər. Fürsətdən istifadə edib Mehriban xanımın keçmiş doğum gününü də təbrik edirəm. İctimai-siyasi fəaliyyətində uğurlar diləyirəm. Şəhidlərimizin xanımları daim yanımda oldular. Acımı bölüşdülər. Hər kəsə təşəkkür edirəm.

- Son dəfə bu birliyə, vətənpərvərliyə aprel döyüşlərində şahidlik etmişdik.

- Aprel döyüşlərində Rəşadgil də hava savaşına qalxa bilərdilər. Amma son anda ehtiyac qalmadı. Bəlkə də bu da taleyin bir lütfü idi ki, ikinci övladımız dünyaya gələndə onu görsün. Kim bilir, bəlkə də Rəşad 3 il öncə aprel döyüşündə dünyadan köçərdi.

Ardını oxu...

- Aprel şəhidlərimizin bir neçəsi dünyadan köçəndən sonra övladları doğuldu. Öz adları verildi onlara.

- Əlbəttə. Bəzi məqamlarda insan acısına da şükür edir. 2008-ci ildə dünyasını dəyişən hərbi pilotlarımız haqda xəbərləri daim öz siyirməsində saxlayırdı. Deyirdi ki, hər an mənə də hər şey ola bilər. Yəni ölüm daim onunla üz-üzə idi. Sonda öz tərəfinə keçirtdi.

Mərdlikdən, qəhrəmanlıqdan pafosla danışmaq niyyətim yoxdur, əziz həmvətənim. Amma bil ki, bu ölkəni yüzlərlə minlərlə şəhid qəhrəmanlarının döyünən ürəkləri, Azərbaycana əmanət etdiyi yadigarları bəzəkləyir. Onları tapmaq, əllərini tutmaq, gözlərinə baxmaq sənin əlindədir.

Leyla Sarabi

Ardını oxu...
Teref.az sabiq deputat, İmam Hüseyn Məscidinin axundu, son dövrlər siyasi fəallığı ilə seçilən Hacı Əbdülün Azpolitika.info-ya verdiyi müsahibəni təqdim edir: 
- Hacı, uzun illərdir ki, siyasətlə məşğulsunuz. Siyasətdə konkret hədəf və məqsədiniz nədir?

– Bir Allah şahiddir ki, mənim gəncləri narkotik maddələrdən, spirtli içkilərdən uzaqlaşdırmaq, xalqa fayda vermək niyyətim var. Bundan başqa heç bir məqsədim yoxdur. Bunun üçün də əlimdən gələni edirəm.

- Ancaq siz bunu din adamı olaraq da həyata keçirə, günlük həyatda, xeyir və şər məclislərində, hətta KİV-lərdə də təbliğat apara bilərsiniz. Bu məqsədlər üçün hökmən siyasətlə məşğul olmaq vacibdir ki?…

– Fikrimcə, bunun üçün siyasətlə məşğul olmağa çox böyük ehtiyac var. Bu ehtiyacın nədən ibarət olduğunu sizə deyim. Əvvəla, siyasətçilərin əksəriyyəti deyir ki, siyasət pis peşədir, bu peşə ilə məşğul olmayın. Amma din siyasətin gözəl olduğunu deyir və izah edir ki, siyasətlə məşğul olan şəxs təmiz və düzgün yolla gedib insanları düz yola dəvət etməlidir. Mən ona görə siyasətlə məşğul oluram ki, bir çox siyasətçilər bu peşə ilə məşğul olduğu təqdirdə siyasəti pisləyirlər. Siyasət təmiz insanların əlində olanda yaxşıdır.

- 30 ildir ki, siyasətlə məşğul olduğunuzu deyirsiniz, amma bu günə qədər özünüzə bir siyasi partiya yarada bilməmisiniz. Səbəbi nədir?

– Əslində mənim həyatım çox ağır və keşməkeşli olub. Partiya yaratmaq üçün oturmaq, rahat şəkildə iş görmək lazımdır. Mənim həyatım isə keşməkeşli olub. Amma mən kimi haqlı bilmişəmsə, onu dəstəkləmişəm, köməklik etmişəm. Mən konkret haqlı olanları daima müdafiə etmişəm. Hesab edirəm ki, doğru da etmişəm.

- Bu gün siyasətdə kimi və niyə müdafiə edirsiniz?

– Mən, Mehriban xanımın xalqımızın gələcəyində, torpaqlarımızın azad edilməsində böyük rolunun olacağını görməsəydim, heç siyasətlə məşğul da olmayacaqdım. Köhnə siyasətçilərdən bunu edəcək başqa bir şəxsi görmürəm. Mən bunların hamısını Mehriban xanımda gördüyüm üçün siyasətə qayıtdım. O məqsədlə qayıtdım ki, Mehriban xanıma dəstək olmaq, onu müdafiə etmək lazımdır. Heç olmasa Xalq və Vətən naminə. Yəni özüm üçün deyil, Xalq və Vətən naminə bunu etmək lazımdır.

- Mehriban xanım sizin onu müdafiə etməyinizi necə qiymətləndirir və ya ümumiyyətlə bilirmi?

– Mehriban xanımın bunu bilməsi, fikrimcə, bir o qədər də önəmli deyil. Mehriban xanımın hakimiyyətə gəlməsi önəmlidir. Mənim kimi Mehriban xanımı müdafiə edən minlərlə insan var.

- Amma Mehriban xanım Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti, ölkənin ikinci rəhbər şəxsidir. Yəni onsuz da hakimiyyətdədir…

– Xeyr, məncə hakimiyyətdə olmaq söz sahibi olmaqdır. Söz sahibi…

- Hacı, hakimiyyətin ikinci adamı olmaq elə söz sahibi olmaq demək deyilmi?…

– Bizim hakimiyyətdə olanların əksəriyyəti milləti bu günə qoyub, torpaqların verilməsində, xalqın bu vəziyyətə düşməsində əlləri olub. Onlar bu gün də hakimiyyədə təmsil olunurlar. Ancaq bu o demək deyil ki, belə şəxslər xalqın və vətənin gələcəyi haqqında gözəl düşünürlər…

- Bunlar ciddi ittihamlardır…

– Mən torpaqların itirilməsinin məsuliyyətini bu hakimiyyətin üzərinə qoymuram. Deyirəm ki, torpaqlarımızın getməsində indiki hakimiyyətdə olan bəzi insanların da əli olub. Əlbəttə, Mehriban xanımın Birinci vitse-prezident seçilməsi böyük üstünlük yaradıb və yaratmaqdadır. Gələcəkdə də çox gözəl dəyişikliklər olacaq. Və biz buna inanırıq…

- Sizin yaratdığınız "Vətən Naminə İnkişafa Doğru Hərəkat”ın taleyi necə oldu, bu qurumu qeydiyyatdan keçirmişiniz, yoxsa formal ad altında fəaliyyət göstərirsiniz?

– Biz təşkilatı qeydiyyatdan keçirmişik. Böyük fəaliyyət aparırıq, sadəcə sizin xəbəriniz yoxdur. Bunun üçün hərdən Youtube.com-a daxil olmaq, mətbuatla maraqlanmaq lazımdır.

- Açığı, sizin intensiv fəaliyyətinizə rast gəlinmir…

– Fəaliyyətimiz var və mətbuatda işıqlanır, bəzən göstərirlər. Bu yaxınlarda biz daha geniş fəaliyyətə başlayacağıq.

- Ümumi baxışlarınız aydındır, bəs müxalifət partiyalarına və siyasətçilərinə münasibətdə hansı mövqeni tutursunuz?

– Onlarla münasibətim necə olmalıdır? Onlar öz yolları ilə gedir, bizim də öz fikirlərimiz var. Bunlar üst-üstə düşəndə gözəldir. Amma hamı eyni fikirdə də ola bilməz.

- Amma elə siyasətçilər var ki, hakimiyyətin gördüyü bütün işlərin üzərindən xətt çəkir, müsbət bir iş görülmədiyini, uğurların olmadığını bildirirlər…

– Fikrimcə, belə də olmalıdır. Beş-altı nəfəri bir şəhərə göndər və sonra onların təəssüratını soruş. Biri deyəcək ki, şəhərdə ancaq narkomanları görüb, içkili şəxslərlə rastlaşıb. Başqası deyəcək ki, gözəl insanları və işləri gördüm. Əslində kim necə görmək istəyirsə, onu da görür. Biz Mehriban xanımda görmək istədiklərimizi görürük. Siz dediyiniz şəxslər isə heç bir yaxşı və uğurlu işləri sadəcə görmək istəmirlər. Fikrimcə, onlar qara qüvvələrdir və onlar da olmalıdır.

- Normalda İmam Hüseyn məscidinin axundu və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin nümayəndəsi olaraq Hacı Əbdül Hacı Allahşükür Paşazadəni müdafiə etməli deyilmi?…

– Şeyxlə bağlı hansı məsələ var ki, onu müdafiə edək? Kim Şeyxə qarşı hücuma keçib, hansısa hərəkət edib və biz Şeyxi müdafiə etməmişik? Belə fakt varmı?

- Yəni həm də Şeyxi müdafiə edirsiniz?…

– Biz Şeyxi yox, haqqı müdafiə edirik. Mehriban xanımda da haqqı gördüyümüz üçün müdafiə edirik. Bir vaxtlar Ayaz Mütəllibovu da müdafiə etmişik. O vaxt Xocalı soyqırımı hələ baş verməmişdi. Əslində biz Mütəllibovu deyil, haqqı müdafiə edirdik. Çünki Mütəllibovun günahı yox idi. Bu gün də haqqı gördüyümüz siyasətçiləri müdafiə edirik.

- Azərbaycan Konstitusiyasına görə din dövlətdən ayrıdır və siz hazırda dini sferanı təmsil edirsiniz. Seçim qarşısında qalsanız siyasəti seçərdiniz, yoxsa axundluğu?

– Mən bu haqda heç düşünməmişdim. Ancaq siz soruşursunuzsa, dəqiq cavab verim. Xalq və vətənim naminə mən siyasətlə məşğul olardım.

Elə məsələlər var ki, dinlə siyasət toqquşur. Dindarlar da bu torpağın oğludur. Dinin siyasətdən ayrı olması o demək deyil ki, dindarlar ölkəni, vətəni saxta siyasətçilərin ixtiyarına verməlidir. Ən mühüm məsələ odur ki, dindarlar da bu ölkənin vətəndaşıdır.

- Qeyd etdiniz ki, böyük işlər görürsünüz, əhatəli fəaliyyətiniz var. Fəaliyyət üçün maliyyənin olması əsas şərtdir. Bu mənada maliyyə vəziyyətiniz necədir?

– Əslində indiyə qədər bizə o qədər də maliyyə lazım olmayıb. Nəzərdə tutduğumuz tədbirlərimizi keçiririk. Gələcəyin necə olacağını isə bilmirəm. Bunu gələcək göstərəcək.

Dünyapress TV

Xəbər lenti