Ardını oxu...
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla Rusiya arasında münasibətlər “təmkinlidir”, amma Kreml 2018-ci il inqilabından sonra Ermənistandakı daxili siyasi situasiya ilə barışmalı olub.

Virtualaz.org xəbər verir ki, bu barədə Estoniyanın xarici kəşfiyyat Xidmətinin hesabatında deyilir. “Beynəlxalq təhlükəsizlik və Estoniya” adlı hesabatdan erməni KİV-ləri sitat gətirir.

Eston kəşfiyyatçıları bildirirlər ki, Rusiya Ermənistandakı daxili siyasi situasiyaya fəal müdaxilə edir. “Ermənistanla Azərbaycan arasındakı Dağlıq Qarabağ münaqişəsində tərəflər açarın Moskvanın əlində olduğunu görürlər. Ermənistan üçün Rusiyanın hərbi-siyasi dəstəyini saxlamaq həyati əhəmiyyət kəsb edir, çünki bunsuz Qarabağdakı etnik ermənilərin hərbi müdafiəsini təmin etmək mümkün olmazdı”,-hesabatda vurğulanır.


Estoniya kəşfiyyatı Paşinyanla Rusiya arasında münasibətlərin soyuq, çəkingən olmasına baxmayaraq Ermənistan hökumətinin parçalanmadığını, baş nazirə xalqın dəstəyinin hələ davam etdiyini də qeyd edir. Habelə bildirilir ki, Paşinyana ciddi rəqib ortaya çıxmayıb. Ermənistanın iqtisadiyyatı da çökməyib.

“Rusiya Qaraba münaqişəsinin həllində konstruktiv vasitəçi qismində çıxış etsə də əslində o, münaqişənin həllində maraqlı deyil. Rusiya Ermənistanla Azərbaycan arasında tammiqyaslı müharibənin başlamasında da maraqlı deyil. Birinci ssenari Moskvanı Cənubi Qafqazdakı əsas rıçağından məhrum edərdi, çünki münaqişə həll olunsa nə Ermənistan, nə Azərbaycan Rusiya üçün işləməz. Amma tammiqyaslı müharibə ilə bağlı risklər də həddən artıq böyük və proqnozlaşdırılmayandır”,-hesabatda deyilir.
Ardını oxu...
Bu adamların “aclığı” məni həmişə incidib, narahat edib. O adamların gözlərindəki ifadəni o məqamda, o anda görmək lazımdır. Yazıçı istedadım gördüyüm bu mənzərəni olduğu kimi izah etməkdə acizdir

Keçmiş zamanlarda televiziyalar ciddi-ciddi hansısa pritonun aşkarlanması ilə bağlı xəbər tirajlayardı və mən də bu xəbərlərə gülərdim. Çünki səs-küylə “aşkarlanan”, bir-iki aylıq işinə xitam verilən obyektlər yenidən fəaliyyətə başlayıb öz işinə davam edir. “Əxlaqsızlıq” və “yuva” sözlərini yan-yana gətirib “əxlaqsızlıq yuvası” kimi dəhşətli söz birləşməsi yaratmışıq. Hər dəfə bu söz birləşməsinin “yuva” sözündəki təmizlik, istilik və enerjidən utanıram.

Medianın təbirincə desək, əxlaqsızlıq yuvalarının, pritonların kökünü kəsmək qeyri-mümkün görünür.

Bu məkanların hansı şəraitdə və hansı şərtlərlə fəaliyyət göstərməsi, qadın alverinin gizli şəkildə inkişafı başqa yazının mövzusu olduğu üçün “bağlanmamış pritonlar” barədə yazmaq istəyirəm.

Ölkədə seksual aclığın, seksual görməmişliyin son həddə olması ilə bağlı dəfələrlə yazılıb, deyilib. Ağlı başında olan hər kəs etiraf edər ki, vətəndaşlarımız seksual problemlərdən ciddi şəkildə əziyyət çəkirlər. Zorlanan qızlarımız, namus cinayətləri, ailə münaqişələri, dağılan ailələr dolayısıyla bunu sübut edir. Metroda, avtobusda, küçədə qadına toxunanda gözləri par-par parıldayan gənclərimizi görəndə bu problemi istər-istəməz etiraf etməli olursan.

Etiraf edək ki, seksual aclıq ciddi problemdir. Əyalətlərdəki işsizlik səbəbindən ölkənin müxtəlif rayon, qəsəbə və kəndlərindən paytaxta axın pik həddədir. Evli və subay kişilər paytaxtda çoxaldıqca bu problem artıq təhlükəyə çevrilir. Yuxarıda sadaladığım problemlərin kökündə mən hər zaman bu faktoru axtarmışam.

Seksual istəklər insan orqanizminin normal istəklərinə daxildir. Yemək, içmək, yatmaq necə normaldırsa, seksual tələbat da o qədər normaldır. Bəs əyalətdən Bakıya işləməyə, bir tikə çörəyinin pulunu qazanmağa gələn, aylarla qadın üzünə həsrət qalan kişilər, rayonlarda hər gecə yastığını qucaqlayıb yatan gənc qadınlar öz seksual tələbatlarını necə ödəməlidirlər? Bakıda ev sahibi olmaq nəinki həmin təbəqə üçün, hətta az-çox gəliri olan insanlar üçün də xəyaldır. Bəs bu kasıb insanlar şəhərdə öz yuvalarını necə qursunlar?

Çətin həyat tərziylə yanaşı, qadınsızlıq-kişisizlik və ən əsası sekssizlik sizə ciddi problem kimi görünmürmü?

Sizcə, küçədə gördüyünüz qaraqabaq, əsəbi və gərgin adamların yeganə problemi sadəcə məişət qayğıları, bank borclarıdır?

Bəlkə də güləcəksiniz. Düşünəcəksiniz ki, bu qədər problemin içində heç seks yada düşər? Amma inanın ki, düşür. Seks yada düşməsəydi, bəzi masaj salonları, gecə barları, otellər əxlaqsızlıq yuvası kimi fəaliyyət göstərməzdi. Bu qədər tələb olduğu üçün gizli şəkildə əxlaqsızlıq çoxalır. Sosial şəbəkələrdə açıq-açıq intim təklif edənlərin sayı gündən-günə artır. Bu sizin üçün vəziyyətin ciddiliyi ilə bağlı siqnal deyilmi?

Peşə marağıma uyğun bu məkanları az-çox araşdırmışam. Masaj salonu, otel, motel, sauna, gecə barı adı altında fəaliyyət göstərən yüzlərlə əxlaqsızlıq yuvası var bu şəhərdə. Kifayət qədər müştərisi olan bu məkanlardakı növbələr adamı iyrəndirir. Sizcə, heç bir tibbi yoxlamadan keçmədən, özbaşına və gizli şəkildə fəaliyyət göstərən fahişələr təhlükə mənbəyi deyillər? Bütün bu sadaladıqlarım yenə də sizə gülünc görünəcəksə, gülün. Öz ölkənizin, genofondunuzun gələcək faciələrinə gülüb keçin.

Bu məkanlarda saatlarla boynunu büküb növbə gözləyənlər sizin övladlarınız, ərləriniz, sevgililəriniz, nişanlılarınız, qohumlarınız, qonşularınız və dolayısıyla ünsiyyətdə olduğunuz insanlardır. Mən bu növbələrdə plastik stula çöküb xorna çəkən fəhlə də görmüşəm, udquna-udquna qalstukunu düzəldən bank işçisi də...

Və bu adamların “aclığı” məni həmişə incidib, narahat edib.

O adamların gözlərindəki ifadəni o məqamda, o anda görmək lazımdır. Yazıçı istedadım gördüyüm bu mənzərəni olduğu kimi izah etməkdə acizdir.
Cəlil Cavanşir
sputnik.az
Ardını oxu...
Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev Münhen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində Prezident İlham Əliyevlə Erəmənistanın baş naziri Paşinyan arasında keçirilən debatla bağlı müsahibə verib.



Modern.az müsahibəni təqdim edir:



- Həmin debat Ermənistanın işğalçı dövlət kimi növbəti ifşası və Azərbaycanın böyük diplomatik qələbəsi idi. Bu debatdan sonra İlham Əliyevi Qarabağla bağlı ittiham edən rəqibləri belə onun diplomatik bacarığını, siyasi gücünü və milli maraqları müdafiə edərkən, qətiyyətli və güzəştsiz mövqeyini etiraf etməli oldular.

Təkcə bizimkilərin deyil, Ermənistan, Türkiyə, Rusiya və regionda marağı olan digər ölkələrin siyasətçiləri və siyasi ekspertləri də Əliyevin Paşinyandan təhsil, ingilis dilində fikirlərini ifadə etmək qabiliyyəti və öz mövqeyini müdafiə etmək bacarığı baxımından çox yüksəkdə dayandığını qeyd etdilər. Hamı bir daha əmin oldu ki, Ermənistan işğalçı dövlətdir və müxtəlif bəhanələrlə mövcud status-kvonu qoruyub saxlamaq istəyir.

Yeri gəlmişkən, Ermənistan baş nazirinin öz kütbeyinliyini göstərən "Azərbaycan müstəqil ölkə olaraq Sovet İttifaqının ərazi bütövlüyünə hörmət etmişdimi? Azərbaycan Sovet İttifaqını tərk etdiyi kimi, eyni yolla Dağlıq Qarabağ da Sovet İttifaqını tərk edib" fikri barədə onu demək istəyirəm ki, SSRİ-ni təşkili haqqında 30 dekabr 1922-ci tarixli "İttifaq Müqaviləsi"nin 26-cı maddəsinə görə, hər bir respublikanın SSRİ-nin tərkibindən çıxmaq hüququ var idi. Bu, SSRİ-nin sonuncu - 1977-ci il Konstitusiyasının 72-ci maddəsində də nəzərdə tutulmuşdu. Bu hüquq SSRİ-nin 1924 və 1936-cı il Konstitusiyalarında da mövcud idi.1977-ci il Konstitusiyasının 76-cı maddəsində hər bir respublikanın suveren dövlət olması qeyd olunurdu. 80-ci maddədə isə qeyd olunurdu ki, hər bir respublika xarici ölkələrlə əlaqə qura, beynəlxalq təşkilatların üzvü ola bilər.

Təsadüfi deyil ki, Ukrayna və Belarus da BMT-nin üzvü idi. Amma nəinki muxtar vilayətlər, hətta muxtar respublikalar üçün belə bir hüquq nə SSRI, nə də Müttəfiq Respublikaların Konstitusiyalarında nəzərdə tutulmuşdu. Ona görə də Çeçenistan Respublikasının Rusiya Federasiyasından ayrılmaq cəhdi uğursuzluğa düçar oldu, ona baha başa gəldi.

- Paşinyanın Xocalı soyqırımı barədə dediklərinə münasibətiniz necədir?

- İlham Əliyev Paşinyanın yalan danışdığını sübut etməklə yanaşı, həm də dünya ictimaiyyətinə mesaj verdi ki, dünya erməniləri xarici ölkələrin mətbuatında necə böyük yalanlar dərc etdirib, həqiqəti ört-basdır etmək istəyirlər. Prezident bəyan etdi ki, Xocalı soyqırımını azərbaycanlıların özünün törətməsi barədə Mütəllibovun hansısa müsahibəsinə istinad etmək absurddur, çünki Mütəllibov sağdır və o, dəfələrlə belə bir söz demədiyini bəyan edib.

- Bu görüşün Azərbaycan üçün əhəmiyyəti nədən ibarət oldu?

- Belə bir debat ilk dəfə keçirildiyi üçün ona çox böyük beynəlxalq diqqət yönəlmişdi. Bu görüş Ermənistanda böyük mənəvi və psixoloji sarsıntı yaradıb. Dünya Ermənistanın yalançı, beynəlxalq hüquqa hörmət etməyən, işğalçı, amma rəzil durumda olmasını bir daha gördü. Hamı əmin oldu ki, kənar dəstək olmasa, rəhbəri Azərbaycan Prezidenti qarşısında pişiyə dönmüş bu ölkə 30 il ərzində bizim torpaqları işğal altında saxlaya bilməz. Bu cür açıq debatın bağlı qapılar arxasında keçirilən danışıqlara mütləq təsiri olacaqdır. Azərbaycan islahatları genişləndirməklə beynəlxalq nüfuzunu yüksəltməli, iqtisadiyyatını və ordusunu gücləndirməklə Ermənistana təzyiqləri artırmalıdır.

Paşiyan danışıqlarda konstruktiv mövqe tutmadığı üçün ona ayrılmış vaxt artıq bitib. Biz çalışmalıyıq ki, işğalçı ordunun əsgərlərini, hələlik geniş hərbi əməliyyatlara başlamasaq da, hər gün öldürək.

İrəvana tabutlar getməlidir. Ermənistan başa düşməlidir ki, işğala son qoymasa, ona güc tətbiqi qaçılmaz olacaq.
Ardını oxu...
Bu gün yollarda psixoloji cəhətdən sağlam olmayan çox sayda sürücülər var. Onlar bir-birini öldürməyə, bıçaqlamağa da hazırdılar.
Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin Sumqayıt Regional Qeydiyyat-imtahan şöbəsinin təcrübi imtahanın qəbulu üçün xüsusi bağlı meydança yaradılıb. Belə ki, bundan sonra meydançadakı avtomobillərdən sürücülük vəsiqəsi almaq üçün imtahandan keçmiş şəxslər istifadə edəcəklər.

Meydançada əyani imtahan verən şəxslərin bilik və bacaracaqlarını bundan sonra imtahan götürən müəllimlər deyil, xüsusi texniki vasitələr qiymətləndirəcək. Yəni, artıq təcrübə imtahanları şöbənin əməkdaşları tərəfindən deyil, xüsusi texniki vasitələrin köməyi ilə qiymətləndiriləcək.

Nəqliyyat məsəsləri üzrə ekspert Elməddin Muradlı Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki. sürücülük vəsiqələrinin verilməsi üçün imtahandakı yenilik hələ ki Sumqayıt Regional Qeydiyyat-İmtahan şöbəsində həyata keçiriləcək.

"Texnologiyaların inkişafı işin keyfiyyətinin artırılmasına xidmət edir. Bu keyfiyyətin artırılması ortaya müsbət nəticələr qoyur. Sürücülük vəsiqəsinin verilməsi ilə bağlı zaman-zaman təkliflər irəli sürülürdü. Yeniliklərin olması bir daha sübut edir ki, yol polisi özü də bu yeniliklərə hazırdır. Bunun hansı formada tətbiq ediləcəyi və digər imtahan şöbələrinə də tətbiq edilib-edilməyəcəyi hələ ki, açıq qalır" - deyən ekspert vurğulayb ki, əvvəllər sürücülük vəsiqəsi almaq istəyənlər müəllimlərdən şikayət edirdi.

Ancaq artıq imtahan prosesində tam şəffaflıq təmin olunur.

"İmtahan verən sürücüyə 5 ildən çox istifadə edilməyən avtomobillər verilir, kameralar qoyulur. Hətta sürücüyə avtomat və ya mexaniki ötürücü qutusu olan avtomobili seçmək imkanı da verilir. İmtahanların xüsusi texniki vasitələrlə qiymətləndirilməsi təqdirə layiqdir. Hesab edirəm, digər imtahan şöbələrində də bu tətbiq edilsə yaxşı olar" - deyə E. Muradlı bir sıra yeniliklərin olmasını labüd hesab edir.

Onun fikrincə, bəzi sürücülər imtahan verdikdən sonra ona verilən sualları və verdikləri cavabların hansısa sənəd üzərində onlara təqdim edilməsini istəyir. Beləliklə, sürücü növbəzi imtahana hazırlaşarkən eyni səhvləri etməməyə çalışır.

E. Muradlı qeyd edir ki, bu yeniliklərin edilməsi vacibdir: "Sürücülük vəsiqəsi imtahanları zamanı sürücülərin psixoloji vəziyyətinin nəzərə alınması da əhəmiyyətlidir. Çünki bu gün yollarda psixoloji cəhətdən sağlam olmayan çox sayda sürücülər var. Onlar bir-birini öldürməyə, bıçaqlamağa da hazırdılar. Onlar aqressiya nümayiş etdirirlər. Sürücülük vəsiqələri verilərkən, dəyişdirlərkən buna xüsusi dfiqqət yetirmək lazımdır".

Ekspert sürücülük vəsiqələrinin verilməsi zamanı sağlamlıq haqqında arayışın əhəmiyyətindən də söz açdı: "Bu proses bərpa edilməlidir. Sağlamlıq haqqında arayışın olması yollarda sağlam sürücülərin olması deməkdir. On il müddətində insanın başına hər şey gələ bilər. Ancaq bu insanlar sürücülük vəsiqəsini dəyişərkən "ASAN Xidmət"ə 25 manat ödəyərək bunu əldə edə bilirlər. Mən bu gün sükan arxasında bi əli, bir ayağı olmayan, bir gözü görməyən insanlar görürəm və bu çox təhlükəlidir".

Nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Eldəniz Cəfər Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, yenilik sürücülük vəsiqəsi almaq istəyənlərə imtahanlara yaxşı hazırlaşmaq üçün stimul verəcək. Eyni zamanda bundan sonra sürücülük vəsiqəsi almaq istəyənlərn avtomobil idarə etmənin sadəcə nəzəriyyəsini deyil, eyni zamanda təcrübəsini də öyrənməli olacaqlar.

"Bilirsiniz ki, imtahanlar iki qaydada keçirilir. Birinci nəzəriyyədən olan suallara cavab, ikinci isə nəqliyyat vasitələrinin idarə edilməsidir. Nəqliyyat vasitəsinin idarə edilməsinin texniki vasitələrlə qiymətləndirilməsi müsbət haldır. Burada artıq isan faktoru olmayacaq. İmtahan verən şəxslər də özündə məsuliyyət hiss edəcək. Və imtahana gəlmədən yaxşı hazırlaşmağa çalışacaq" - deyə E. Cəfər əlavə edib ki, bu həm də yol polisində korrupsiyanın azalması ilə nəticələnəcək. Belə ki, artıq hazırlaşarq imtahan gələnlər imtahanda kimsə tərəfindən kəsilməyəcək.
Ardını oxu...
“Bu gün Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən 4 dairədə seçki nəticələrinin ləğv edilməsi Azərbaycanda seçkilərin nə qədər ədalətli və demokratik keçirildiyini bir daha göstərdi. Nəticələri ləğv olunan şəxslər arasında Yeni Azərbaycan Partiyasından olan namizədlərin olması isə ölkəmizdə demokratiyanın təntənəsini nümayiş etdirdi”.
Teref.az xəbər verir ki, bu fikirləri demokrat.az-a açıqlamasında 9 fevralda keçirilmiş Milli Məclisə seçkilərdə 68 saylı Cəlilabad kənd seçki dairəsi üzrə ən yüksək səs toplamış deputatlığa namizəd, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü Elman Nəsirov bildirib.
Elman Nəsirov deyib ki, həmin dairələrdə nəticələrin ləğv edilməsi Azərbaycanda qanun aliliyindən xəbər verir:
“Yəni, Azərbaycanda seçki pozuntuları olduğu təqdirdə dərhal qanunun tələbləri işə düşür. Əgər gələcəkdə də bu cür hallar olacaqsa və konkret faktlarla sübuta yetiriləcəksə, dərhal qanunun tələbləri icra olunacaq. Mən bir daha qeyd edirəm ki, əgər Azərbaycanda demokratik seçki olmasaydı, o zaman MSK seçkilərə liderlik etmiş hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının tanınmış üzvlərinin nəticələrini ləğv etməzdi.
Eyni zamanda digər bir sıra seçki dairələrindən daxil olan şikayətlərə baxılır və araşdırılır. Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycanda keçirilən parlament seçkiləri tam demokratik, şəffaf, azad və rəqabət şəraitində təşkil olunub. Bu seçkilər zamanı müxalifətin də sərbəst toplaşmaq azadlığını həyata keçirməsi üçün bütün imkanlar yaradılıb”.
Elman Nəsirov qeyd edib ki, 9 fevral tarixində keçirilən Milli Məclisə seçkilər demokratik, şəffaf və azad şəkildə təşkil olunub:
“Bu seçkilər bir daha onu göstərdi ki, Azərbaycan demokratik yol seçmiş dövlətdir və bu istiqamətdə uğurla irəliləyir. Bu seçkilərdə 58 ölkədən 883 beynəlxalq müşahidəçi müşahidə aparırdı. Həmin müşahidəçilərin mütləq əksəriyyəti seçkilərin nəticələrini yüksək dəyərləndirib. Hətta, bəzi xarici müşahidəçilər öz ölkələrində də bu cür nümunəvi seçkilərin keçirilməsini vurğulayıb”.
Ardını oxu...
Cəlil Cavanşir
Müasir şəhərlərdəki bahalı mağaralarda ibtidai düşüncəli insanlar öz babalarından daha əxlaqsız, daha qəddar və daha vəhşidirlər
Texnologiyanın inkişafı, internet və yüzlərlə müasir kəşf insanı dəyişməli, formalaşdırmalı idi. Məsələn, Marsa getmək üçün yol axtaran insan oğlu əlində mizraqla dağ kəli qovan əcdadından fərqlənməli idi.

Amma təəssüf ki, fərqlənmir.

Hə, görünüş, geyim, müxtəlif saç tərzləri, dəbdəbəli evlər, bahalı avtomobillər, modern yaşam deyəcəksiniz, bunlar mənim yazımın mövzusu deyil. Məni düşündürən insani münasibətlərdir.

İnsani münasibətlər sürətlə öz ibtidai halına qayıdır.

Xüsusilə ailə, sevgi və dostluq münasibətləri müasirlik, modernlik pərdəsi altında erroziyaya uğradıqca öz ibtidasına daha çox bənzəyir.

Sosioloqların fikirlərinə görə, ibtidai cəmiyyətlərin ailə quruluşu və sosial həyatı, bizə müasirlik adı altında sırınan münasibətlərə çox bənzər olub.

İbtidai cəmiyyətlər fərdlər arasındakı istənilən böyük fərqləri görə bilmirdi və müasir cəmiyyətdə də oxşar münasibətləri müşahidə etmək mümkündür.

Bir çox təcrübəli araşdırmaçılar ibtidai cəmiyyətlərin sevgi münasibətlərindən rahatlıqla uzaqlaşmalarından və sevgililərin bir-birinin yerinə keçə bilmələrindən bəhs edirlər.

Bu barədə uzun-uzadı izahata gərək yoxdur. Cəmiyyətimizi müşahidə etsək, XXI əsrdə hər şeyin nə qədər ibtidailəşdiyinin şahidi ola bilərik.

Məncə, çəkilən filmlər, yazılan romanlar, şeirlər insan ruhunu aliləşdirə bilmir.

Müasir insan oxuduqca, öyrəndikcə, elmi-texniki tərəqqinin müasir imkanlarından istifadə etdikcə ibtidailəşir.

İnsan yenidən mağaraya, vəhşi öküz ovlamaq üçün daşdan silah hazırlamağa qayıdır.

Bir haşiyə:

Erik Berkoviçin “Seks və cəza” kitabında maraqlı bir hadisə nəql olunur. Antropoloq Odri Riçard 1930-cu illərdən etibarən uzun müddət Şimali Rodeziyadakı bembalılar arasında yaşayıb. Yerlilərlə yaxın əlaqələri olan antropoloq onları yaxından tədqiq edirdi.

Bir gün Riçard hələ də ibtidai vərdişlərindən və adət-ənənələrindən əl çəkməmiş bu tayfaya bir ingilis nağılı danışır.

Nağılın qəhrəmanı gənc şahzadə sevdiyi qızın əlindən tutmaq üçün şüşə dağlara dırmaşır, dərin uçurumlardan keçir və əjdahalarla vuruşur.

Bembalılar bu nağıla açıq-aşkar çaş-baş qalsalar da sakit dayanırlar.

Nəhayət, yaşlı qəbilə başçısı səsini qaldıraraq oradakıların hisslərini ən sadə sualla ifadə edir:

"Şahzadə nəyə görə başqa qızı seçmir?"

***

Müasir "şahzadələr" artıq sevgi üçün heç bir əziyyət çəkmirlər. Modern insan, bu baxımdan ibtidai əcdadından qətiyyən fərqlənmir. Kapitalizmin dəyərlər sistemində insani və ülvi dəyərlər üçün mübarizə aparmaq yoxdur.

Mübarizə ancaq yaxşı yaşamaq və kapital uğrundadır.

Müasir insanın seçdiyi şüurlu yol, əslində, ibtidai insanın yaşamaq uğrundakı mübarizəsindən bir o qədər də fərqlənmir.

İbtidai cəmiyyətlərdə əzələsi böyük olan ən yaxşısına sahib olurdu.

Müasir cəmiyyətlərdə isə bank hesabı böyük olanlar hər şeyi satın alırlar.

İnsan oğlu öz ibtidai babalarının etdiklərini təkrarlayır.

Mağaradan çıxmış insan dönüb-dolaşıb "modern mağaralar"a qayıdır.

***

Şübhəsiz ki, dəyərlərin, meyarların olmadığı cəmiyyət irəli getmir.

İbtidai insan mağarada ən vəhşi tərəfini qoyub çıxmışdı, amma göydələnlər, villalar, bər-bəzəkli otellər, komfortlu istirahət mərkəzləri daha ibtidai düşüncəli insanlar üçün mağaradır.

Təkərin kəşfindən ən bahalı model avtomobillərin dizaynına qədər keçilən yolda insan hissləri və duyğuları durmadan geriyə gedib, öz ibtidai formasına qayıdıb.

Müasir şəhərlərdə ibtidai mağaralar peyda olur.

Müasir şəhərlərdəki bahalı mağaralarda ibtidai düşüncəli insanlar öz babalarından daha əxlaqsız, daha qəddar və daha vəhşidirlər.

Müasir mağaralar müasir insanın beynidir.

Qısacası, müasir insan mağaraya qayıdır.
Sputnik.az
Ardını oxu...

İlham İsmayıl

1374 nəfər parlament seçkilərində mübarizə aparır və seçki yarışında bu namizədlərin əsas şüarının nə olduğuna Azərbaycan cəmiyyəti deyil, düşmən - Ermənistan daha dəqiq qiymət verib. Ölkənin bir nömrəli probleminə olan laqeydlik və biganəlik yalnız apolitik cəmiyyətimizdə deyil, onu təmsil edən və guya siyasət meydanına-parlamentə üzv olmaq istəyənlərin də bu problemi qabartmadıqlarını düşmən aydın şəkildə görüb və demək olar ki, əsl həqiqəti seçkilərə bir gün qalmış soyuq başla ortaya qoyub.

Beləliklə, Modereator.az "Lragir.am” saytının daimi müəlliflərindən birinin 8 fevralda yayılan yazısının Azərbaycana aid olan hissəsini nəzərinizə çatdırır.

"Fevralın 9-da Azərbaycanda növbədənkənar parlament seçkiləri keçiriləcək, Artsaxda isə prezident və parlament seçkilərinə namizədlərin irəli sürülməsi başlayıb. Azərbaycanda seçki kampaniyası demək olar ki, Qarabağ probleminə toxunmadı və daha çox sosial və hüquqi problemlərlə əlaqəli oldu. Yalnız bir namizəd, gözləri sarıqlı və hərbi paltarda olan şəxs hərbi mövzunu fəal şəkildə təbliğ edirdi, o da daha çox müharibə veteranlarına qarşı ədalətli münasibət haqqında danışırdı.

Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması mövzusu ya Azərbaycan cəmiyyəti üçün əsas məsələ olmaqdan çıxıb, ya da Azərbaycan hakimiyyəti narahat suallara cavab verməmək üçün xalqı bu məsələdən kənar tutmağı bacardı.

ABŞ prezidenti Donald Trampın İsrail-Fələstin münaqişəsi ilə əlaqədar danışdığı kimi, Azərbaycan hakimiyyətinin və xalqın reallıqla hesablaşmağa başladığını söyləmək mümkündürmü? Hesab etmək olarmı ki, Azərbaycan hakimiyyətinin qaçqınlar üçün 300 min mənzilin tikildiyi barədə dedikləri bu insanların məsələsinin həll olunduğu və artıq bu barədə spekulyasiya yol verilməyəcəyi haqqında bir hesabatıdır? Bütün bunların ən yüksək səviyyədə deyilməsi, yalnız ölkənin inkişafından bəhs edilməsi Qarabağın itirilməsinin Azərbaycanın inkişafına mane olmadığının etirafıdırmı? Hər halda, Azərbaycanda buna heç kim etiraz etmədi”.

Bu yalnız bir saytın və müəllifin mövqeyi deyil və bu təzə məsələ sayılmır. İllərdir bu analiz düşmənin strategiyasını müəyyənləşdirib və bu gün də ikitərəfli danışıqlarda saymazyana mövqe nümayiş etdirməklərinin əsl səbəbkarı, daha doğrusu günahkarı bizik – aparılan siyasət nəticəsində cəmiyyətin Qarabağın işğalına bütün səviyyələrdə laqeyd və biganəliyidir.

Müəllif bu dəfə bizi söymədən, təhqir etmədən özü üçün bəzi məsələlərə sual verib şübhə ilə yanaşsa da (bu da təbiidir) Azərbaycan reallığını yazıb. Bizim əhval-ruhiyyəmizin hansı durumda olduğunu hətta parlamentə iddialı olanların səviyyəsində bilən düşmən Qarabağda rahat oturmayıb da neyləsin? Azərbaycanın bütün hesabatlarında Qarabağdan yox, illyuziya təsiri bağışlayan inkişafdan danışılırsa, bu o deməkdir ki, xaraba qalmış Qarabağı, düşmən tapdağında olan Qarabağı öz torpağımız hesab etmirik? Qarabağda da inkişaf varmı? Var! Onu düşmən aparır. Bizdə isə klassik anlamda siyasət meydanı sayılan parlamentə "biznesin müdafiəsi”, "uşaqların yerləşdirilməsi”, "babat maaş”, "məsuliyyəti az” yer kimi baxılması ilk növbədə bizi izləyən düşmənə məlum olur və Azərbaycanın Qarabağ uğruna savaşmayacağını bilib rahatlanırlar.

Azərbaycan parlamentinə seçkilərin ruhu adama "koronavirus”dan çox qorxu və həyəcan gətirir. Virus müalicə olunacaq, virusun kökü kəsiləcək, amma laqeydlik virusunun təsiri ilə Vətən torpağı birdəfəlik itirilsə, onun müalicəsi olmaycaq! Bunu sabahkı parlament üzvləri osmanlı türkləri demiş "kafalarına soxsunlar”!

Miq.Az
Ardını oxu...
Ərdoğan Rusiyaya niyə “əlvida” dedi – Türkiyə prezidentinin Ukrayna səfərinin arxa planı

Ötən ayın ikinci yarısından Türkiyə-Rusiya münasibətlərinin getdikcə pisləşdiyi müşahidə olunur. Xüsusilə Rusiyanın hava dəstəyi ilə Suriya ordusunun İdlibdə başlatdığı hərbi əməliyyatlar Ankara tərəfindən sərt şəkildə tənqid edildi. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğan Moskvanı hərbi əməliyyatları dayandırmağa çağırdı. Əks halda... “Biz rusiyalı tərəf müqabillərimizə dedik ki, İdlibdə bu bombalamaları dayandırın. Dayandırdınız, dayandırdınız, dayandırmasanız, bizim də səbrimiz tükənəcək. Bundan sonra lazım olanı edəcəyik”, - Ərdoğan Afrika səfərindən geri qayıdarkən, eynilə belə dedi.

Dünən İdlibdə 8 Türk əsgərinin şəhid edilməsi, bir neçə nəfərin yaralanması hadisəsi Ankaranın bu çağırışlarının işə yaramadığını, əksinə, Rusiya və Suriya hərbi qüvvələrinin bölgədə yerləşən Türk ordu mənsublarına daha ciddi hücuma keçdiklərini göstərir.

Verilən məlumatlara görə, İdlibdəki Türk hərbi karvanı fevralın 3-dən 4-ə keçən gecə rayon mərkəzinə hərəkət edərkən Suriya ordusunun artilleriya zərbəsinə məruz qalmış və nəticədə məlum hadisə baş vermişdir. Məlumatı Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğan Ukrayna səfərindən əvvəl verdiyi açıqlamalarda da təsdiqləmiş və hərbi dislokasiya barədə Rusiya tərəfini məlumatlandırdıqlarını bildirmişdi. Rusiya Müdafiə Nazirliyi bu açıqlamaya dərhal cavab vermiş və iddiaları təkzib etmişdi. Moskvadan verilən rəsmi açıqlamada onların məlumatlandırılmadığı iddia olunurdu.

Ovqat.com-un məlumatına görə, Türk hərbçilərinin şəhid edilməsi həqiqətən də bir təsadüfün nəticəsi deyildi. Hadisədən bir gün qabaq Rusiya FSB-sinə bağlı qüvvələr Hələb-Dəməşq yolu üzərində hücuma məruz qalmış və onlardan 4-ü öldürülmüşdü. Hücumun İdlibdəki silahlı müxaliflərdən Heyət Təhrir əş-Şam (HTŞ) qruplaşması tərəfindən həyata keçirildiyi güman olunur. Əslində Ankara tərəfindən də terrorçu təşkilat kimi tanınan HTŞ-nin bu zərbəsinin qisası isə Türk əsgərindən alınmışdır.

Açığı, Rusiyanın HTŞ hücumunun arxasında Türkiyənin dayanmasından şübhələnməsinin bəzi əsasları var.

Əvvəla, HTŞ Türkiyənin öhdəsində götürdüyü İdlibdə fəaliyyət göstərir və rəsmi Ankara Astana sammitində bu bölgədə yerləşən illeqal hərbi qüvvələri silahsızlaşdırmağı öz öhdəsinə götürmüşdü. Bu öhdəliyin müddəti ötən ilin payız aylarında başa çatmasına baxmayaraq, hələ də həmin qüvvələr fəaliyyətdədir. Bildirildiyinə görə, ötən aylarda Soçidə görüşən Türkiyə və Rusiya rəsmiləri bu məsələni ciddi şəkildə müzakirə etmiş və rəsmi Ankara öhdəlikləri yerinə yetirə bilmədiyini bildirmişdi. Bundan sonra Suriya və Rusiya rəsmiləri İdlib əməliyyatına qərar vermişlər.

Əməliyyat başlayanda isə Türkiyənin sərt reaksiyaları özünü göstərməyə başlamışdı. Bir müddət əvvəl Afrikada səfərdə olan Rəcəb Tayib Ərdoğan rusiyalı həmkarına İdlibdəki “müqavimət qüvvələrini” terrorçu adlandırmaqda qınamış və ona nə zamandan öz vətəni uğrunda döyüşməyin terror hadisəsi sayıldığı ritorik sualını ünvanlamışdı.

Əməliyyatların əsasən HTŞ qüvvələrinə qarşı aparıldığını nəzərə alsaq, Türkiyə prezidentinin əslində hansı tərəfi müdafiə etdiyi anlaşılır. Rus əks-kəşfiyyatçılarının Hələb-Şam yolunda məhz HTŞ tərəfindən öldürülməsi ehtimalı da bu açıqlamaya əlavə olununca, hadisənin arxasında türk barmağının axtarılmasının əsl səbəbi ortaya çıxır.

İkincisi, Türkiyənin son zamanlar Rusiya ilə münasibətlərində yaranan soyuqluq intensivləşmiş və bunun səbəbsiz olmadığı düşünülməkdədir. Bəzi ekspertlərin bildirdiyinə görə, rəsmi Ankara Vaşinqtonun ağır təzyiqi altında qaldığından Rusiya ilə əlaqələrinə məsafə qoymaq yolunu tutub. ABŞ-ın əsas tələbi isə Rusiyadan alınan S-400 silahlarından vaz keçməsi və yenidən NATO cizgisinə qayıtmasıdır. Əks halda Türkiyəyə qarşı ağır sanksiyalar tətbiq edəcəyini, Suriyanın şimalında Kürdüstan proyektini dəstəkləyəcəyini, “erməni soyqırımı” ittihamları ilə qardaş ölkəni beynəlxalq aləmdə çətin vəziyyətə salacağını əyani şəkildə ortaya qoyan ABŞ-ın bu basqılarının nəticə verdiyi, Rəcəb Tayib Ərdoğanın Vaşinqtona son səfərinin də bundan sonrakı addımları müzakirə etmək məqsədi daşıdığı vurğulanır.

İddialara görə, yenidən NATO cizgisinə qayıdan Türkiyəyə Rusiya ilə məcburi müttəfiqliyə son qoymaq üçün “əsaslı” bəhanələr lazımdır. Ən yaxşı bəhanə isə Rusiya və Suriya ilə İdlibdə qarşı-qarşıya gəlmək və NATO-dakı əməkdaşlığa sığınmaqdır. Türkiyə prezidentinin İdlibdəki 8 Türk əsgərinin şəhid edildiyi gün Ukraynaya səfəri və orada dilə gətirdiyi bəzi fikirlər, imzaladığı sənədlər də bu cür düşünməyə əsas verir. Məlumata görə, Rəcəb Tayib Ərdoğan Ukrayna səfərində açıq şəkildə Krımın ilhaqını qınamış və Ukrayna ilə birlikdə “bu adanın əsl sahibləri olan Krım türklərini dəstəkləyəcəyini” bildirmişdi.

Ukrayna səfərində Türkiyə prezidentinin rəsmi Kiyevə 200 milyon türk lirəsi həcmində hərbi yardım verəcəyi barədə iddialar isə Rusiyada xüsusi qıcıq yaratmışdır. Ukraynanın Türkiyədəki səfiri Andrey Sibiga tərəfindən dilə gətirilən bu iddia rəsmən Rusiyaya meydan oxumaq kimi idi. Zira Ukraynaya indiki zamanda gedən hər mərminin sabah rus əsgərinə qarşı çevriləcəyi şübhə doğurmur. Üstəlik, A.Sibiğa bundan əvvəlki dövrlərdə də Türkiyənin Ukraynaya hərbi yardımlar göstərdiyini gizlətməmişdi.


“Bu ziyarət zamanı imzalanacaq sazişə görə, Türkiyə tərəfi Ukrayna ordusunun ehtiyacları, xüsusilə silah alışı üçün 200 milyon TL maliyyə yardım təqdim edəcək. Əvvəlki illərdə də bu rəqəmlərdə oxşar müqavilələr imzalanmışdı”, -deyən Sibiga həmçinin Kiyevdəki danışıqların gündəliyi barədə də önəmli bilgilər verərək bildirmişdi: "Siyasi dialoqun intensivləşməsindən iqtisadi əməkdaşlığa, insanlar arasındakı ünsiyyəti və mədəni əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün lazımi şərtlər yaratmağa qədər bütün əsas məsələlər müzakirə ediləcəkdir”.

Səfirin bu sözləri Rusiya mediasında ciddi müzakirələrə səbəb olmuş, əksər analitiklər bu yardımı Kremlə mesaj kimi qiymətləndirmişdilər. Onların fikrincə, Ukrayna ilə Türkiyənin iqtisadi, hərbi əməkdaşlığında rəsmi Ankaranın heç bir faydası yoxdur və qazanan sadəcə Kiyev olacaq. Elədirsə, Rəcəb Tayib Ərdoğanın bu hərbi-strateji addmı nə ilə izah oluna bilər?

Rus analitiklərinin fikrincə, bu səfərin İdlib gərginliyi zamanına düşməsi təsadüfi deyil. Sanki bu səfərlə R.T.Ərdoğan Kremlə “bizim kimi sizin də sərhədləriniz var və həmin sərhədlərdə sizin də dövlət maraqlarınızı təhdid edən qüvvələr yerləşir” mesajını verib.

Üstəlik, Ukrayna ilə Rusiyanın arasındakı ziddiyyətlərin körüklənməsi şimal qonşumuzun isti dənizlərə çıxışının açarı sayılan Qara dənizin təhlükəsizliyini təhdid edir və Rusiyanın imperial maraqlarını, böyük dövlət olmaq arzusunu təhlükə altına qoyur. Bu baxımdan Ukrayna Rusiya üçün İdliblə müqayisə olunmayacaq qədər geostrateji önəmə sahibdir.


Bütün bu hadisələr Türkiyənin Rusiya ilə əməkdaşlığının sonuna gəlməsinə işarədir. ABŞ-ın da Türkiyədən məhz bunu gözlədiyini nəzərə alsaq, son İdlib gərginliyində Vaşinqtondan Ankaraya gələn dəstəklərin əsl səbəbini anlaya bilərik. Görünən budur ki, Türkiyə öz ənənəvi məxrəcinə qayıdır. Bəs Rusiya təhdidi qarşısında müttəfiqləri onu sonuna qədər müdafiə edəcəkmi?

Təsadüfə baxın ki, yazının bu hissəsinə çatanda xarici media orqanlarında iki xəbər yayınladı. İlk məlumata görə, ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo Suriyanın İdlib bölgəsində mülki şəxslərə edilən hücumlara görə Suriya, Rusiya, İran və Hizbullahı sərt dillə qınayaraq, onları "bu barbarca hücumlara son qoyulmağa” çağırıb. Elə həmin dəqiqələrdə gələn ikinci xəbərdə isə Rusiya prezidentinin Türkiyəli həmkarına zəng edərək, İdlib məsələsini müzakirə etdiyi bildirilirdi.

Heydər Oğuz

Ovqat.com
Ardını oxu...
Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin Cenevrədə 11 saatlıq görüşü hər iki ölkədə ciddi müzakirələrə səbəb oldu. Görüşün detalları haqda ictimaiyyəti qane etməyən rəsmi açıqlamalar “11 saatda nələr müzakirə edilib” sualını daha da cəlbedici edir. Ermənistan mediasında bu görüş daha müzakirələrə səbəb olur, xüsusilə ərazilərin qaytarılması məsələsinin aktuallığı fonunda ermənilər narahatlıqlarını gizlətmirlər.
Teref.az Publika.az-a istinadla erməni ekspertlərin Cenevrə görüşü haqda fikirlərini təqdim edir.

“Oribeli” mərkəzinin eksperti Narek Minasyan hesab edir ki, danışıqların 11 saat davam etməsi müzakirə edilən məsələlərin geniş spektri ilə bağlı olub.

“Tərəflər 2019-cu ildə aparılan danışıqlar prosesini və bunun fonunda 2020-ci il üçün iş planını müzakirə edib. Həmsədrlər danışıqlar prosesinin intensivləşməsi tələbi ilə çıxış edirlər. Belə olanda tərəflərin hər biri öz marağını önə çəkməyə çalışır”, – o bildirib.

Lakin Minasyan hesab etmir ki, Cenevrədə qaçqınların Şuşaya qayıdışı müzakirə olunub.

Qeyd edək ki, erməni mediasında nazirlərin qaçqınların təkcə Qarabağ ətrafındakı 7 rayona yox, həm də birbaşa Şuşaya qayıdışı, yalnız bundan sonra status məsələsinin müzakirə edilə biləcəyini müzakirə etdiklərini yazırdı.

Ermənistan İctimai Şurasının sədri, Beynəlxalq Münasibətlər İnstitunun direktoru Styopa Safaryan qeyd edib ki, danışıqlar masasında İrəvanın mövqeləri zəifdir.

“Azərbaycan və Ermənistan konkret sənədin hazırlanacağı və 2020-ci ildə nizama salma prosesinin sürətlənəcəyi üçün danışıqlar aparır. Bu baxımdan, artıq danışıqlar mərhələsində olduğumuzu deyə bilərik. Əgər tərəflər əvvəl hazırlıq, yaxud texniki mərhələdə idilərsə, indi konkret sənəd ətrafında danışıqlar prosesi gedir” – bu fikirləri isə erməni politoloq, azərbaycanşünas Anjela Elibeqova deyib.

Onun sözlərinə görə, tərəflər intensiv danışıqlar mərhələsinə daxil olub və 2020-ci il ərzində həmsədrlər prosesin sürətlənməsi üçün təzyiqi artıracaqlar: “Hesab edirəm ki, danışıqlarların məxfiliyi haqda razılaşma olub. Buna görə də uzun danışıqların detalları açıqlanmır. 2020-ci ildə biz görüşlər haqda daha az informasiyaya malik olacağıq, yalnız şəkillər və formal mətnləri görə biləcəyik. 2020-ci il danışıqlar dövrü üçün gərgin olacaq. Azərbaycan informasiya sahəsində aktiv hücuma keçəcək və beynəlxalq platformalarda təzyiq göstərməyə çalışacaq. Belə demək mümkünsə, indi əsl döyüş başlanır. Bizim hazırlıq üçün iki ay vaxtımız var. Amma dəqiq demək çətindir ki, həqiqətən biz buna hazır ola biləcəyikmi? Proses başlananda bunu görəcəyik”.

Politoloq Alen Qevondyan təklif edir ki, “biz azərbaycanlılarla dil tapmağa məcburuq”.

“Qarabağ problemi artıq beynəlxalq məsələdir. Qlobal kontekstdə dünya və regional güclərin hər birinin öz marağı var. Biz lokal kontekstdə azərbaycanlılarla ortaq məxrəcə gəlməliyik”, – o bildirib.
Ardını oxu...
Qarabağın həlli detallarını Nikol açdı: niyə?
Azərbaycan prezidentinin eks-köməkçisi, politoloq Eldar Namazovun Axar.az-a müsahibəsini təqdim edirik:

- Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri arasında Cenevrədə 2 gün ərzində 11 saatlıq görüş baş tutdu. Bu, Zöhrab Mnatsakanyan vəzifəyə gətirildikdən sonra baş tutan ən uzunmüddətli görüş oldu. Sizcə, bağlı qapılar arxasında nə müzakirə edilir?

- Həmsədrlər dedilər ki, bu görüş 3 gün davam etdi. Çünki onların birinci gün həm Azərbaycan xarici işlər naziri, həm də Ermənistanın xarici işlər naziriylə təkbətək görüşləri oldu. İkinci və üçüncü gün artıq ümumi görüşlər baş tutub.

Həqiqətən də belə uzun çəkən danışıqlar prosesini biz xatırlamırıq. Təbii ki, burada problemin həlli ilə bağlı ya ciddi müzakirələr, ya da qarşıdurmalar olub. Qarşıdurma da əslində çox vaxt aparır. Elə hallar olur ki, bir gün danışırsan, amma heç bir ciddi müzakirə aparmırsan, çünki ortada ciddi ittihamlar var, gərgin müzakirələr gedir. Ola bilər ki, üçgünlük bir tədbirin xeyli hissəsi son dövrlərdə Ermənistan baş nazirinin Qarabağla bağlı səsləndirdiyi fikirlərə həsr edilsin. O bəyanatları eşidən adamlarda birmənalı olaraq fikir yaranır ki, bu haqda danışıqlar aparmağa heç ehtiyac yoxdur. Əgər Qarabağın ətrafında işğal olunmuş əraziləri erməni tərəfi qaytarmaq fikrində deyilsə, o zaman nə haqda danışmaq olar? O zaman müharibəyə hazırlaşıb hücum əmri gözləmək qalır. Ona görə də güman edirəm ki, bu mövzu - Ermənistan rəhbərinin son dövrlərdə verdiyi bəyanatlar və bu bəyanatların danışıqları faktiki olaraq mənasız etməsi ilə bağlı müzakirələr həmin danışıqların xeyli hissəsini təşkil edib.

- Yanvarın əvvəlində Məmmədyarov Ermənistan tərəfinin səsləndirdiyi bəyanatlar fonunda danışıqların səmərəsiz olduğunu söyləmişdi. Siz indi qarşıdurma deyirsiniz. Buna uyğun olaraq hazırda danışıqların mövcud formatının qorunması, yoxsa yeni formata keçilməsi ilə bağlı müzakirələr gedə bilərmi?

- Əminəm ki, həm Azərbaycan tərəfi, həm də ATƏT-in Minsk Qrupu nə danışıqların formatını, nə məzmununu dəyişmək fikrindədir. Bu, qəti şəkildə bildirilib. Ona görə də bu məsələlər müzakirə predmeti ola bilməz. Hər halda bu məsələni kimsə qaldırsa, buna cavab çox qısa olacaq. Bu mövzunun hansısa vaxt aparacağını güman etmirəm. Bir zamanlar Paşinyan bu məsələni qaldırsa da, həm Azərbaycandan, həm də həmsədrlərdən çox sərt cavab almışdı.

Burada diqqəti cəlb edən məqam var. Paşinyan deyib ki, biz Madrid prinsiplərini müzakirə etmirik. Eyni zamanda o, dəfələrlə qeyd edib ki, müzakirələrə keçməzdən əvvəl orada qaranlıq məqamlar var. Biz bunun nə demək olduğunun izahını tələb edirik. Paşinyan vaxtilə jurnalist olub, ona görə də onun söz oynatmaqla bağlı təcrübəsi böyükdür. Bu isə söz oynatmaqdan başqa bir şey deyil. Faktiki olaraq sənəd müzakirə olunur, Paşinyansa deyir ki, biz o sənədi müzakirə etmirik və sadəcə orada qeyri-müəyyən məqamların əvvəlcə bizə izah edilməsini istəyirik. Bu elə sənədi müzakirə etmək deməkdir.

- Nazirlərin görüşü ərəfəsində Paşinyan Qafanda Madrid prinsiplərinin detallarını açıqladı. Görüş ərəfəsində belə bir addım nəyə gərək idi?

- Daxili auditoriya üçün Paşinyan deyir ki, biz Madrid prinsiplərini müzakirə etmirik, amma həmsədrlərin, Azərbaycanın və Ermənistanın XİN rəhbərlərinin birgə bəyanatında deyilir ki, onlar Qarabağ probleminin həlli ilə bağlı prinsipləri və elementləri müzakirə edirlər. Bunun adını “Madrid prinsipləri” qoymaya da bilərsən, ancaq Madrid prinsipləri də məhz bu prinsip və elementlərdən ibarətdir. Artıq Ermənistan tərəfi onların hansısa birinə aydınlıq gətirilməsini istəyirsə, deməli, onlar Madrid prinsiplərini müzakirə edirlər.

Əslinə qalsa, Paşinyan daxili auditoriya üçün mesajlar verir. Bu mesajlar da çox maraqlıdır. Mən dəfələrlə demişəm ki, Paşinyanın dövründə Qarabağ problemi ilə bağlı hansısa irəliləyiş olacağına inanmıram. Hesab edirəm ki, bu hakimiyyət zəifdir və ona qarşı çox ciddi müqavimət var. Paşinyanı devirmək istəyənlər - Köçəryanla Sərkisyan Petrosyan kimi loyal deyil. Onların 20 il ərzində qurduqları böyük bir şəbəkə və milyardlarla dollarlıq administrativ resurları var. Paşinyan onların qorxusundan heç bir addım atmaz, heç bir kompromisə getməz. Amma Paşinyan vacib bir funksiyanı yerinə yetirdi. Onun Qafanda çıxışı, əslinə qalsa, Minsk Qrupunun həmsədrlərinin uzun illərdir həm Sərkisyanın, həm də Köçəryanın dövründə tələb etdiyi şərtlərdən biri idi. Həmsədrlər bu məsələlərin cəmiyyətə açılmasını, işğal olunmuş ərazilərin azad olunmasını xalqdan gizli müzakirə edilməməsini tələb edirdi. Onlar deyirdilər ki, məhz ona görə cəmiyyətiniz bir qarış torpaq qaytarılmamasına köklənir. Yəni açın, bunu cəmiyyət də müzakirə eləsin və cəmiyyətin içində də rəsmi danışıqlardakı proseslərə uyğun proses getsin. Bu tələb həm Köçəryanın, həm də Sərkisyanın dövründə irəli sürülsə də, buna əməl edilmirdi. Yalnız Ermənistan və Dağlıq Qarabağdakı qondarma, dırnaqarası respublikanın rəhbərliyi bilirdi ki, masanın üzərində nə var. Masanın üzərində Madrid prinsipləridir, həmin o prinsiplərə görə də Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilər azad olunmalı, ora azərbaycanlılar qayıtmalıdır. Bunu yalnız siyasi hakimiyyət bilir və cəmiyyətdən gizlədirdi.

İndi Paşinyan hamısını açdı. Sərkisyan və Köçəryanın erməni cəmiyyətindən gizlətdiklərini Paşinyan dedi. Düzdür, bunu bu formada açdı ki, məndən əvvəlkilər bunu müzakirə edib, siz bununla razısınızmı? Dağlıq Qarabağda qondarma seçkilər olacaq, orada guya prezident uğrunda mübarizə aparan namizədlərə müraciət etdi ki, siz bununla razısınız, ya yox? Əslinə qalsa, onun sayəsində Paşinyan bir güllə ilə bir neçə dovşan vurmaq istəyirdi.

- Necə yəni?

- Birincisi, Paşinyan həmsədrlərin tələbini yerinə yetirərək cəmiyyətə bildirdi ki, Madrid prinsipləri bundan ibarətdir və Sərkisyan da, Köçəryan da bu sənədi müzakirə edib. Təbii ki, 20 ildir başqa istiqamətdə köklənən cəmiyyətdə bu müəyyən bir şok yaratdı. Ancaq bundan sonra ortalığa başqa sənədlər də çıxacaq və məlum olacaq ki, Dağlıq Qarabağdan olan namizədlər bunu ilk dəfə Paşinyandan eşitməyiblər və əvvəldən bunu bilib susublar, danışıqları aparanları - Köçəryanı da, Sərkisyanı da dəstəkləyiblər. Qafanda çıxışdan sonra müəyyən maraqlı bir proses başladı. O prosesi Minsk Qrupu həmsədrləri çoxdan istəyir, tələb edirdi. Onlar başa düşürdülər ki, ilk addımda reaksiya mənfi ola bilər, ancaq sonra ağlı başında olan adamlar papağını qarşılarına qoyub fikirləşəcəklər. Petrosyan mərhələli plana razılıq vermişdi. Koçəryan və Sərkisyan isə 20 ildir bu məsələni müzakirə edirdi.

Nə Rusiya, nə ABŞ, nə beynəlxalq təşkilatlar bu konfliktin həllində mərhələli plandan başqa çıxış yolu görür. Bu proses artıq başladı, planlar açıldı və deyildi. Ona görə də mənim üçün Paşinyanın bu açıqlamasında mənfi tərəflərdən başqa müsbət tərəf də var. O da bundan ibarətdir ki, ilk dəfə olaraq erməni cəmiyyətinə bütün baş verən proses “İşğal olunmuş ərazilər qaytarılmalı, azərbaycanlılar öz doğma yurduna qayıtmalıdır” tezisi üzərində açıq şəkildə deyildi.

11 saatdan artıq davam edən danışıqların sonunda xarici işlər nazirlərinin də imzaladığı ümumi bir bəyanat oldu. Həmin bəyanatda prinsiplərin müzakirə olunması məsələsi qoyuldu. Yəqin erməni tərəfi həmin danışıqlarda belə mövzu ortaya qoyub ki, bizim atdığımız addımlar prosesə mane olmur, çünki biz erməni cəmiyyətinə danışıqların uzun illərdir gizlədilən nüanslarını açırıq və hər kəsə göstəririk.

- Paşinyanın Qafan çıxışını həm də onun Qarabağ məsələsi yükünü və məsuliyyətini sələflərinin üzərinə atmaq kimi dəyərləndirmək olarmı? Yəni Paşinyana Qarabağla bağlı təzyiqlər artacağı halda o, mövcud formatın ona sələflərindən miras qaldığını deyərək, situasiyadan öz xeyri üçün istifadə edə bilərmi?

- Artıq edir. Bayaq dediyim kimi, Paşinyan bir güllə ilə bir neçə dovşan vurmaq istəyir. Bunlardan biri siz dediyiniz məsələdir. Yəni Paşinyan deyir ki, məni nə günahlandırırsınız, sizin 20 ildir rəhbər dediklərinizin hamısı torpaqların Azərbaycana qaytarılması ilə bağlı müzakirələr aparıblar. İkincisi, yəqin o, beynəlxalq ictimaiyyətə bir mesaj da verir ki, 20 ildir Köçəryan və Sərkisyan bunları gizlədib, millətin başını başqa şeylərlə doldurub və indi də hamı qışqırır ki, bir qarış torpaq qaytarmarıq. Ona görə də mənə vaxt verin hakimiyyətimi gücləndirim, sonra ikinci mərhələyə keçim. Hər halda Paşinyan çalışır bir tərəfdən üzərinə gələn hücumları dəf etsin, bütün bu günahı Sərkisyan və Köçəryanın üstünə atsın. Bunu iki istiqamətdə edir. Daxildə onların boynuna qoyur ki, görürsünüz, onlar torpaqları qaytarmaq üçün danışıqlar aparırdılar, 20 ildir sizi aldadırdılar. Beynəlxalq aləmdə isə deyirlər ki, cəmiyyət torpaqların qaytarılmasını istəmir və bunun da günahı məndə yox, Sərkisyanla Köçəryandadır.

Paşinyanın əsas məqsədi vaxt qazanaraq öz hakimiyyətini gücləndirmək, Dağlıq Qarabağ separatçılarına özünə yaxın adamı rəhbər gətirməkdən ibarətdir. Bütün bunlara baxmayaraq, biz oturub gözləməməliyik ki, Paşinyan hakimiyyətini möhkəmləndirib, sonra da müsbət addımlar atsın. Hesab edirəm ki, torpaqlarımızı azad etmək üçün ikinci genişmiqyaslı hərbi əməliyyat keçirmək lazımdır. Bu, Aprel döyüşlərindən də genişmiqyaslı olmalıdır. Ola bilsin ki, bu, məsələni birdəfəlik həll edəcək və və o əməliyyatdan sonra Dağlıq Qarabağ adında problem qalmayacaq. Bu əməliyyatın nəticəsində o qədər ciddi uğur əldə etmək olar ki, gerisini diplomatik yolla həll etmək olar. Bütün hallarda genişmiqyaslı hərbi əməliyyat keçirmədən torpaqlarımızn azad olunmasına nail olmayacağıq.

- Nazirlərin görüşündən öncə Sərkisyana və Köçəryana yaxın mətbuat orqanları, eləcə də ekspertlər təşviqat aparır, Paşinyanın Qarabağı Azərbaycana qaytaracağını deyirdilər. Hətta görüşdən sonra Sərkisyanın partiyasına keçid edən Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş rəhbəri David Şahnazaryan nazirlərin Şuşa məsələsini müzakirə etdiklərini dedi. Sanki Paşinyanın rəqibləri də Qarabağ üzərindən əks oyun qurublar...

- Mənim üçün sizin sualınıza dəqiq cavab vermək çətindir. Ona görə ki, bu bəyanatlarda, bu fikirlərdə siyasi təhlillə emosiyalar və şəxsi qərəz bir-birinə qarışır. Şahnazaryan kimi adam da Sərkisyanın partiyasından seçkiyə ikinci nömrə kimi getmişdir. Artıq rəsmi olaraq o, Paşinyanı devirmək istəyən həmin o siyasi qüvvənin siyahısındadır. Vaxtilə isə o, Petrosyana çox yaxın idi və mərhələli plana dəstək verirdi. Əvvəllər Rusiyanı çox ciddi tənqid edən və ABŞ-ın bu bölgədə mövqeyinin güclənməsi üçün çıxış edən şəxs Sərkisyanın mövqeyinə keçdi. İndi isə onun baxışları Moskvanın mövqeyi ilə tam üst-üstə düşür. Ona görə də bunu demək çətindir ki, bu bəyanatın hansı hissəsi real faktlara əsaslanır?

- Həmsədr ölkələrin mövqeyi ilk dəfədir üst-üstə düşür. Adətən bu birliyə Rusiya əngəl yaradır. Üstəlik, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Erməni Təşkilatları Koordinasiya Şurasında çıxışı zamanı Qarabağ konfliktinin yaz aylarında həll edəcəyinə ümid etdiyini deyir. ABŞ səfiri Erl Litzenberger isə nazirlərin görüşü zamanı Qarabağın Azərbaycanlı İcmasının sədri Tural Gəncəliyevlə görüşür. Sanki tərəflərin danışıqlara icmaları cəlb etmək və ya prosesi qabağa aparmaqla bağlı ortaq planı var.

- Burada açıq etiraf etmək lazımdır ki, Azərbaycanın maraqları ilə nə Ermənistanın, nə də Minsk Qrupunun həmsədrlərinin maraqları üst-üstə düşür. Ona görə ki, “bu konflikti həll etmək mümkün deyilsə, gəlin bunu donduraq” ideyası erməni tərəfindən irəli sürülüb və bunu demək olar ki, həmsədrlər qəbul etmişdi. 2016-cı ilə kimi Minsk Qrupunun həmsədrləri və onların arxasında olan ölkələr öz ekspertləri, KİV-ləri ilə beynəlxalq qurumlarda Dağlıq Qarabağ probleminin həllini dondurmaqdan yaxşı yol olmadığına dair fikir formalaşdırırdılar.

Birincisi, bu ifadənin özü düzgün deyil. Qarabağ məsələsi ilə bağlı ən azı üç dəfə arbitraj olub və tərəflər razılığa gəlməyiblər. Deməli, bu problemi həll edən üçüncü bir qurum olmalıdır və o öz qərarını çıxarmalıdır. Sovetlər dövründə bu, var idi və o, SSRİ-nin Ali Soveti idi. O, qərar çıxardı ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın tərkibində qalsın, amma ermənilər buna tabe olmadılar. Dünyada ən ali instansiya BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası sayılır. Onun Azərbaycan torpaqlarının şərtsiz işğaldan azad olmasıyla bağlı dörd qətnaməsi var, amma ermənilər ona da tabe olmurlar. Təhlükəsizlik məsələləri ilə məşğul olan ən nüfuzlu ikinci bir qurum ATƏT-dir və o da 1996-cı ildə qərar verdi ki, Dağlıq Qarabağın həlli Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində ermənilərə yüksək statusla muxtariyyət verilməkdən ibarətdir. Ermənilər veto hüququndan istifadə etdilər. O zaman ATƏT bəyanatla çıxış etdi ki, bir ölkədən başqa ATƏT ölkələrinin hamısı Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində ermənilərə Dağlıq Qarabağda muxtariyyət verilməsinə tərəfdardır.

Bizi “niyə razılığa gəlmirsiniz?” deyə ittiham etmək yerinə, bizim indi görməyə çalışdığımız işi vaxtında gərək Sovetlər Birliyi, BMT və ya ATƏT görərdi. Yəni bizə deyirlər ki, sən haqlısan, amma get onlarla danış görək razılığa gələ bilirsənmi? Belə arbitraj, beynəlxalq hüquq olmur.

2016-cı ilə kimi artıq belə bir fikir formalaşmışdı, razılığa gələ bilmirlərsə, məsələni donduraq. Aprel döyüşlərinin əsas uğuru təkcə o iki yüksəkliyin azad oluması, ya da təkcə Azərbaycan ordusunun üstünlüyünü nümayiş etdirmək deyildi. Orada bizim üçün bir vacib məqam və uğur o oldu ki, biz bütün dünyaya problemi dondurmaq cəhdlərinin müharibəyə gətirib çıxaracağını, Azərbaycanın bununla barışmayacağını sübut etdik. Əgər kimsə bu məsələni dondurmaq istəyirsə, Azərbaycan buna razı deyil və o, güc tətbiq edib torpaqları özü azad edəcək.

Yəni, faktiki olaraq köhnə problemi dondurmaq ideyasını pərdələyib bizim qarşımıza qoyanda, biz qəti surətdə bunların hamısını rədd etməliyik, çünki 20 il kifayət qədər zamandır. Biz 25 ilə yaxın sülh prosesini gözlədik, edilən bütün təklifləri qəbul etdik, amma qarşı tərəf razı deyil və indi bəlli olur ki, nəinki Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı, onlar heç ətraf rayonların da qaytarılmasına razı deyillər. Ona görə Azərbaycanı heç kim qınaya bilməz.

Diplomatiyamız bu məsələlərdə sərt və açıq olmalıdır. Addım-addım biz aparıcı dövlətlərə başa salmalıyıq ki, hər dövlətin öz maraqları var. Azərbaycan BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü deyil, amma Azərbaycan müstəqil dövlətdir, onun da maraqları var və torpaqları zəbt olunub, eləcə də torpaqlarımızın zəbt olunması ilə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri var. Hər bir dövlətin borcu öz torpaqlarını və suverenliyi qorumaqdısa, Azərbaycanın da əsas borcu budur. Digər dövlətlərlə, bütün təşkilatlarla münasibətlərimizi bunun əsasında quracağımıza dair mövqeyimiz kifayət qədər sərt və aydın olmalıdır...

Dünyapress TV

Xəbər lenti