Ardını oxu...
Kult.az Bəxtiyar Vahabzadə ilə bağlı 10 maraqlı faktı təqdim edir:

1. Deyilənə görə, Bəxtiyar Vahabzadənin ögey qardaşı Mahmud Vahabzadə övladı olmadığı üçün onu övladlığa götürüb.

2. 1990-cı ildə 20 Yanvar hadisələri zamanı Bəxtiyar Vahabzadə xalqa divan tutan rus hərbçilərini təhqir edib və hətta generalın üzünə tüpürüb. Rus hərbçisi avtomatı çəkib B.Vahabzadəni vurmaq istəyəndə, o biri hərbçi deyib ki, sən onu vursan, tək Azərbaycan yox, bütün dünya ayağa qalxar.

3. Dramaturq Firuz Mustafa xatirə yazısında qeyd edib ki, 20 Yanvar hadisələrinə görə Bəxtiyar Vahabzadənin üzünə tüpürdüyü adam general Dubinyak yox, Ovçinnikov olub. Onun sözlərinə görə, Ovçinnikov üzünün tüpürcəyini siləndən sonra bir qrup adamı “özünün” AzTV-dəki “kabinetinə” yığaraq söhbət edib:

“Mən bu adamı tanımırdım. İndi məlumat verdilər ki, məni təhqir edən şəxs şairdir, akademikdir, deputatdır, universitet müəllimidir. Mən indi özümü çox xoşbəxt hesab edirəm ki, bu adama əl qaldırmadım. Düzünü deyim ki, mən onu hətta bu hərəkətinə görə güllələyə bilərdim. İndi Bakıda təsadüfi güllənin qurbanlarından biri də bu şair olacaqdı. Əgər bir balaca ehtiyatsızlıq edib öz adyutantıma işarə etsəydim sizin, lap elə bizim bu şair artıq həyatda yox idi. Mən xoşbəxtəm. Xoşbəxtəm ona görə ki, adım tarix kitablarında Dantesin və Martınovun adı ilə yanaşı çəkilməyəcək”.

4. Xalq şairi 1990-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı, müstəqillikdən sonra isə 1995-2000-ci illərdə millət vəkili olub.

5. B.Vahabzadənin 1958-ci ildə yazdığı “Gülüstan” poemasına görə 1962-ci ildə “millətçi” damğası ilə Azərbaycan Dövlət Universitetindən çıxarılması və yalnız 2 ildən sonra işə bərpa edilməsi barədə məlumatlar var. Professor Şirməmməd Hüseynov isə Bəxtiyar Vahabzadənin işdən çıxarılmadığını, onun məcburi şəkildə doktorluq müdafiəsi üçün elmi məzuniyyətə göndərildiyini söyləyib.

6. B.Vahabzadə böyük Hüseyn Cavidin nəşinin vətənə qaytarılması üçün imza atan ilk şəxs olub.

7. Professor Şiməmməd Hüseynov Azərbaycanın İrana və ya Rusiyaya birləşmək əvəzinə müstəqil dövlət olması ideyasını gündəmə gətirməsindən sonra B.Vahabzadə “Gülüstan” poemasını yazmağa qərar verib.

8. B.Vahabzadə dünyasını dəyişəndə qolundakı saatın kiçik əqrəbi səkkizin, böyük əqrəbi isə üçün üstündə dayanıb. Xalq şairi səksən üç yaşında dünyasını dəyişmişdi.

9. Vahabzadə Türkiyədə “Varlıq” jurnalında Füzuli barədə tənqidə cavab olaraq yayımlanan “Yel qayadan nə aparır” məqaləsi ilə tanınıb. Bundan sonra onun yazıları türk ədəbiyyatı jurnallarında müzakirə mövzusuna çevrilib.

10. Bəxtiyar Vahabzadə Səməd Vurğunun poeziyasından dissertasiya yazıb. O, Səməd Vurğunla bağlı maraqlı bir xatirəsini də danışıb:

“Onda S.Vurğun xəstə yatırdı. Osman Sarıvəlli ilə yanına getmişdik. Sarıvəlli evə girib dedi ki, “Ayə, çoxmu yatassan, qalx, millət səndən yeni şeirlər gözləyir. Al, budur ey, üçcildliyin birinci cildi çıxıb”. Vurğun bir qədər dirçəldi və uşaq sevinci ilə kitabı vərəqləməyə başladı. Birinci səhifədən başlayaraq, uzun-uzadı rəhbərə salam, rəhbərin şineli, rəhbər, rəhbər, partiya, komsomol məzmunlu şeirləri düzülmüşdü. Birdən kitabı evin ortasına atdı və dedi: “Ə, bunu nəyə gətirmisən, mən ölməmiş mənim yaradıcılığım ölüb ki!”
Ardını oxu...
TURANA QILINCDAN DAHA KƏSKİN, ULU QÜVVƏT
YALNIZ MƏDƏNİYYƏT, MƏDƏNİYYƏT, MƏDƏNİYYƏT
H.CAVİD
Çox təəssüf ki, bəzi "çoxbilmişlərimiz" mədəniyyət haqqında danışarkən, bəlkə də dilimizə ərəbcədən keçmiş (adam Türkiyə türkcəsini xoşladığından buna "kültür" də deyə bilər, hərçənd o da latın sözüdür) bu termin adı altında nə nəzərdə tutulduğunu və necə təsnifatlandığını da bacarmır. 
Tarix və mədəniyyət bir-birlərilə bağlı proseslərdir. Belə ki, terminologiyada nahaq yerə bəzən bu ikisini özündə tək halda ehtiva edən "sivilizasiya" sözü işlənmir. Sivilizasiya yarandığı dövrün siyasi, ictimai münasibətləri ilə yanaşı, həm də onun daxilində yaranmış mənəvi və maddi dəyərləri özündə əks etdirirək, adətən, monoetnik xüsusiyyət daşımır! 
Məsələn, Avropada "Karolinq oyanışı", "Renessans" kimi mühüm hadisələri heç bir avropalı tarixçi nə almanların (alman, ingilis və s.), nə romanların (italyanlar, fransızlar və s.) adları ilə bağlamırlar! 
Eyni hal Şərqdə də olmuşdur. Xilafət, Böyük Səlcuq sultanlığı, Elxanilər və Qızıl Ordu,Səfəvilər, Böyük Moğol, Mancur-Çin kimi nəhəng imperatorluqlarında yaranmış zəngin mədəniyyətləri də təbii ki ya ərəbin, ya farsın, ya çinlinin, ya hindlinin, eləcə də ancaq türklərin adına çıxmaq sadəcə cahillikdir! 
Heç olmasa milli folklorumuzun şah əsəri olan "Abbas və Gülgəz" dastanında orta əsrlərdə kimə savadlı insan deyildiyini yada salın, "çoxbilmişlər"! Orta əsrlərdə Türklər tərəfindən İslam Şərqində qurulmuş dövlətlərin əksəriyyətində türk, ərəb, fars dilləri yanaşı işlədilirdi!
PS. Bir də lütfən etnoqrafik terminləri işlədəndə, heç olmasa onun hansı məna daşıdığını öyrənin.
Kərəm Hətəmoğlu Məmmədli

Ardını oxu...
Avqustun 17-də dünya şöhrətli müğənni, SSRİ-nin və Azərbaycanın Xalq artisti Müslüm Maqomayevin anadan olmasının 77-ci ildönümü günündə Mədəniyyət Nazirliyinin rəsmiləri, respublikanın tanınmış mədəniyyət və incəsənət xadimləri birinci Fəxri xiyabana gələrək unudulmaz sənətkarın məzarını ziyarət ediblər.

Ardını oxu...

 

Ardını oxu...
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) 13-cü qurultayı öncəsi gənc yazarlar Fuad Cəfərli, Emil Rasimoğlu və Tural Turanın namizədliklərini elan edəcəkləri ilə bağlı verdiyi bəyanat ölkə gündəmini zəbt etdi.
 
 Gənc AYB üzvlərinin namizədliklərini irəli sürəcəyi ilə bağlı verdikləri bəyanat qurum daxilində birmənalı qarşılanmadı. Hətta ötən gün bir qrup Xalq artisti gəncləri müdafiə edərək, onların irəli çəkilməsi ilə bağlı mövqe sərgilədilər.
 
Tanınmış şair Rüstəm Behrudi də məsələyə münasibət bildirib. Şairin sözlərinə görə, gənclərin namizədliklərini irəli sürməsi məsələsini təbii qarşılayır və normal yanaşır: "Bu işləri təqdir edirəm. Nəsillər dəyişib, həmin nəsillərlə bərabər idarəçilik üsulları də dəyişməlidir, yeni adamlar gəlməlidir. Yəni bir adam bütün həyatı boyu eyni vəzifədə işləyə bilməz”.
 
Rüstəm Behrudi bildirib ki, hazırkı AYB sədri Anarı Azərbaycan ədəbiyyatının əvəzolunmaz simalarından biri hesab edir: "Azərbaycan mədəniyyətinə, ədəbiyyatına gətirdiyi yeniliklər, yazdığı əsərlər Anarı ədəbiyatımızda eləcə də oxucular arasında təsdiq elədi. Amma bu o demək deyil ki, bütün həyatıboyu eyni vəzifədə olmalıdır: Məsələn, mən Anarın yerində olsaydım, sakitcə çəkilib gedərdim. Çünki elə fikirləşirəm ki, artıq Anar kimi bir adamın Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri olmağa ehtiyacı yoxdur. Bunu cavan nəsilə buraxmaq lazımdır. Onlar daha dinamik, onlar daha cəsurdur. Bu gün çağımızda istedadlı adamlar var. Yəni, Anar bir biokratik aparatın işçisi olaraq öz işini, vəzifəsini sona yetirmiş ədəbiyyat adamıdır. Ona görə də elə bilirəm bundan sonra sakitcə bir guşəyə çəkilib ədəbiyyatla məşğul olsa daha gözəl olar. Bu addım həm onun yaradıcılığı üçün, həm də arxasınca gələn bu günkü yaradıcı nəsil üçün lazımlı addımdı. Digər tərəfdən heç onun sağlamlığı üçün də işləmək yaxşı deyil”.
 
Şair hesab edir ki, adlarını çəkilən gənclərin Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri də, katibi də olmağa haqları var: "Onları yaxşı tanıyıram. O gənclər  çox istedadlı gənclərdi. Hətta Tural Turanın bir kitabına ön söz yazmışam. Kitabın adını belə mən qoymuşam. Yəni istedadlı bir adamdı. Onun yaşında Şah ismayıl Xətai on dörd əyaləti Azərbaycan dövlətinin tərkibinə qatıb  müstəqil dövlət yaratmışdı. Niyə də olmasın axı bu adamar, niyə də olmasın?! 
 
Əgər Yazıçılar Birliyi varsa, gənc nəsl özündən əvvəlki nəsli əvəz etməlidir. Mən hər üç gənci alqışlayıb, hər zaman dəyərləri qorumaqla mübarizəni aparmağı arzulayıram. Mən gənclərin namizədliyini dəstəkləyirəm. Hər sahədə yeniləşmə olmalıdır. Mən Anarı mühakimə etmirəm ki, niyə 80 yaşına qədər Yazıçılar Birliyinin sədri olub. Ancaq zaman dəyişib, nəsillər dəyişib. Bu gənclər özlərini güc hesab edirlər, və bilirlər ki, Yazıçılar Birliyinin fəaliyyətində nələrisə yaxşılığa doğru dəyişə bilərlər”. (modern.az)
 
Ardını oxu...
Amerika aktyoru Leonardo Di Kaprio hansı roluna görə utandığını açıqlayıb.

Publika.az xəbər verir ki, bu barədə “The New York Post” nəşri yazıb.

Di Kaprionun sözlərinə görə, Tobi Maquayr kimi, o da tamaşaçıların “Dons Plam” kafesi” filminə baxmalarını istəməzdi. O, Tobi Maquayr ilə bu filmdə karyerasının əvvəlində çəkilib. Di Kaprio təcrübəsiz olduğuna görə rolunu pis oynayıb.

Aktyor deyib: “Mən bu rol üzərində cəmi bir gecə işləmişəm. Başa düşürsünüzmü, mən kömək etmək istəyirdim”.
Ardını oxu...
““Space” kanalında çox maraqlı veriliş var: "İki dost". İki telejurnalist ayrı-ayrılıqda insanlara yaxınlaşıb bəsit çaşdırıcı sual verirlər: "Azərbaycana Böyük Britaniya yaxındır, yoxsa İngiltərə?", "Azərbaycana Kitay yaxındır, yoxsa Çin?", "Azərbaycana yoxuş çoxdur, yoxsa eniş?", "Bakıya Şabran yaxındır, yoxsa Dəvəçi?"”.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, bunu millət vəkili Fazil Mustafa sosial şəbəkədə yazıb. O, bildirib ki, mütləq əksəriyyət cavablaya bilmir. Kimsə də demir ki, bilmirəm, dərhal müdrik görkəm alıb deyir ki, Çin, yaxud İngiltərə yaxındır:

“Hamısının əlində müasir telefon var, geyimləri müasir, fəqət qızlı-oğlanlı, qadınlı, kişili- kütləvi savadsızlığın, nadanlığın son nöqtəsində durmuşlar! 

Bunlar coğrafiya dərsində xəritəyə göz atmayıblar, kitab üzü açmayıblar, ancaq hamısı meyxanaları, prikolları, əyləncə mahnılarını əzbər bilirlər, türk dönərinin tamını Makdonalsın hotdoqundan ayırd edə bilirlər, maşınların markalarını və nömrə təsnifatlarını əzbər bilirlər, ancaq bəsit sualları cavablandıracaq qədər dünyagörüşü əldə etməyiblər. 

Hələ sadəlövhcəsinə gözləyirsiniz ki, informatika yarışında hansısa nəticə əldə edək? Özümüzü yalandan ovundurmayaq, təhsildə geriyik- Rusiyadan da, Türkiyədən də, İrandan da, Gürcüstandan da, Ukraynadan da... Qonşu Gürcüstanın, İranın Bakıdakı informatika çempionatında medallarına baxın və anlayın ki, yaxın qonşularımızdan da çox-çox geridəyik. 

İki yolumuz var, həm də təcili seçəcəyimiz iki yol.

Birincisi, bütün qız uşaqlarının istər dövlət, istər özəl müəssisələrdə təhsil almasını məcburi şəkildə təmin etmək. Qızlar üçün əsas etibariylə bütün təhsil müəssisələrində imtiyazlar tanımaq və mümkün qədər ödənişsiz təhsil imkanı yaratmaq.

Bu məmləkətdə ən böyük problem anaların savadsızlığı problemidir, bu da uşaqların bəri-başdan evdə doğru istiqamətə yönləndirilməsinə təsir edən əsas amildir. 

İkincisi, peşə təhsilinin stimullaşdırmaq, burada məktəblilərin həm ümumi bilik, həm də peşə qazanmasını təmin edən kadr və infrastruktur bazasını yerləşdirmək; 

Üçüncüsü, bütün məktəblərdən, bunun qohumu, onun yaxını prinsipi ilə müdir, direktor təyinatından imtina edərək daha hazırlıqlı, bilikli və vicdanlı insanları rəhbərliyə gətirərək, təhsil və təlim prosesini sağlamlaşdırmaq; 

Dördüncüsü isə, müəllimin üzərindən basqıları götürmək, şagirdin qarşısında müəllimi qorxaq duruma salmaqdan uzaqlaşmaq, imkan yaratmaq ki, kiminə yumşaq, kiminə də xarakterinə görə sərt üslubda tələbkarlıq göstərərk onları oxumağa məcbur etsinlər. 

Burada söhbət qətiyyən fiziki güc tətbiqindən getmir, ancaq elə aura yaranıb ki, müəllim şikayət edərlər deyə, qorxusundan şagirdin bütün davranışlarına biganə qalmağa məhkum olub.

Beşincisi isə, müəllimə büdcəmizin imkan verdiyi həddə ən yüksək maaş verilməsini təmin etməliyik ki, savadlı insanlar bu peşəyə axın etsinlər. 

"Space" kanalının rəhbərliyinə bu verilişə görə təşəkkür edirəm, kütləvi savadsızlıq faciəmizi çılpaq şəkildə göz önünə gətirdi, bu məsələyə duyarsız qalmamız daha acı nəticələrə yol aça bilər”.
Ardını oxu...
Vladimir Menşovun “Məhəbbət və göyərçinlər” filmi “Mosfilm”in “YouTube” kanalında ən populyar sovet filmi sayılıb.

Publika.az xəbər verir ki, film videohostinqdə yerləşdirilən vaxtdan 20 milyondan çox baxış sayı toplayıb. “I” əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları”, “İvan Vasilyeviç peşəsini dəyişir” filmləri də ən çox baxılan sovet filmlərindən sayılıb.
Ardını oxu...
Türk Xaqanı Şah İsmayıl Xətayi

"Xalqının qulu olmayan, onun padşahı da ola bilməz"
(Şah İsmayıl Xətayi.)

XIII əsrin sonlarından başlayaraq Azərbaycanın güneyində qapalı bidət şəklində inkişaf edən inqilabi müxalifət nəhayət, XV əsrin II yarısından başlayaraq açıq şəkildə xalq arasında şiəliyi yaymağa başlamış, hakimiyyət uğrunda mübarizəni genişləndirmişdi. Əlli illik gərgin mübarizədən və xeyli şəhid verdikdən sonra 1500-cü ilin sonunda 13 yaşlı İsmayıl Şirvan hakimi Fərrux Yasarı məğlub edərək 1501-ci ildə Bakını tutmuş, 1501-ci ilin ortalarında Naxçıvan ərazisində Ağqoyunlu Əlvənd Mirzənin qoşunlarını darmadağın edərək, 1501-ci ilin payızında təntənəli şəkildə Təbrizə daxil olaraq "Şah" elan olunmuş və beləliklə də Azərbaycan Səfəvilər Dövlətinin əsası qoyulmuşdur. 
Ata tərəfdən Səfəvi, ana tərəfdən Ağqoyunlu Türk boylarından olan İsmayıl 1487-ci ildə Ərdəbildə anadan olmuşdur. Atası Şeyx Heydər döyüşdə şəhid olduğundan o, Ağqoyunlu Uzun Həsənin oğlu, dayısı Yaqub padşah tərəfindən anası və qardaşları - Sultanəli və İbrahimlə birlikdə əsir alınmış, Şiraz yaxınlığındakı İstəxr qalasına salınmış və dörd il yarım orada həbsdə qaldıqdan sonra nəhayət, Ağqoyunlu Rüstəmin hakimiyyətə gəlməsi (1492) ilə həbsdən azad edilmişdi. Ağqoyunlu Rüstəm padşah İsmayılın böyük qardaşı Sultanəlini Ərdəbilin müstəqil hakimi təyin etmişdi. Sultanəli Baysunquru məğlub etdikdən sonra Səfəvi tərəfdarları Ərdəbilə axışmağa başlamasından qorxuya düşən Rüstəm Şeyx Heydərin övladları Sultanəli, İbrahim və İsmayılı Ərdəbildən Təbrizə öz qərargahına gətirərək onların üzərinə ciddi nəzarət qoymuş və hətta bununla kifayətlənməyərək, onlara qarşı sui-qəsd də təşkil etmiş, lakin sui-qəsdin üstü açıldığından Sultanəli qardaşları və yaxın adamları ilə birlikdə Təbrizi tərk edərək, Ərdəbilə doğru irəliləmişdi. Bunu bilən Rüstəm onların arxasınca beş minlik süvari dəstəsi göndərmiş, vəziyyətin ağır olduğunu görən Sultanəli 1494-cü ildə təcili Sufi əmirlərinin yığıncağını çağıraraq balaca İsmayılı "Səfəviyyə ordeni"nin başçısı kimi öz xələfi təyin etmiş və qardaşlarını Ərdəbilə yola salaraq, Rüstəmin qoşunları ilə vuruşmuş və bu qeyri-bərabər döyüşdə şəhid olmuşdur. Sultanəlinin ölümündən sonra Ağqoyunlu sərkərdəsi Ayba Sultan Ərdəbilə daxil olaraq, Səfəvi tərəfdarlarının xeyli hissəsini qılıncdan keçirmiş, lakin Qızılbaş tərəfdarları İsmayılı xilas edərək, gizlətmişdilər. İsmayılın gizlədilməsində Qızılbaşlardan Rüstəm bəy Qaramanlının, Mənsur bəy Qıpçağın, İsmayılın bibisi Paşa Xatunun, Zülqədər tayfasından olan həkim Ubanın və xüsusilə Hüseyn bəy Lələnin müstəsna xidmətləri olmuşdur. 
Keşməkeşli uşaqlıq dövrü keçirən, iki yaşından altı yaşına qədər dörd il yarım həbsdə qalan, altı il də müxtəlif yerlərdə Qızılbaşlar tərəfindən qorunan İsmayıl nəhayət, 13 yaşında 1499-cu ildə atası Şeyx Heydərin müridləri olan Hüseyn bəy Lələ Şamlının, Əbdüləli bəy Dədənin, Hadim bəy Xülafənin, Rüstəm bəy Qaramanlının, Bayram bəy Qaramanlının, İlyas bəy Ayqutoğlu Xunuslunun və Qara Piri bəy Qacarın müşaiyəti ilə Lahicandan Ərdəbilə yola düşmüşdü. Yol boyu Səfəvilərin tərəfdarları olan Qızılbaşlar onlara qoşulmuş və İsmayıl 1500 nəfərlik qoşunu ilə Ərdəbilə daxil olmuşdur. 
İsmayıl öz dəstəsi ilə 1499-1500-cü ilin qışını Astaranın Ərçivan bölgəsində keçirmiş, 1500-cü ilin yazında Ərçivandan Göyçə gölünün sahilinə gələrək, ordan Doqquz Ulana, ordan Mingölə, daha sonra isə Kağızmandan Sarıqaya yaylağını aşaraq Ərzincana gəlmişdi. Artıq Ərzincanda İsmayılın bayrağı altında Şamlı, Rumlu, Ustaclı, Təkəli, Zülqədər, Əfşar, Qacar, Vasaq kimi Türk tayfalarından ibarət 7 minlik qazi ordusu toplanmışdı. Ərzincanda keçirilən müşavirədə ilk və əsas zərbəni Səfəvilərin düşməni olan Şirvanşah Fərrux Yasara vurmaq qərara alınmışdı. Çünki Qızılbaş şiələrin nəzərində Şirvan hakimləri I Xəlilullah və oğlu Fərrux Yasar İsmayılın babası Şeyx Cüneydi və atası Şeyx Heydəri öldürən "yezid" idilər. Ona görə də İsmayılın başçılığı ilə Qızılbaş qoşunu 1500-cü ilin payızında Kür çayını keçərək, Şirvan ərazisinə daxil olmuş və 1500-cü ilin sonunda Şirvanşahları məğlub edərək, Fərrux Yasarın başını kəsmiş, qışı Muğanda keçirərək, 1501-ci ilin yazında Şirvanşahlara bağlı olan Bakı qalasına hücum etmiş, şəhəri tutaraq, Şirvanşahların xəzinəsini ələ keçirmiş, Şirvanşah I Xəlilullahın sərdabəsini dağıdaraq, qəbrini açmış və sümüklərini yandırmışdılar. 
Şirvandakı qələbədən sonra Şeyx İsmayıl xeyli məşhurlaşmış və Ağqoyunlu Əlvənd Mirzənin vassalları və hətta yaxın adamları belə onu tərk edərək, Qızılbaşlara qoşulmuşdular. Şeyx İsmayıl, Qara Piri Bəy Qacar və İlyas bəy Halvaçıoğlu ilə birgə öncə Ağqoyunlu ordu komandanı Osman Bəy Mosullunu, Daha sonra isə Ağqoyunlu Əlvənd Mirzəni Şərur düzündə məğlub edərək, 1501-ci ilin payızında təntənəli şəkildə Təbrizə daxil olaraq özünü "Şah" elan etmiş, beləliklə də ilk paytaxtı Təbriz olan Azərbaycan Səfəvilər Dövlətinin əsası qoyulmuşdur. 
Ağqoyunlu Əlvənd Mirzənin məğlubiyyətindən sonra Ağqoyunlu Murad şah Həmədanda qoşununun qalıqlarını toplayaraq, Səfəvilərə qarşı hücuma hazırlaşmışdı. Şah İsmayıl 1503-cü ildə öz müridi Qəmbər Ağanı Murad şahın yanına göndərərək, Səfəvilərlə Ağqoyunluların qohum olduqlarını xatırlatmış və onun tabe olmasını tələb etmişsə də Murad şah rədd cavabı vermiş, bununla da 1503-cü ilin iyun ayında Səfəvilərlə Ağqoyunlu Murad şah arasında Həmədan yaxınlığındakı Almaqulağı adlı yerdə döyüş baş vermişdi. Döyüşdə məğlub olan Murad Şiraza qaçmış, Şah İsmayıl onu təqib edərək Şirazı ələ keçirmiş və bununla da Ağqoyunlu dövlətinin varlığına son qoyulmuşdur. Beləliklə Şah İsmayıl 3 il müddətində Şirvanşah Fərrux Yasarı, Ağqoyunlu Əlvənd Mirzəni və Murad şahı məğlub edərək, Səfəvilər dövlətinin ərazilərini xeyli genişləndirmiş, daha sonra Qumu, Kaşanı, İsfahanı, 1505-ci ildə Yəzd və Kirmanı, 1508-ci ildə isə Xorasan istisna olmaqla bütün farsistanı, indiki Ermənistanı və Ərəb İraqını zəbt edərək, dövlətin tərkibinə qatmış, Şərqdə Şeybani Xanın Özbək xanlığı, Qərbdə isə Osmanlı dövləti ilə həmsərhəd olmuşdur. 
1507-1508-ci illərdə Səfəvilərin Kiçik Asiyada hərbi əməliyyatlar aparmasından və xüsusilə Xorasan hakimi Teymurlu Hüseyn Baykaranın ölümündən istifadə edən Özbək hakimi Şeybani Xan Xorasana hücum edərək oranı tutmuş, Şah İsmayıla məktub göndərərək hakimiyyətdən əl çəkib ona tabe olmasını tələb etmişdi. Şeybani Xanın bu tələbinə cavab olaraq, İsmayıl böyük qoşunla Xorasana yürüş etmiş və 1 dekabr 1510-cu ildə Mahmud çayının yatağında Səfəvi qoşunları Şeybani Xanın qoşunlarını məğlubiyyətə uğratmış, Şeybani Xan da döyüşdə öldürülmüşdü. Bununla Şah İsmayıl Herat, Mərv və Bəlx şəhərləri də daxil olmaqla Xorasanı ələ keçirmiş, Şah İsmayılın yardımı ilə Teymurlu Babur Şah da Səmərqənd və Buxaranı geri qaytararaq, bu ərazidə özbəklərin nüfuzunu xeyli zəiflətmişdi. Şeybani Xan üzərindəki qələbədən sonra Amu-Dəryadan Fərat çayına qədər olan ərazilər Şah İsmayılın hakimiyyəti altına keçmiş və bununla da Səfəvilər dövlətinin qüdrəti xeyli artmışdı. 
Şah İsmayılın qüdrətinin artması Osmanlı Türkiyəsi ərazisində şiələrin açıq fəaliyyətə keçməsinə rəvac vermiş, Şah İsmayılın sərkərdəsi, Ərzincan hakimi Rumlu Nurəli yerli Qızılbaşların köməyi ilə Kiçik Asiyada Qarahisar və Malatya şəhərlərini digər Qızılbaş sərkərdəsi Məhəmməd Ustaclı isə Diyarbəkri ələ keçirmiş, həmçinin I Sultan Səlim taxta çıxarkən qonşu Asiya və Avropa dövlət başçıları onu tanıdıqlarını bildirmək üçün öz səfirlərini Ədirnəyə göndərdikləri halda Şah İsmayıl öz nümayəndələrini göndərməmiş, hətta onun göstərişi ilə Məhəmməd Ustaclı Sultan I Səlimə hədələyici və təhqiramiz məktub göndərərək onu bir şah kimi tanımadığını bildirmişdi. 
Tədqiqatçılar göstərirlər ki: "Şah İsmayıl öz gözəl və anlaşıqlı şeirləri və ələvi şair və dərvişləri vasitəsilə Anadoluya nüfuz edir, bu məmləkəti də öz hakimiyyəti altına alıb, Osmanlı dövlətini yıxmaq və bununla Türk tarixində ilk dəfə olaraq məzhəb təəssübünə dayanan və digər məzhəblərə yaşam haqqı tanımayan bir siyasi mücadilə başlatmışdı. Şah İsmayıl məzhəb təəssübü ilə Osmanlı dövlətinə qarşı Əmir Teymurdan da güclü bir mənəvi silaha sahib bulunduğuna və bu sayədə Anadoluya da hakim olacağına inanırdı. O, bir yandan Anadolu ələvilərini özünə bağlayır, Osmanlı sultanı Bəyazidin (Sultan Mehmet Fatehin oğlu Sultan II Bəyazid nəzərdə tutulur - A.M) ələvilərin Ərdəbili ziyarət etmələrinə icazə verməsindən faydalanaraq dövləti içəridən çökdürməyə çalışır, digər yandan da Misir Məmlüklərini rəqib Osmanılılar əleyhinə kışkırtırdı". (Seçmələr bizimdir - A.M. Bax: Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyyeti Mefkuresi, II cild, səh 73; Zekeriya Kitapçı, Hz Peyqamberin hadislerinde Türk varlığı, İstanbul 1989, səh 225 və s.)
Doğrudan da Şah İsmayıl gözəl Türkcə şeirləri ilə şiə türkmən tayfalarını özünə bağlamış, şiə təriqət Şeyxliyindən Şahlıq məqamına yüksəlmiş, hər tərəfinin sünni Türk dövlətləri ilə əhatə olunmasına baxmayaraq, 235 illik bir Səfəvi səltənətinin əsasını qoymuşdu. 
Şah İsmayıl Osmanılılara qarşı həm Misir Məmlükləri, həm də xristian Venetsiya ilə danışıqlar aparmış, Anadoludakı şiələri Osmanlı Türkləri əleyhinə qaldırmağa nail olmuşdur. Ona görə də Sultan Səlim Yavuz atası II Bəyazidin sufi və "vəli" təbiətli bir hökmdar olmasından istifadə edən Şah İsmayıla qarşı mübarizə aparmaq üçün, öncə atasını taxt-tacdan məhrum etmiş, Avropa ölkələri ilə sülh müqavilələri bağlayaraq, müvəqqəti də olsa Qərbə hərbi əməliyyatları dayandırmış, Şah İsmayıla qarşı yardım üçün Özbək Xanı Übeydullanın razılığını almış, ölkə daxilində Səfəvi dərvişlərinin fəaliyyətini qadağan etmişdi. Beləliklə, Sultan Səlim Yavuz hakimiyyətə gələn kimi (1512-1520) Şah İsmayıla qarşı müharibə fikrini qətiləşdirmiş, ölkənin hər yerindən 140 minlik qoşun toplayaraq, Maku yaxınlığındakı Çaldıran düzünə hərəkət etmişdi. 23 Avqust 1514-cü ildə Çaldıran düzündə Səfəvi qoşunları ilə Osmanlı qoşunları arasında qanlı döyüş olmuşdu. Bu döyüş Türk dünyasının ümumi faciəsinə çevrilmiş, qardaş qırğınına rəvac vermişdi. Çaldıran döyüşü Şah İsmayılın məğlubiyyəti ilə sona çatmış, döyüşdə yaralanan Şah İsmayıl öz ordusunun salamat qalan hissəsi ilə müdafiə həlqəsini yararaq, Təbrizə doğru geri çəkilmişdi. Çaldıran döyüşü Səfəvi dövlətinin hərbi-siyasi nüfuzuna ciddi zərbə vurmuş, Qızılbaşların Kiçik Asiyadakı əsas dayaq nöqtələrindən olan Ərzincan, Diyarbəkr, Mosul, Xorput və Ərzurum bölgələri Osmanlı dövlətinin əlinə keçmişdi. Osmanlı orduları hətta Xoy, Mərənd və Təbriz şəhərlərini işğal etmiş, geri çəkilərkən isə xeyli Təbriz sənətkarını özləri ilə Türkiyəyə aparmışdılar ki, bu sənətkarlar sonralar Türkiyənin memarlıq və incəsənət sahələrinin inkişafında mühüm rol oynamışlar. 
Çaldıran məğlubiyyətindən sonra Şah İsmayıl Ön Qafqaz və Şimali Gürcüstanda, Bağdad da daxil olmaqla Ərəb İraqında öz mövqeyini möhkəmləndirmiş, bir sıra ciddi tədbirlər görmüş, bu məqsədlə Kartli çarı Davidi xərac verməyə məcbur etmiş, Şirvanşah II İbrahimi (1502-1524) tamamilə özündən asılı vəziyyətə salmış, Azərbaycan ərazilərini Osmanlılardan geri almağa müvəffəq olmuşdur. 
Şah İsmayıl Çaldıran məğlubiyyətindən sonra böyük hərbi uğurlar qazana bilməmiş, ömrünün son 10 ilini demək olar ki, mədəni quruculuq, ədəbi yaradıcılıq və ov etməkdə keçirmişdir. O, 37 yaşında ikən 23 may 1524-cü ildə qəflətən vəfat etmişdir. Ruhu şad olsun!
Səfəvilər dövlətinin yaradıcısı Şah İsmayıl öz dövlətini Qaraqoyunlu və Aöqoyunluların dövlətçilik ənənələri üzərində qurmuş, lakin onlardan fərqli olaraq dünyəvi hakimiyyətlə yanaşı dini hakimiyyəti də öz əlində saxlamışdı. Dövlətin Ali Məclisi yalnız məşvərətçi rol oynamış, lakin yüksək dövlət xadimlərinin təklifləri nəzərə alınmışdı. 
Şah İsmayıl yaratdığı dövləti geniş sosial təbəqələrin özülü üzərində qurmuş, Səfəvilər dövlətinin yaranmasında bir çox sosial zümrələr iştirak etmişdir. Gənc dövlətin dirəyi sayılan müridlər içərisində “əxələr” (bütün sənətkarları özündə birləşdirənorta əsr “Qardaşlıq cəmiyyəti” – A. M.), “qazilər” (müharibə qəhrəmanları” – A. M.) və “dərvişlər” (Sufi dünyagörüşünü yaradan və yayanlar – A. M.) zaman keçdikcə bir-biri ilə qaynayıb qarışmış, sonradan onların yuxarı təbəqələri Qızılbaş hərbiçi əyanların, xidmət bəylərinin şurasına daxil olmuşdular.
Şah İsmayılın yaratdığı Səfəvilər səltənəti 235 il davam etmişdir. Şah İsmayıl ölkədə feodal pərakəndəliyinə son qoymuş, mərkəzləşmiş Vahid Azərbaycan dövləti yaratmış, daha sonra dövlətin ərazilərini daha da genişləndirərək, İmperiyaya çevirmişdir. 
Dini, dünyəvi və ədəbi hakimiyyəti öz şəxsində cəmləşdirməyə nail olan Şeyx, Şah və Şair kimi Azərbaycan tarixində özünə şərəfli ad qazanan Şah İsmayıl Xətayi hökmdarı olduğu dövlətin yaranmasını Səfəvi xanədanının yüz illik mübarizəsinin və Qızılbaş təlim və amalının qələbəsi saymış, Qızılbaş dövlətinin yaranmasını "Sahibi-Zaman" vədəsinin yetişməsi hesab etmişdir. O, sadəcə şahlığa yüksəlməklə qalmamış, "Haqqın səsi" olmaqla İmam Əli təliminin qələbəsini gerçəkləşdirmişdi. O İmam Əli təliminə qarşı çıxanları "dinsiz, kafir və düşmən" adlandırmış, onlara qarşı amansız mübarizə aparmışdır. 
Şah İsmayıl Xətayinin sayəsində ilk dəfə olaraq Azərbaycan Türkcəsi rəsmi dövlət və diplomatiya dili olmuş, Azərbaycan mədəniyyətinin çiçəklənməsində və Azərbaycan Türklərinin iqtisadi həyatında əsaslı dəyişikliklər baş vermiş, kənd təsərrüfatı, ticarət və sənətkarlıq yüksək inkişaf etmişdi. Hökmdarın ana dilində əsərlər yaratdığını görən dövlətin digər ərazilərindəki şairlər də ana dilində əsərlər yazmağa başlamış, beləliklə də Azərbaycan yazılı ədəbi Türkcəsi xeyli zənginləşərək, dövrün ərəb və fars dilləri ilə rəqabət apara biləcək bir səviyyəyə yüksəlmişdi. Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə Məhəmməd Füzuli kimi dahi mütəfəkkir, Həbibi kimi böyük şair, Qurbani kimi ustad aşıq, Sultan Məhəmməd və Kəmaləddin Behzad kimi dahi rəssamlar yetişmiş, musiqi, rəssamlıq, memarlıq, xəttatlıq, nəqqaşlıq və s. kimi sənətlər yüksək inkişaf mərhələsinə çatmışd
"Xalqının qulu olmayan, onun padşahı da ola bilməz" - söyləyən, yeni dövlət, yeni cəmiyyət, yeni düşüncə tərzi formalaşdıran Şah İsmayıl Xətayi gediləcək yolu taxt-tacdan üstün tutmuş, bu müqəddəs yolu özünün dövlət proqramına çevirmiş, az yaşamasına baxmayaraq həyatının çox hissəsini Azərbaycan dövlətçiliyinə sərf etmiş və az müddətdə gördüyü işlər ona Azərbaycan Türklərinin qəlbində ölməzlik qazandırmışdı.
Aydın Qasımlı
Teref.az
Ardını oxu...
“The Walt Disney” kompaniyası “Evdə tək” (Home Alone) və “Muzeydə bir gecə” (Night at the Museum) filmlərinin yenidən çəkilməsinə qərar verib.

Yenicag.az xəbər verir ki, filmlərin çəkilişi bitdikdən sonra onları Disney+ striminq platformasında izləmək mümkün olacaq. Ancaq hələlik filmlərin hansı formada ekrana çıxacağı bəlli deyil. Çünki onlar tammetrajlı yaxud da serial şəklində ola bilər.

Qeyd edək ki, Disney+ platformasının açılışı noyabrın 7-də nəzərdə tutulub./AZƏRTAC/
Ardını oxu...
ANS telekanalı və “ANS ÇM” radiosu fəaliyyətini dayandırandan bir qədər sonra Milli Elmlər Akademiyasının Zoologiya İnstitutu şirkətin yerləşdiyi və fəaliyyət göstərdiyi bina ilə bağlı icarə müqaviləsini uzatmaqdan imtina etdi.
İnstitut rəhbərliyi ANS Şirkətlər Qrupuna aid bütün avadanlıqların qısa müddətdə binadan çıxarılmasını tələb edirdi. Deyirdilər ki, institutun özünün həmin binaya ehtiyacı var, işləməyə yer tapmırlar.

ANS isə uzun müddət binanı boşaltmırdı. “Biz öz fəaliyyətlərimizi yerinə yetirə bilmirik. Biz tətbiqi zoologiya mərkəzi yaratmışıq. Bunun üçün bizə otaqlar, dərs zalı lazımdır. Qarşı tərəf də əmlakını götürə bilmir, ya yerləri yoxdur, ya da düşünürlər ki, fəaliyyətləri nə vaxtsa bərpa olunacaq. Əgər iş məhkəməlikdirsə, biz məhkəməyə vermirik, onlar versinlər”, – Zoologiya İnstitutunun direktoru Elman Yusifov mətbuata açıqlamasında belə demişdi.

Bizimyol.info xəbər verir ki, Zoologiya İnstitutu direktorun bu açıqlamasına baxmayaraq, bir müddət əvvəl ANS-ə qarşı məhkəmədə iddia qaldırıb. İnstitut ANS-in ona ziyan vurduğunu iddia edərək, ödənilməsini tələb edib. Zoologiya İnstitutunun rəhbərliyi iddia ərizəsində maddi zərərə görə 200 min və kommunal borc kimi ödənilmiş 4893 manatı tələb edib. İnstitut təmsilçiləri məhkəmədən xahiş ediblər ki, iddianı təminetmə tədbiri tətbiq olunsun. Yəni bəri başdan məhkəmə getdiyi müddətdə ANS-ə bütün avadanlıqların və əşyaların üzərinə həbs qoyulsun.

İddianı təminetmə tədbiri – avadanlıqların üzərinə həbs qoyulması barədə ərizəyə məhkəmə “yox” deyib.

Bir müddət sonra isə Zoologiya İnstitutu işə baxan 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin dəftərxanasına ərizə göndərib ki, iddiası və əlavə etdiyi sənədlər geri qaytarılsın.

Məhkəmə də ərizəni nəzərə alaraq, işə baxılmasına xitam verib, iddianı və ona əlavə edilmiş sənədləri Zoologiya İnstitutuna geri qaytarıb.

Dünyapress TV

Xəbər lenti