Ardını oxu...
“Rəhim Qazıyev mikrafonu götürdü və dedi ki, mənim bundan xəbərim olmayıb”.

Birinci Qarabağ Müharibəsində müxtəlif istiqamətlərdə ağır döyüş yolu keçmiş hərbi hissələrdən biri də 704 saylı briqada olub. Sözügedən briqada tək yerləşdirildiyi Beyləqan, Xocavənd, Ağcabədi ətrafında gedən döyüşlərdə deyil, həm də “Laçın dəhlizi”, o cümlədən, Kəlbəcər istiqamətində keçirilmiş əməliyyatlarda iştirak edib. 704 saylı briqada Qarabağ müharibəsində çox sayda uğurlu əməliyyatlar keçirmiş hərbi hissələr sırasında xüsusi seçilib. 704 saylı hərbi hissənin komandiri olmuş polkovnik Mikayıl Hacıyev bizimlə geniş söhbətində rəhbərlik etdiyi briqadanın döyüş yolu və digər məsələlər barəsində ətraflı danışıb.

Yenicag.az keçmiş briqada komandiri Mikayıl Hacıyevlə müsahibəni təqdim edir:

Qısa arayış:

Hacıyev Mikayıl Hacıverdi oğlu. 1960-cı il martın 4-də Lənkəran rayonunun Xolmili kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçib. 1980-84-cü illərdə Orconikidze Ali Hərbi Komandirlər məktəbində təhsil alib. Bir neçə il SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində xidmətini davam etdirib. 1987-ci ildə Leninqrad Ali Hərbi-Siyası Məktəbinə daxil olub və oranı müvəffəqiyyətlə bitirib. Xidmət müddətində taqım komandiri vəzifəsindən motoatıcı briqada komandirinədək yüksəlib. Qarabağ müharibəsinin başlanğıcında öz istəyi ilə Azərbaycana gələrək, 1991-ci ilin dekabr ayında Bakıda Daxili Qoşunlarda xidmətə başlayıb. 1992-ci il iyulun 25-dən etibarən, Milli Orduya keçib. Əvvəl 820 saylı hərbi hissə komandirinin müavini olaraq, Göytəpə alayına başıçılıq edib və şəxsi heyəti döyüşlərə hazırlayıb. 820 saylı briqadanın bazasında yaradılmış 704 saylı hərbi hissənin komandir müavini və sonra komandiri olub.

– Azərbaycana qayıtdıqdan sonra xidmətə haradan başladız və ilk döyüşünüz hansı olub?

– Azərbaycana qayıdandan sonar, əvvəl Daxili Qoşunlarda xidmətə başladım. 1992-ci il fevral ayının 11-də rus ordusunun tabeliyində olan Daxili Qoşunların taborunu döyüş mövqeyinə çıxarmışam və Ağdam rayonunun Şelli kəndinin müdafiəsində, mart ayında isə Papravənd və Qalayçılar yaşayış məntəqələrinin müdafiəsində iştirak etdim.

May ayının axırlarında Əsgəranın alınması üçün genişmigyaslı hücum əməliyyatı keçirmək lazım idi. Naxçıvanık əməliyyatının keçirilməsi Asif Məhərrəmovun Ağdam özünümüdafiə batalyonu ilə birgə komandanlıq etdiyim DQ hərbi hissəsinə həvalə olundu. Az müddət ərzində cəmi 4 itki verərək, Naxçıvanik kəndini azad etdik. Bunu görən “qərargah” Əsgəranın alınması üçün sağ cinahımızdakı hərbi hissələrə “hücüm” əmri verdi. Dəhraz və Ağbulaq kəndləri nəzarətə götürüldü. Lakin Qaraqaya yüksəkliyində ciddi müqavimət görən bölmələrimiz geri çəkilməyə başladı. Naxçıvaniki mühasirəyə alan düşmən nəyin bahasına olursa-olsun, kəndi ələ keçirməyə çalışırdı. Hər gün 2-3 dəfə hücum edirdilər, lakin əsgərlərimiz qətiyyətlə bu hücumlaırn qarçısını alırdı, hətta əks hücuma da keçirdilər. Belə əks-hücumların birində Təkirdağ və “Pir” yüksəkliyini ələ keçirdik. O yüksəklikləri əldə saxlaya bilmək üçün bizə hərbi texnika, minaatan və tank əleyhinə qumbaraatanlar söz versələr də, heç bir yardım olmadı. Bir gün həmin yüksəklikləri nəzarətdə saxladıq, düşmənin çoxlu sayda texnika və hətta aviasıyanın da cəlb edildiyi hücumunun qarşısı alındı. Amma çox sayda itki verdiyimizdən, Naxçıvanik kəndinə enməyimizi əmr etdim. Tam 21 gün kənddə mühasirədə qalan əsgər və zabitlərimiz düşmənin yüzlərlə canlı qüvvəsini və onlarla zirehli texnikasını məhv etdi. Bu müddət ərzində bizim də itkilərimiz az olmadığı üçün yuxarı komandanlığın əmrinə əsasən, mühasirəni yararaq kəndi tərk etməyə məcbur olduq. O döyüşlərdə mən də yaralandım və bir aya yaxın Hərbi Hospitalda müalicə aldım. Bundan sonra məni Müdafiə Nazirliyinə çağıraraq, 820 saylı hərbi hissəyə komandir müavini göndərdilər.

– 820 saylı hərbi hissə döyüş bölgəsinə tam hazırlıqlı gəlmişdi. Öncə o hazırlıq prosesi haqda danışardız…

– Hərbi hissəmizin yaranma prosesi mənə qədər artıq başlanmış və bu yöndə böyük işlər görülmüşdü. 1991-ci ilin axırlarında müdafiə mazirinin əmri ilə Lənkəran şəhərində 820 saylı Lənkəran özünmüdafiə taboru yaradılmışdı. Tabor ilk əvvəl könüllülərdən, sonra isə hərbi komisarlıqdan göndərilən çağırışçılardan ibarət olaraq, formalaşdırılmışdı. Şəxsi heyətə yüksək səviyyədə təlim keçirilmiş və 1992-ci ilin may ayından isə müxtəlif qoşun növləri yaradılmışdı. Eyni zamanda, Cənub zonasında olan Sovet ordusunun 60-cı Motoatıcı diviziyasının hərbi hissələri döyüş texnikaları və silah-sursatları ilə birlikdə tədricən təhvil alınırdı. Mən o hərbi hissəyə göndəriləndə, döyüşə tam hazırlıqlı bir alay formalaşdırmaq tapşırığını aldım. Bizim əsas vəzifəmiz şəxsi heyətin hazırlanması olub. Hazırlıq prosesinin təməlində nizam-intizam dayanır. İntizam olmayan yerdə hazırlıqdan söhbət gedə bilməz. Odur ki, əsas diqqətimizi buna yönəltmişdik. Hərbi hissəmizin şəxsi heyətini həm gənc əsgərlər, həm də könüllülər təşkil edirdi. Bizdə gənc və könüllü əsgər arasında fərq olmayıb. İlk növbədə onların geyimi, Nizamnaməyə uyğun davranışı qaydaya salındı. Onların arasında qarşılıqlı ünsiyyətin qaydasında olması üçün təbliğat aparılır, hazırladığımız kiçik komandir heyətindən bu kimi məsələləri nəzarətdə saxlamalarını tələb edirdik. Təşkil edilmiş tağım, bölük və tabor komandirləri öz seçimlərinə əsasən, vəzifələrə təyin edilmişdi. Əksər könüllülər artıq Qarabağın bir çox yerlərində döyüşlərdə iştirak etmişdi və onların döyüş təcrübələrindən də yaralanmaq lazım idi. Hərbi hissəmizin şəxsi heyətində böyük bir inam var idi ki, bu müharibə qısamüddətlidir və tezliklə bütün torpaqlar işğaldan azad olunacaq, öz evlərini tərk etmiş əhali dogma yurd-yuvalarına qayıdacaq.

Onu da deməyə ehtiyac var ki, mən hərbi hissəni qəbul edənə qədər bu hərbi hissəyə bir neçə zabit də dəvət olunmuşdu. Müxtəlif rütbəli o zabitlərdən heç biri hərbi hissədə uzun müddət qalaraq, komandirlik etməmişdirlər. Mən demək istəmirəm ki, onlar pis, mən isə yaxşı idim. Sadəcə, onu demək istəyirəm ki, onlar bu hərbi hissədə duruş gətirə bilməmişdirlər. Bunun da əsas səbəbi konüllülərlə normal ünsiyyət qura bilməmələri idi. Yəni açıq demək lazımdır ki, 1991-92-ci illərdə mövcüd olan silahlı qüvvələrin əsasını könüllülər təşkil edirdilər. Bu könüllülərin də əksəriyyəti milli-azadlıq hərəkatında yetişmiş vətənpərvər insanlar idi. Onların Azərbaycana münasıbətləri təmiz idi, vicdanlı idilər. Yaradılmış özünümüdafiə batalyonlarında bunlar artıq özlərinə yer etmişdilər, nüfuz qazanmışdılar. Batalyonda baş verən hər bir prosesə həssaslıqla yanaşırdılar. Onlar öz növbəsində Qarabağda yerli batalyonlarla birlikdə müxtəlif əməliyyatlarda, döyüşlərdə iştirak edirdilər, təcrübəli idilər. Ona görə də hərbi hissəyə gəlmiş peşəkar zabitlər onlarla ünsiyyət qurmaq, dil tapmaq məcburiyyətində idi, lakin onlar bunu edə bilmirdilər. Mən hərbi hissəyə gələndə isə artıq bu könüllülər də başa düşürdülər ki, briqadaya hərbi bilikli zabit başçılıq etməli, döyüş texnikalarından istifadə etmək, böyük bir hərbi hissəni idarə etmək iqtidarında olamalıdır. Çünki biz Sovet ordusundan əksəriyyətin bildiyi adı silaharla yanaşı, çox sayda müxtəlif döyüş texnikaları da təhvil almışdıq. Döyüşdə o texnikalardan istifadə etmək üçün hərbi bilik tələb olunurdu.

O dönəmdə baş vermiş Ağdərə döyüşlərində bu hərbi hissənin komandir müavini rəhmətlik Fəxrəddin Həbibov, döyüş bölgəsində əsgərin getməli olduğu yolu özü getdi. Nəticədə tankla düşmən minasına düşdü və yanan tankdan əsgəri xilas edərkən şəhid oldu. Bu, onun vətənpərvərliyindən, cəsurluğundan və mərdliyindən irəli gəlirdi, amma bu hərəkəti şəxsi heyəti çaş-baş salıb, onları komandirsiz qoyduğu üçün yüksək hazırlıqlı peşəkar hərbçi axtarırdılar. Bu, mənim birinci şansım idi. İkincisi, mənim könüllülərlə bilavasitə münasibətimin yaxşılaşmasının səbəblərindən biri də böyük qardaşım Cəmil Hacıyevin bu hərbi hissənin komandir heyətində yer alması idi. O, batalyonda şox hörmət qazanmış hərbçi idi. Hələ xalq hərakatında aktiv iştirak etmiş, sovetlərə qarşı mübarizə aparmış, 20 yanvar hadisələrində həbs olunmuşdu. Sonradan Qarabağda bir çox əməliyyatlarda iştirak edib, böyük nüfuz qazanmışdı. Buna görə hamı mənim də onun kimi olacağımı düşünür və hörmət edirdilər. Bu, belə də oldu. Mən ailəmizə məxsus yaxşı keyfiyyətləri davam etdirdim.

Dediyim iki səbəb mənim bu hərbi hissədə qalmağıma, möhkəm nizam-intizam yaratmağıma kömək oldu.

Başqa bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm.

Mən cəbhə zonasındakı böyük bir hərbi hissənin komandiri olmuşam və bir sıra məsələlərlə bağlı açıqlama vermək məcburiyyətindəyəm. Komandir olduğum hərbi hissədə könüllülər şəxsi heyətin əvvəlcə əlli-altmış faizini təşkil edirdi. Bunların içərisində müxtəlif rütbəli, profilli insanlar – Əfqanıstanda vuruşanlar, tankçılar, piyadalar və s. var idi. Çavuş, gizir, leytenat və s. rütbədə olanlar var idi. Bunların bəziləri yaşlı idi, xeyli vaxt olardı ki, əldə silah tutmurdular. Ancaq hamısında güclü vətənpərvərlik hissi vardı. Azərbaycana, vətəninə, torpağına bağlı insanlardılar, döyüşməyə hər an hazır idilər. Amma onların bəzilərini çixmaq şərti ilə bir çoxlarını hansısa vəzifəyə gətirməkdə, kimlərəsə səlahiyyət verəndə, bəzən tərəddüd edirdim. Prişibdə keçirdiyimiz hərbi təlimlər göstərdi ki, bunlar kiçik komandirlər kimi özlərini doğrultsalar da, nisbətən yüksək vəzifələrin – tağım, bölük, tabor komandirləri kimi vəzifələrin öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkirlər. Lakin mən buna məcbur idim, çünki peşəkar kadrlar çatışmırdı.

Azərbaycana gələn hərbçilərin də bir hissəsi dediyim kimi, buradakı şəraiti görüb geri qayıdırdılar. Düzdür, əksəriyyəti atəşkəsdən sonra yenidən Azərbaycana qayıdıb xidmət etdilər, lakin aktiv döyüş əməliyyatları gedən vaxtda bu cür kadr zabitləri çatışmırdı. Ona görə də məcburiyyətdən bir çox kiçik rütbəli hərbçiləri yüksək vəzifələrə təyin etdik və onların bir çoxu bu vəzifələrdə özlərini doğrultdular. Təbii ki, doğrultmayanlar da oldu. Onların bəziləri mən gələnə kimi tutduqları vəzifələrə görə hərbi rütbələr taxmışdılar. Kapitan, mayor, polkovnik-leytenat və s. Zaman-zaman təlimlər keçirildikcə, onlar bu vəzifələrin məsuliyyətini dərk edərək, o rütbələri çıxartdılar və nizam-intizam yaradıldı. Bu, könüllülərlə iş qurmaq, dil tapmaq, onlardan nizam-intizam tələb etmək yeni əsgərləri döyüşə hazırlamaq qədər çətin proses idi. Ona görə də mən söhbətimizin əvvəlində nizam-intizam məsələsini xüsusi qabartdım. Digər tərəfdən, hələ döyüşə getməmişdən əvvəl komandirlərlə, Bakıdan və yaxud döyüş bölgələrindən gəlmiş digər zabitlərlə söhbətlərdə mənə məlum oldu ki, döyüş bölgələrində özünümüdafiə batalyonlarında da nizam-intizam aşağı səviyyədədir, xaotik vəziyyət hökm sürür. Yəni yaradılmış yerli özünümüdafiə batalyonları bir-biriləri ilə yola getmir, bir birilərinə qarşı çıxırdılar. Bu da onların özlərindən asılı deyildi, ziddiyyətlər daha çox həmin özünümüdafiə batalyonlarına nəzarət edən siyasi liderlərlə bağlı idi.

Odur ki, bizim hərbi hissə qarşısında çox böyük bir vəzifə qoyulmuşdu. Bu vəzifə tək Müdafiə Nazirliyi tərəfindən qoyulmamışdı, Azərbaycandakı o dövrün reallıqlarına uyğun olaraq, müəyyən şəkildə manevr etməli idik. Həm siyası qüvvələrlə, həm özünümüdafiə batalyonları ilə, həm də sıralarımızda olan təcrübəli könüllülərlə elə bir münasibət qurmalı idik ki, bu münasibətlərin sonucu Qarabağda qələbəyə gətirib çıxarsın. Bu, çox böyük və ağır vəzifə idi. Bu vəzifəni biz müxtəlif variantlarla yerinə yetirməyə çalışdıq və nəticəsi də yaxşı oldu. Çox təəsüflər olsun ki, bu işlər digər döyüş bölgələrində aparılmadı və nəticədə döyüşlərdə əldə etdiyimiz uğurlar cəbhənin digər hissələrində təkrarlanmadı.

Hərbi hissənin döyüş hazırlıqları Sovet ordusundan təhvil aldığımız hərbi hissələrdə, əsasən də Lənkəranda kəşfiyyat batalyonunda, Zenit divizyonunda, Mahmudavar poliqonunda və Prişib alayında aparılırdı. Bu hazırlıq prosesində Sovet ordusunun zabitləri də razılaşma əsasında iştirak edirdilər. Onlardan bir çoxu Azərbaycanda qalıb xidmət etmək və hətta döyüşmək stəyirdilər. O zabitlərin zəngin hərbi bilikləri bizim üçün çox əhəmiyyətli idi. Xüsusilə, kəşfiyyat işlərinin aparılması və xəritə üzərində işləmə bilikləri maraq doğururdu. Onlaradan bəziləri əvvəllər Qarabağ bölgəsində olmuş, yerli relyefi yaxşı tanıyırdılar. Sovet dövründə keçirilmiş hərbi təlimlərdə iştirak etmişdilər və onlardan qalan xəritələrlə işləyirdilər.
Hərbi hissədə əsas iş komandirlərin hazırlanmasına yönəldilmişdi və biz çalışırdıq ki, əsgər silahını, hərbi texnikanı mükəmməl öyrənmədən, onu döyüş xəttinə göndərməyək.

– Müharibənin əvvəlində ordumuzun ciddi silah problemi var idi. Silah əldə etmək üçün müxtəlif yollara əl atılırdı. Sizin briqada silah-sursat məsələsi necə həll edilirdi?

– 820 saylı hərbi hissə Sovetlərin 4-cü Ordusunun 60-cı dviziyasının bazasında yaradılmışdı. Biz hər şey etdik ki, ruslar silah və texnikanı özləri ilə apara bilməsinlər. Əslində, o silahlar elə Azərbaycanda da qalmalı idi. Bunun üçün yollarda postlar qurduq, ruslarla mübahisələrimiz də düşdü. Lakin nəticədə o silah-sursatı əldə etdik.

– Briqadanın şəxsi heyəti kimlərdən ibarət idi?

– İlk əvvəl şəxsi heyət üzvlərinin əksəriyyəti Lənkəran, Astara, Masallı, Lerik və digər yaxın rayonlardan olsalar da, sonradan Azərbaycanımızın hər yerindən – Quba, Xaçmaz, Bakı, Sumqayıt, Şəki, Gəncə, Qax, Ağsu, Şamaxı və digər rayonlardan gələn əsgər və zabitlər var idi.

– Bu hazırlıqlardan sonra Qarabağ cəbhəsinə yollandınız. Əmr haradan gəldi, hansı istiqamətdə yerləşdirildiniz, aldığınız tapşırıq nədən ibarət idi?

– Öz keçdiyim döyüş yolundan danışacam. Bizim hərbi hissənin şəxsi heyəti Daşaltı əməliyyatında iştirak edib, Ağdərə istiqamətində, Kasapet dağının götürülməsində qəhrəmanlıq göstərib. Komandir müavini mayor Fəxrəddin Həbibov orada şəhid olub. Əgər Qarabağ müharibəsini araşdırsaq, görərik ki, ən çox komandir şəhid verən briqada məhz “820” olub. Çünki komandirlərimiz əsgərlərimizə hər zaman nümunə olublar. 1992-ci ildə 3 ay ərzində Göytəpədə böyük bir alayı döyüşə hazırladım. Alayın tərkibində sadəcə, 3 batalyon piyadaların döyüş maşını (PDM) ilə təmin edilmişdi. Tank batalyonu, 12 ədəd özüyeriyən artilleriya qurğusu var idi. Bu da gizli deyil ki, o texnikaları öyrənmək üçün rusların təcrübəsindən istifadə etdik. Rus zabitlərindən ibarət 3 ekipaj bizim tərəfdən döyüşlərdə iştirak edib. Ruslar əvvəlcə vətənlərinə getmək istəsələr də, onlara qarşı yaxşı davrandığımızı görəndə özləri dedilər ki, qalıb xidmət edəcəyik. Həmin rus zabitlərindən ikisi Laçın dəhlizində həlak oldu. Onların meyitlərini hərbi qaydada öz ailələrinə göndərdik.

Bir qədər ara verir və deyir: Gizli plan qurulmuşdu.

– Planı kimlər bilirdi?

– O planı Rəhim Qazıyev, Valeh Bərşadlı, Əlikram Hümbətov və mən bilirdim. Bu əməliyyat barəsində başqa heç kimin məlumatı yox idi. Rus zabitlərinin köməyi ilə hazırlanan o plan çox məxfi saxlanılırdı. Plan əsasında düşmənə əsas zərbəmiz Xocavənd istiqamətində endirilməli idi.

– Niyə məhz Xocavənd istiqaməti seçilmişdi?

– Birinci onu göstərmək olar ki Qarabağda keçirilən əksər əməliyyatlar plansız olurdu. Yəni o əməliyyatlar hərb elminə uyğun formada hazırlanmırdı və keçirilmirdi. Kortəbii olduğu üçün də nəticələr çox vaxt uğursuz olurdu.

Bizim hərbi hissənin komandanlığının Xocavənd istiqamətində döyüşən Beyləqan və Ağcabədi batalyonlarının könüllüləri ilə artıq 1991-ci ildən əlaqələri yaranmışdı və çox yaxşı münasibətlər qurulmuşdu. O batalyonların komandir heyəti tez-tez Lənkəranda olurdu. Lazım olan silah-sursat və digər məlumatlar alır, məsləhətləşirdik. Onlar bizə döyüş bölgəsində baş verən hadisələr barədə məlumatlar verir, vəziyyəti izah edirdilər. Sanki bizdə o zona ilə bir doğmalıq yaranmışdı. Qeyd etdiyim kimi, hər bir yerli özünümüdafiə batalyonu öz yerləşdiyi ərazini qoruyurdu. Biz isə o ənənədən kənara çıxaraq, bilavasitə bir neçə rayonun özünümüdafiə batalyonlarını özümüzə cəlb etdik. Yəni onların bizə verdiyi məlumatlar əsasında rusların da köməyi ilə hərbi hissənin komandanlığı tərəfindən çox gözəl bir hücum planı hazırladıq. Bu plan Müdafiə Nazirliyində təsdiq edildi. Plana görə biz Xocavənd istiqamətindən hücuma keçərək, düşməni darmadağın etməli, Xankəndinədək irəliləməli, Azərbaycan bayrağını ora sancmalı idik. Planın mahiyyəti bundan ibarət idi.

Gecə ilə hərbi texnikanı Daşburuna göndərdik. Özümüz butun “maskirovka”dan düzgün istifadə etməklə, Beyləqana gəlib çıxdıq. Bizi Beyləqanın polis rəisi Rövşən Heydərov, Beyləqan batalyonunun komandiri Akif Həsənov və Paşa İbrahimov qarşılayıb. Bu insanlara inandım və onlar sonuncu dəqiqəyə qədər mənimlə bir yerdə olublar. Həmin döyüşə gedəndə, yerli batalyonlardan istifadə etmədim. Ancaq Beyləqanın kəşfiyyat bölüyündən bəzi mövqeləri öyrəndik. Kəbirli kəndində səhra düşərgəsi qurduq. Əsas qüvvələri isə Fizulinin Qərvənd kəndi yaxınlığındakı dərədə yerləşdirdik. Bir həftə ərzində kəşfiyyat işi aparıldı. Düşmənin mövqeləri və imkanları dəqiqləşdirildi. Bu sırada Yaqubun, Xəlilin gördüyü işi yüksək qiymətləndirmək lazımdır. Görülən işlər sayəsində düşmən haqda yetərli məlumatlar əldə olundu.

Ayın 18-i səhər saat 4-də bütün artilleriya vasitələrindən istifadə etməklə, Xocavəndə güclü zərbə endirdik. O ərazidə ən vacib yüksəklik Şişqaya idi. Həmin yüksəkliyə dəfələrlə hücum edilsə də, oranı götürmək mümkün olmamışdı. Şişqayanı güclü hücumla ələ keçirdik. Sol tərəfdən – Qızılqaya istiqamətindən Çartaza qədər tanklar irəliləməyə başladı. Demək olar ki, Xocavənd mühasirəyə alınmışdı. Həmin dövrdə Rusiya telekanallarının xəbər buraxılışlarında deyilmişdi ki, Xocavənd darmadağın edilib, əhali qaçıb. Biz oranı mühasirəyə alanda, Füzuli briqadasının komandiri Emil Qasımov, bir də Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi polkovnik Axundov qışqırmağa başladılar ki, siz nə etmisiniz, hara getmisiniz, oraya hücum etmək olmazdı, bura ikinci dərəcəli istiqamətdir. Ona dedim, gedin, öz işinizlə məşğul olun, mən Müdafiə Nazirliyindən bu istiqamətində hücuma keçmək üçün əmr almışam, hücumu davam etdirəcəm.

Gördülər ki, onlara tabe olmuram, Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqə qurdular. O vaxt Baş Qərargahın rəisi Valeh Bərşadlını artıq Nurəddin Sadıxov əvəz etmişdi. Əvvəlcə əmr etdi ki, hücumu dayndır, ordunu geri çək. Dedim, əmrə tabe olmayacam. Nurəddin Sadıxov mənə dedi ki, onda, təcili Füzuliyə gəlməlisiniz. Biz də Füzuliyə gəldik.

– Yəni Xocavəndin mühasirəsini götürərək, ordunu geri çəkdiniz və Füzuliyə getdiniz?

– Bəli. Radiostansiyada başa düşdüm ki, söhbət başqa formada gedir. Zəng vurdum dərhal Lənkərana. O vaxt Lənkəranın icra başçısı Hüseynqulu Məmmədov idi. Dedim ki, məni məcbur etdilər geri qayıtmağa, indi köməyiniz lazımdır. Onlar da dərhal yola düşmüşdülər – Hüseynqulu Məmmədov, müavini İltifat Rəhimov və Əlikram Hümbətov. Biz Füzuliyə çatana qədər onlar da Lənkərandan gəlib yetişdilər. Əmr verdim ki, hücum dayandırılsın. Şişqayada əsgərlərlərimiz mövqe tutublar, sol tərəfdə tanklar durub. Hamısı hücum əmri gözləyir, ermənilər isə qaçırdılar. Bu hücumu gözləməyən düşmən özünə gələ bilmirdi. Füzuliyə gələndə Nurəddin Sadıxov dedi ki, mən baş qərargah rəisiyəm, əmr edirəm, geri dönməlisiniz. Dedim: “Cənab general, biz gələndə bayraq götürmüşdük. O bayrağı Xankəndində asmalıyıq. Bu məqsədlə hücuma keçmişdik. Geriyə qayıtmaq istəmirik”. İcra başçısı da dedi ki, plan hazırlanıb. Bu planı həyata keçirsək, Xankəndinə qədər gedəcəyik. Nurəddin Sadıxov dedi ki, bu istiqamət ikinci dərəcəlidir. Xocavənddə mülki ermənilər yaşayırlar. Dünya birliyi bizə nə deyər? Dedi, geri dönməlisən, əks halda, səni güllələyəcəm. İcra başçısı Hüseynqulu Məmmədov, İltifat Rəhimov və Əlikram Hümmətov generalı hücumun davam etdirilməsinin vacibliyinə inandırmağa çalışsalar da, Nurəddin Sadıxov razı olmadı. Sonda Əlikram Hümbətov dedi ki, məsuliyyəti öz üzərimə götürürəm, yazılı əmr verilsin. Dedilər, Füzuli istiqamətində hücuma keçməlisiniz.

Hücum zamanı itki verməmişdim. Ancaq tutduğumuz mövqedə hərəkətsiz dayanmaq və geri çəkilmə zamanı itkilərin olması labüd idi. Şişqayada tağim komandiri baş leytenant Vaqif Əliyev vuruldu, şəhid oldu, batalyon komandiri Nazim Vəliyev yaralandı. Əmr verdim ki, geriyə çəkilin. Oradan 36 kilometr yol gedəsi olduq. Vaxt verdilər ki, saat 16:00-da hücuma keçməlisən. Bizim tanklar arıtq Xocavəndə daxil olmuşdular. Oradakı tanklardan birini çıxara bilmədik. O tank azmışdı və ekipaj üzvləri axırıncı gülləyə qədər döyüşüb, sonda özlərini partlatmışdlar.

Daha sonra Kəklik dağı istiqamətindən hücuma keçdik. Ərazini minalardan təmziləməyə, kəşfiyyat aparmağa vaxt vermədilər. Kor-koranə hücuma başladıq. Ancaq yazılı əmr aldım ki, birinci eşalonda mənim briqadam, ikinci eşolanda isə Füzuli briqadası hücuma keçməlidir. Füzuli briqadasının komandiri razılaşdı. Üç batalyonla hücuma keçdik. Sağdan iki batalyon düşmən mövqelərini ələ keçirdi, solda isə kilsə tərəfdə güclü atışma gedirdi. O ərazini artilleriya ilə vurmaq mümkün deyildi. Tapşırığın tam şəkildə yerinə yetirilməmək riski yaranmışdı. O an avtomatı götürdüm, özüm irəlidə getdim. Yanımda hərbi polisdən 5-6 nəfər var idi, Yaqub Nəhmətov, Xəlil Dadaşov və kəşfiyyat bölüyündən bir neçə əsgər də bizimlə idi. Hücuma keçdik. “BMP-2”-yə əmr verdim ki, atəş dəstəyi ilə hücuma keçməyimizi təmin etsin. Üzüm bağındakı düşmən mövqelərini götürüb, geri qayıtdıq. Güllə üstümüzə yağış kimi yağırdı. Şahin var idi, onun yaxınlığına mərmi düşdü, onu qaldırıb yerə çırpdı. Elə bildim ki, öldü. Sonra baxdım, torpağın altından əl çıxır. Onu çıxardıq, qulağından qan gəlirdi. Bu döyüşlərdə tank batalyonunun komandiri Səyavuş Babayev də yaralandı.

Mövqe götürləndən sonra geri qayıtdım. General Nurəddin Sadıxova məruzə etdim ki, tapşırığı yerinə yetirmişik. Birinci mərhələ keçilib, xahiş edirəm, əmr verəsiniz, Füzuli briqadası (“702”) hücumu davam etdirsin. Əmr verdilər ki, 702 saylı birqda hücumu davam etdirsin. Həqiqətən, çıxdılar, düzüldülər. 200 metr getdilər, birdən zəncir şəklində açıldılar. Bir qədər sonar, sola döndülər, tut meşəsi ilə gedib gözdən itdilər.

Qısası, hücum davam etmədi. Hava qaralırdı. Nurəddin Sadıxovdan soruşdum ki, bu, nə deməkdir? Dedi, tədbir görəcəm. Nurəddin Sadıxov, Emil Qasımov, polkovnik Axundov oturdular maşına və getdilər. Həmin vaxtdan biz onları bir daha görmədik.

Həmin dövrdə beyləqanlı döyüşçülər az qala uşaq kimi ağlayırdılar ki, niyə belə oldu? Əgər hücum davam etsəydi, Qarabağ müharibəsi qələbə ilə bitərdi. Beyləqan batalyonundan Akif Həsənov və Paşa İbrahimov yanıma gəldi. Dedilər, bizdə informasiya var ki, səni vuracaqlar. Hətta məni kimin vuracağını da dedilər. Murad adlı hərbi polis var idi, onun mənə sui-qəsd edəcəyini bildirdilər. Hava qaraldı. Batalyon komandiri Rəhim Məmmədov məlumat göndərdi ki, bizi arxadan vururlar. Ona görə də, arxada qayda-qanun yaratmağa yollandıq. Rəhim Məmmədovun dediyi ərazinin sağ tərəfinə getdik. Orada üstündə snayper uzanmış bir “BMP” vardı. Həmin Muradı da orada gördüm. Bizi görəndə, onlar oradan qaçdılar.

Səhər açıldı. “702”-dən xəbər çıxmadı. Artıq xeyli itki vermişdik. Döyüşdən daha çox, arxadan vurulma səbəbindən xeyli itki vermişdik. Ona görə geriyə çəkilmək əmri verdim və üç dağın ortasında səhra düşərgəsi yaratdım. Tələb etdim ki, müdafiə naziri Rəhim Qazıyev əraziyə gəlsin. O isə yavəri Tofiq Şiriyev və bir neçə generalı göndərdi. Dedim ki, Rəhim Qazıyev özü gəlməlidir. Üç gündən sonra Rəhim Qazıyev gəldi. Bütün şəxsi heyəti düzdüm. Bildirdim ki, biz Qarabağı azad etməyə gəlmişik. Xocavəndi götürürük, Nurəddin Sadıxov deyir, lazım deyil, ikinci dərəcəlidir. Nurəddin Sadıxov da Qazıyevin yanında idi. Bizi Füzuli istiqamətinə göndərirsiniz, arxadan vururlar. Rəhim Qazıyev mikrafonu götürdü və dedi ki, mənim bundan xəbərim olmayıb. Siz qəhrəman insanlarsınız. Əslində, o zaman adam nə baş verdiyini dərk edə bilmirdi. Açığı, müdafiə naziri və baş qərargah rəisinin etdikləri əsgər və zabitlərimizi təhqir etmək idi. Orada Rəhim Qazıyevə dedim ki, bundan sonra əməliyyatları yerli batalyonlarla birlikdə deyil, müstəqil şəkildə aparacam. Onsuz da, briqadam korpuslara yox, birbaşa Müdafiə Nazirliyinə tabe idi.

Ardı var

Səxavət MəmmədArdını oxu...
“Rəhim Qazıyev mikrafonu götürdü və dedi ki, mənim bundan xəbərim olmayıb”.

Birinci Qarabağ Müharibəsində müxtəlif istiqamətlərdə ağır döyüş yolu keçmiş hərbi hissələrdən biri də 704 saylı briqada olub. Sözügedən briqada tək yerləşdirildiyi Beyləqan, Xocavənd, Ağcabədi ətrafında gedən döyüşlərdə deyil, həm də “Laçın dəhlizi”, o cümlədən, Kəlbəcər istiqamətində keçirilmiş əməliyyatlarda iştirak edib. 704 saylı briqada Qarabağ müharibəsində çox sayda uğurlu əməliyyatlar keçirmiş hərbi hissələr sırasında xüsusi seçilib. 704 saylı hərbi hissənin komandiri olmuş polkovnik Mikayıl Hacıyev bizimlə geniş söhbətində rəhbərlik etdiyi briqadanın döyüş yolu və digər məsələlər barəsində ətraflı danışıb.

Yenicag.az keçmiş briqada komandiri Mikayıl Hacıyevlə müsahibəni təqdim edir:

Qısa arayış:

Hacıyev Mikayıl Hacıverdi oğlu. 1960-cı il martın 4-də Lənkəran rayonunun Xolmili kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçib. 1980-84-cü illərdə Orconikidze Ali Hərbi Komandirlər məktəbində təhsil alib. Bir neçə il SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində xidmətini davam etdirib. 1987-ci ildə Leninqrad Ali Hərbi-Siyası Məktəbinə daxil olub və oranı müvəffəqiyyətlə bitirib. Xidmət müddətində taqım komandiri vəzifəsindən motoatıcı briqada komandirinədək yüksəlib. Qarabağ müharibəsinin başlanğıcında öz istəyi ilə Azərbaycana gələrək, 1991-ci ilin dekabr ayında Bakıda Daxili Qoşunlarda xidmətə başlayıb. 1992-ci il iyulun 25-dən etibarən, Milli Orduya keçib. Əvvəl 820 saylı hərbi hissə komandirinin müavini olaraq, Göytəpə alayına başıçılıq edib və şəxsi heyəti döyüşlərə hazırlayıb. 820 saylı briqadanın bazasında yaradılmış 704 saylı hərbi hissənin komandir müavini və sonra komandiri olub.

– Azərbaycana qayıtdıqdan sonra xidmətə haradan başladız və ilk döyüşünüz hansı olub?

– Azərbaycana qayıdandan sonar, əvvəl Daxili Qoşunlarda xidmətə başladım. 1992-ci il fevral ayının 11-də rus ordusunun tabeliyində olan Daxili Qoşunların taborunu döyüş mövqeyinə çıxarmışam və Ağdam rayonunun Şelli kəndinin müdafiəsində, mart ayında isə Papravənd və Qalayçılar yaşayış məntəqələrinin müdafiəsində iştirak etdim.

May ayının axırlarında Əsgəranın alınması üçün genişmigyaslı hücum əməliyyatı keçirmək lazım idi. Naxçıvanık əməliyyatının keçirilməsi Asif Məhərrəmovun Ağdam özünümüdafiə batalyonu ilə birgə komandanlıq etdiyim DQ hərbi hissəsinə həvalə olundu. Az müddət ərzində cəmi 4 itki verərək, Naxçıvanik kəndini azad etdik. Bunu görən “qərargah” Əsgəranın alınması üçün sağ cinahımızdakı hərbi hissələrə “hücüm” əmri verdi. Dəhraz və Ağbulaq kəndləri nəzarətə götürüldü. Lakin Qaraqaya yüksəkliyində ciddi müqavimət görən bölmələrimiz geri çəkilməyə başladı. Naxçıvaniki mühasirəyə alan düşmən nəyin bahasına olursa-olsun, kəndi ələ keçirməyə çalışırdı. Hər gün 2-3 dəfə hücum edirdilər, lakin əsgərlərimiz qətiyyətlə bu hücumlaırn qarçısını alırdı, hətta əks hücuma da keçirdilər. Belə əks-hücumların birində Təkirdağ və “Pir” yüksəkliyini ələ keçirdik. O yüksəklikləri əldə saxlaya bilmək üçün bizə hərbi texnika, minaatan və tank əleyhinə qumbaraatanlar söz versələr də, heç bir yardım olmadı. Bir gün həmin yüksəklikləri nəzarətdə saxladıq, düşmənin çoxlu sayda texnika və hətta aviasıyanın da cəlb edildiyi hücumunun qarşısı alındı. Amma çox sayda itki verdiyimizdən, Naxçıvanik kəndinə enməyimizi əmr etdim. Tam 21 gün kənddə mühasirədə qalan əsgər və zabitlərimiz düşmənin yüzlərlə canlı qüvvəsini və onlarla zirehli texnikasını məhv etdi. Bu müddət ərzində bizim də itkilərimiz az olmadığı üçün yuxarı komandanlığın əmrinə əsasən, mühasirəni yararaq kəndi tərk etməyə məcbur olduq. O döyüşlərdə mən də yaralandım və bir aya yaxın Hərbi Hospitalda müalicə aldım. Bundan sonra məni Müdafiə Nazirliyinə çağıraraq, 820 saylı hərbi hissəyə komandir müavini göndərdilər.

– 820 saylı hərbi hissə döyüş bölgəsinə tam hazırlıqlı gəlmişdi. Öncə o hazırlıq prosesi haqda danışardız…

– Hərbi hissəmizin yaranma prosesi mənə qədər artıq başlanmış və bu yöndə böyük işlər görülmüşdü. 1991-ci ilin axırlarında müdafiə mazirinin əmri ilə Lənkəran şəhərində 820 saylı Lənkəran özünmüdafiə taboru yaradılmışdı. Tabor ilk əvvəl könüllülərdən, sonra isə hərbi komisarlıqdan göndərilən çağırışçılardan ibarət olaraq, formalaşdırılmışdı. Şəxsi heyətə yüksək səviyyədə təlim keçirilmiş və 1992-ci ilin may ayından isə müxtəlif qoşun növləri yaradılmışdı. Eyni zamanda, Cənub zonasında olan Sovet ordusunun 60-cı Motoatıcı diviziyasının hərbi hissələri döyüş texnikaları və silah-sursatları ilə birlikdə tədricən təhvil alınırdı. Mən o hərbi hissəyə göndəriləndə, döyüşə tam hazırlıqlı bir alay formalaşdırmaq tapşırığını aldım. Bizim əsas vəzifəmiz şəxsi heyətin hazırlanması olub. Hazırlıq prosesinin təməlində nizam-intizam dayanır. İntizam olmayan yerdə hazırlıqdan söhbət gedə bilməz. Odur ki, əsas diqqətimizi buna yönəltmişdik. Hərbi hissəmizin şəxsi heyətini həm gənc əsgərlər, həm də könüllülər təşkil edirdi. Bizdə gənc və könüllü əsgər arasında fərq olmayıb. İlk növbədə onların geyimi, Nizamnaməyə uyğun davranışı qaydaya salındı. Onların arasında qarşılıqlı ünsiyyətin qaydasında olması üçün təbliğat aparılır, hazırladığımız kiçik komandir heyətindən bu kimi məsələləri nəzarətdə saxlamalarını tələb edirdik. Təşkil edilmiş tağım, bölük və tabor komandirləri öz seçimlərinə əsasən, vəzifələrə təyin edilmişdi. Əksər könüllülər artıq Qarabağın bir çox yerlərində döyüşlərdə iştirak etmişdi və onların döyüş təcrübələrindən də yaralanmaq lazım idi. Hərbi hissəmizin şəxsi heyətində böyük bir inam var idi ki, bu müharibə qısamüddətlidir və tezliklə bütün torpaqlar işğaldan azad olunacaq, öz evlərini tərk etmiş əhali dogma yurd-yuvalarına qayıdacaq.

Onu da deməyə ehtiyac var ki, mən hərbi hissəni qəbul edənə qədər bu hərbi hissəyə bir neçə zabit də dəvət olunmuşdu. Müxtəlif rütbəli o zabitlərdən heç biri hərbi hissədə uzun müddət qalaraq, komandirlik etməmişdirlər. Mən demək istəmirəm ki, onlar pis, mən isə yaxşı idim. Sadəcə, onu demək istəyirəm ki, onlar bu hərbi hissədə duruş gətirə bilməmişdirlər. Bunun da əsas səbəbi konüllülərlə normal ünsiyyət qura bilməmələri idi. Yəni açıq demək lazımdır ki, 1991-92-ci illərdə mövcüd olan silahlı qüvvələrin əsasını könüllülər təşkil edirdilər. Bu könüllülərin də əksəriyyəti milli-azadlıq hərəkatında yetişmiş vətənpərvər insanlar idi. Onların Azərbaycana münasıbətləri təmiz idi, vicdanlı idilər. Yaradılmış özünümüdafiə batalyonlarında bunlar artıq özlərinə yer etmişdilər, nüfuz qazanmışdılar. Batalyonda baş verən hər bir prosesə həssaslıqla yanaşırdılar. Onlar öz növbəsində Qarabağda yerli batalyonlarla birlikdə müxtəlif əməliyyatlarda, döyüşlərdə iştirak edirdilər, təcrübəli idilər. Ona görə də hərbi hissəyə gəlmiş peşəkar zabitlər onlarla ünsiyyət qurmaq, dil tapmaq məcburiyyətində idi, lakin onlar bunu edə bilmirdilər. Mən hərbi hissəyə gələndə isə artıq bu könüllülər də başa düşürdülər ki, briqadaya hərbi bilikli zabit başçılıq etməli, döyüş texnikalarından istifadə etmək, böyük bir hərbi hissəni idarə etmək iqtidarında olamalıdır. Çünki biz Sovet ordusundan əksəriyyətin bildiyi adı silaharla yanaşı, çox sayda müxtəlif döyüş texnikaları da təhvil almışdıq. Döyüşdə o texnikalardan istifadə etmək üçün hərbi bilik tələb olunurdu.

O dönəmdə baş vermiş Ağdərə döyüşlərində bu hərbi hissənin komandir müavini rəhmətlik Fəxrəddin Həbibov, döyüş bölgəsində əsgərin getməli olduğu yolu özü getdi. Nəticədə tankla düşmən minasına düşdü və yanan tankdan əsgəri xilas edərkən şəhid oldu. Bu, onun vətənpərvərliyindən, cəsurluğundan və mərdliyindən irəli gəlirdi, amma bu hərəkəti şəxsi heyəti çaş-baş salıb, onları komandirsiz qoyduğu üçün yüksək hazırlıqlı peşəkar hərbçi axtarırdılar. Bu, mənim birinci şansım idi. İkincisi, mənim könüllülərlə bilavasitə münasibətimin yaxşılaşmasının səbəblərindən biri də böyük qardaşım Cəmil Hacıyevin bu hərbi hissənin komandir heyətində yer alması idi. O, batalyonda şox hörmət qazanmış hərbçi idi. Hələ xalq hərakatında aktiv iştirak etmiş, sovetlərə qarşı mübarizə aparmış, 20 yanvar hadisələrində həbs olunmuşdu. Sonradan Qarabağda bir çox əməliyyatlarda iştirak edib, böyük nüfuz qazanmışdı. Buna görə hamı mənim də onun kimi olacağımı düşünür və hörmət edirdilər. Bu, belə də oldu. Mən ailəmizə məxsus yaxşı keyfiyyətləri davam etdirdim.

Dediyim iki səbəb mənim bu hərbi hissədə qalmağıma, möhkəm nizam-intizam yaratmağıma kömək oldu.

Başqa bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm.

Mən cəbhə zonasındakı böyük bir hərbi hissənin komandiri olmuşam və bir sıra məsələlərlə bağlı açıqlama vermək məcburiyyətindəyəm. Komandir olduğum hərbi hissədə könüllülər şəxsi heyətin əvvəlcə əlli-altmış faizini təşkil edirdi. Bunların içərisində müxtəlif rütbəli, profilli insanlar – Əfqanıstanda vuruşanlar, tankçılar, piyadalar və s. var idi. Çavuş, gizir, leytenat və s. rütbədə olanlar var idi. Bunların bəziləri yaşlı idi, xeyli vaxt olardı ki, əldə silah tutmurdular. Ancaq hamısında güclü vətənpərvərlik hissi vardı. Azərbaycana, vətəninə, torpağına bağlı insanlardılar, döyüşməyə hər an hazır idilər. Amma onların bəzilərini çixmaq şərti ilə bir çoxlarını hansısa vəzifəyə gətirməkdə, kimlərəsə səlahiyyət verəndə, bəzən tərəddüd edirdim. Prişibdə keçirdiyimiz hərbi təlimlər göstərdi ki, bunlar kiçik komandirlər kimi özlərini doğrultsalar da, nisbətən yüksək vəzifələrin – tağım, bölük, tabor komandirləri kimi vəzifələrin öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkirlər. Lakin mən buna məcbur idim, çünki peşəkar kadrlar çatışmırdı.

Azərbaycana gələn hərbçilərin də bir hissəsi dediyim kimi, buradakı şəraiti görüb geri qayıdırdılar. Düzdür, əksəriyyəti atəşkəsdən sonra yenidən Azərbaycana qayıdıb xidmət etdilər, lakin aktiv döyüş əməliyyatları gedən vaxtda bu cür kadr zabitləri çatışmırdı. Ona görə də məcburiyyətdən bir çox kiçik rütbəli hərbçiləri yüksək vəzifələrə təyin etdik və onların bir çoxu bu vəzifələrdə özlərini doğrultdular. Təbii ki, doğrultmayanlar da oldu. Onların bəziləri mən gələnə kimi tutduqları vəzifələrə görə hərbi rütbələr taxmışdılar. Kapitan, mayor, polkovnik-leytenat və s. Zaman-zaman təlimlər keçirildikcə, onlar bu vəzifələrin məsuliyyətini dərk edərək, o rütbələri çıxartdılar və nizam-intizam yaradıldı. Bu, könüllülərlə iş qurmaq, dil tapmaq, onlardan nizam-intizam tələb etmək yeni əsgərləri döyüşə hazırlamaq qədər çətin proses idi. Ona görə də mən söhbətimizin əvvəlində nizam-intizam məsələsini xüsusi qabartdım. Digər tərəfdən, hələ döyüşə getməmişdən əvvəl komandirlərlə, Bakıdan və yaxud döyüş bölgələrindən gəlmiş digər zabitlərlə söhbətlərdə mənə məlum oldu ki, döyüş bölgələrində özünümüdafiə batalyonlarında da nizam-intizam aşağı səviyyədədir, xaotik vəziyyət hökm sürür. Yəni yaradılmış yerli özünümüdafiə batalyonları bir-biriləri ilə yola getmir, bir birilərinə qarşı çıxırdılar. Bu da onların özlərindən asılı deyildi, ziddiyyətlər daha çox həmin özünümüdafiə batalyonlarına nəzarət edən siyasi liderlərlə bağlı idi.

Odur ki, bizim hərbi hissə qarşısında çox böyük bir vəzifə qoyulmuşdu. Bu vəzifə tək Müdafiə Nazirliyi tərəfindən qoyulmamışdı, Azərbaycandakı o dövrün reallıqlarına uyğun olaraq, müəyyən şəkildə manevr etməli idik. Həm siyası qüvvələrlə, həm özünümüdafiə batalyonları ilə, həm də sıralarımızda olan təcrübəli könüllülərlə elə bir münasibət qurmalı idik ki, bu münasibətlərin sonucu Qarabağda qələbəyə gətirib çıxarsın. Bu, çox böyük və ağır vəzifə idi. Bu vəzifəni biz müxtəlif variantlarla yerinə yetirməyə çalışdıq və nəticəsi də yaxşı oldu. Çox təəsüflər olsun ki, bu işlər digər döyüş bölgələrində aparılmadı və nəticədə döyüşlərdə əldə etdiyimiz uğurlar cəbhənin digər hissələrində təkrarlanmadı.

Hərbi hissənin döyüş hazırlıqları Sovet ordusundan təhvil aldığımız hərbi hissələrdə, əsasən də Lənkəranda kəşfiyyat batalyonunda, Zenit divizyonunda, Mahmudavar poliqonunda və Prişib alayında aparılırdı. Bu hazırlıq prosesində Sovet ordusunun zabitləri də razılaşma əsasında iştirak edirdilər. Onlardan bir çoxu Azərbaycanda qalıb xidmət etmək və hətta döyüşmək stəyirdilər. O zabitlərin zəngin hərbi bilikləri bizim üçün çox əhəmiyyətli idi. Xüsusilə, kəşfiyyat işlərinin aparılması və xəritə üzərində işləmə bilikləri maraq doğururdu. Onlaradan bəziləri əvvəllər Qarabağ bölgəsində olmuş, yerli relyefi yaxşı tanıyırdılar. Sovet dövründə keçirilmiş hərbi təlimlərdə iştirak etmişdilər və onlardan qalan xəritələrlə işləyirdilər.
Hərbi hissədə əsas iş komandirlərin hazırlanmasına yönəldilmişdi və biz çalışırdıq ki, əsgər silahını, hərbi texnikanı mükəmməl öyrənmədən, onu döyüş xəttinə göndərməyək.

– Müharibənin əvvəlində ordumuzun ciddi silah problemi var idi. Silah əldə etmək üçün müxtəlif yollara əl atılırdı. Sizin briqada silah-sursat məsələsi necə həll edilirdi?

– 820 saylı hərbi hissə Sovetlərin 4-cü Ordusunun 60-cı dviziyasının bazasında yaradılmışdı. Biz hər şey etdik ki, ruslar silah və texnikanı özləri ilə apara bilməsinlər. Əslində, o silahlar elə Azərbaycanda da qalmalı idi. Bunun üçün yollarda postlar qurduq, ruslarla mübahisələrimiz də düşdü. Lakin nəticədə o silah-sursatı əldə etdik.

– Briqadanın şəxsi heyəti kimlərdən ibarət idi?

– İlk əvvəl şəxsi heyət üzvlərinin əksəriyyəti Lənkəran, Astara, Masallı, Lerik və digər yaxın rayonlardan olsalar da, sonradan Azərbaycanımızın hər yerindən – Quba, Xaçmaz, Bakı, Sumqayıt, Şəki, Gəncə, Qax, Ağsu, Şamaxı və digər rayonlardan gələn əsgər və zabitlər var idi.

– Bu hazırlıqlardan sonra Qarabağ cəbhəsinə yollandınız. Əmr haradan gəldi, hansı istiqamətdə yerləşdirildiniz, aldığınız tapşırıq nədən ibarət idi?

– Öz keçdiyim döyüş yolundan danışacam. Bizim hərbi hissənin şəxsi heyəti Daşaltı əməliyyatında iştirak edib, Ağdərə istiqamətində, Kasapet dağının götürülməsində qəhrəmanlıq göstərib. Komandir müavini mayor Fəxrəddin Həbibov orada şəhid olub. Əgər Qarabağ müharibəsini araşdırsaq, görərik ki, ən çox komandir şəhid verən briqada məhz “820” olub. Çünki komandirlərimiz əsgərlərimizə hər zaman nümunə olublar. 1992-ci ildə 3 ay ərzində Göytəpədə böyük bir alayı döyüşə hazırladım. Alayın tərkibində sadəcə, 3 batalyon piyadaların döyüş maşını (PDM) ilə təmin edilmişdi. Tank batalyonu, 12 ədəd özüyeriyən artilleriya qurğusu var idi. Bu da gizli deyil ki, o texnikaları öyrənmək üçün rusların təcrübəsindən istifadə etdik. Rus zabitlərindən ibarət 3 ekipaj bizim tərəfdən döyüşlərdə iştirak edib. Ruslar əvvəlcə vətənlərinə getmək istəsələr də, onlara qarşı yaxşı davrandığımızı görəndə özləri dedilər ki, qalıb xidmət edəcəyik. Həmin rus zabitlərindən ikisi Laçın dəhlizində həlak oldu. Onların meyitlərini hərbi qaydada öz ailələrinə göndərdik.

Bir qədər ara verir və deyir: Gizli plan qurulmuşdu.

– Planı kimlər bilirdi?

– O planı Rəhim Qazıyev, Valeh Bərşadlı, Əlikram Hümbətov və mən bilirdim. Bu əməliyyat barəsində başqa heç kimin məlumatı yox idi. Rus zabitlərinin köməyi ilə hazırlanan o plan çox məxfi saxlanılırdı. Plan əsasında düşmənə əsas zərbəmiz Xocavənd istiqamətində endirilməli idi.

– Niyə məhz Xocavənd istiqaməti seçilmişdi?

– Birinci onu göstərmək olar ki Qarabağda keçirilən əksər əməliyyatlar plansız olurdu. Yəni o əməliyyatlar hərb elminə uyğun formada hazırlanmırdı və keçirilmirdi. Kortəbii olduğu üçün də nəticələr çox vaxt uğursuz olurdu.

Bizim hərbi hissənin komandanlığının Xocavənd istiqamətində döyüşən Beyləqan və Ağcabədi batalyonlarının könüllüləri ilə artıq 1991-ci ildən əlaqələri yaranmışdı və çox yaxşı münasibətlər qurulmuşdu. O batalyonların komandir heyəti tez-tez Lənkəranda olurdu. Lazım olan silah-sursat və digər məlumatlar alır, məsləhətləşirdik. Onlar bizə döyüş bölgəsində baş verən hadisələr barədə məlumatlar verir, vəziyyəti izah edirdilər. Sanki bizdə o zona ilə bir doğmalıq yaranmışdı. Qeyd etdiyim kimi, hər bir yerli özünümüdafiə batalyonu öz yerləşdiyi ərazini qoruyurdu. Biz isə o ənənədən kənara çıxaraq, bilavasitə bir neçə rayonun özünümüdafiə batalyonlarını özümüzə cəlb etdik. Yəni onların bizə verdiyi məlumatlar əsasında rusların da köməyi ilə hərbi hissənin komandanlığı tərəfindən çox gözəl bir hücum planı hazırladıq. Bu plan Müdafiə Nazirliyində təsdiq edildi. Plana görə biz Xocavənd istiqamətindən hücuma keçərək, düşməni darmadağın etməli, Xankəndinədək irəliləməli, Azərbaycan bayrağını ora sancmalı idik. Planın mahiyyəti bundan ibarət idi.

Gecə ilə hərbi texnikanı Daşburuna göndərdik. Özümüz butun “maskirovka”dan düzgün istifadə etməklə, Beyləqana gəlib çıxdıq. Bizi Beyləqanın polis rəisi Rövşən Heydərov, Beyləqan batalyonunun komandiri Akif Həsənov və Paşa İbrahimov qarşılayıb. Bu insanlara inandım və onlar sonuncu dəqiqəyə qədər mənimlə bir yerdə olublar. Həmin döyüşə gedəndə, yerli batalyonlardan istifadə etmədim. Ancaq Beyləqanın kəşfiyyat bölüyündən bəzi mövqeləri öyrəndik. Kəbirli kəndində səhra düşərgəsi qurduq. Əsas qüvvələri isə Fizulinin Qərvənd kəndi yaxınlığındakı dərədə yerləşdirdik. Bir həftə ərzində kəşfiyyat işi aparıldı. Düşmənin mövqeləri və imkanları dəqiqləşdirildi. Bu sırada Yaqubun, Xəlilin gördüyü işi yüksək qiymətləndirmək lazımdır. Görülən işlər sayəsində düşmən haqda yetərli məlumatlar əldə olundu.

Ayın 18-i səhər saat 4-də bütün artilleriya vasitələrindən istifadə etməklə, Xocavəndə güclü zərbə endirdik. O ərazidə ən vacib yüksəklik Şişqaya idi. Həmin yüksəkliyə dəfələrlə hücum edilsə də, oranı götürmək mümkün olmamışdı. Şişqayanı güclü hücumla ələ keçirdik. Sol tərəfdən – Qızılqaya istiqamətindən Çartaza qədər tanklar irəliləməyə başladı. Demək olar ki, Xocavənd mühasirəyə alınmışdı. Həmin dövrdə Rusiya telekanallarının xəbər buraxılışlarında deyilmişdi ki, Xocavənd darmadağın edilib, əhali qaçıb. Biz oranı mühasirəyə alanda, Füzuli briqadasının komandiri Emil Qasımov, bir də Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi polkovnik Axundov qışqırmağa başladılar ki, siz nə etmisiniz, hara getmisiniz, oraya hücum etmək olmazdı, bura ikinci dərəcəli istiqamətdir. Ona dedim, gedin, öz işinizlə məşğul olun, mən Müdafiə Nazirliyindən bu istiqamətində hücuma keçmək üçün əmr almışam, hücumu davam etdirəcəm.

Gördülər ki, onlara tabe olmuram, Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqə qurdular. O vaxt Baş Qərargahın rəisi Valeh Bərşadlını artıq Nurəddin Sadıxov əvəz etmişdi. Əvvəlcə əmr etdi ki, hücumu dayndır, ordunu geri çək. Dedim, əmrə tabe olmayacam. Nurəddin Sadıxov mənə dedi ki, onda, təcili Füzuliyə gəlməlisiniz. Biz də Füzuliyə gəldik.

– Yəni Xocavəndin mühasirəsini götürərək, ordunu geri çəkdiniz və Füzuliyə getdiniz?

– Bəli. Radiostansiyada başa düşdüm ki, söhbət başqa formada gedir. Zəng vurdum dərhal Lənkərana. O vaxt Lənkəranın icra başçısı Hüseynqulu Məmmədov idi. Dedim ki, məni məcbur etdilər geri qayıtmağa, indi köməyiniz lazımdır. Onlar da dərhal yola düşmüşdülər – Hüseynqulu Məmmədov, müavini İltifat Rəhimov və Əlikram Hümbətov. Biz Füzuliyə çatana qədər onlar da Lənkərandan gəlib yetişdilər. Əmr verdim ki, hücum dayandırılsın. Şişqayada əsgərlərlərimiz mövqe tutublar, sol tərəfdə tanklar durub. Hamısı hücum əmri gözləyir, ermənilər isə qaçırdılar. Bu hücumu gözləməyən düşmən özünə gələ bilmirdi. Füzuliyə gələndə Nurəddin Sadıxov dedi ki, mən baş qərargah rəisiyəm, əmr edirəm, geri dönməlisiniz. Dedim: “Cənab general, biz gələndə bayraq götürmüşdük. O bayrağı Xankəndində asmalıyıq. Bu məqsədlə hücuma keçmişdik. Geriyə qayıtmaq istəmirik”. İcra başçısı da dedi ki, plan hazırlanıb. Bu planı həyata keçirsək, Xankəndinə qədər gedəcəyik. Nurəddin Sadıxov dedi ki, bu istiqamət ikinci dərəcəlidir. Xocavənddə mülki ermənilər yaşayırlar. Dünya birliyi bizə nə deyər? Dedi, geri dönməlisən, əks halda, səni güllələyəcəm. İcra başçısı Hüseynqulu Məmmədov, İltifat Rəhimov və Əlikram Hümmətov generalı hücumun davam etdirilməsinin vacibliyinə inandırmağa çalışsalar da, Nurəddin Sadıxov razı olmadı. Sonda Əlikram Hümbətov dedi ki, məsuliyyəti öz üzərimə götürürəm, yazılı əmr verilsin. Dedilər, Füzuli istiqamətində hücuma keçməlisiniz.

Hücum zamanı itki verməmişdim. Ancaq tutduğumuz mövqedə hərəkətsiz dayanmaq və geri çəkilmə zamanı itkilərin olması labüd idi. Şişqayada tağim komandiri baş leytenant Vaqif Əliyev vuruldu, şəhid oldu, batalyon komandiri Nazim Vəliyev yaralandı. Əmr verdim ki, geriyə çəkilin. Oradan 36 kilometr yol gedəsi olduq. Vaxt verdilər ki, saat 16:00-da hücuma keçməlisən. Bizim tanklar arıtq Xocavəndə daxil olmuşdular. Oradakı tanklardan birini çıxara bilmədik. O tank azmışdı və ekipaj üzvləri axırıncı gülləyə qədər döyüşüb, sonda özlərini partlatmışdlar.

Daha sonra Kəklik dağı istiqamətindən hücuma keçdik. Ərazini minalardan təmziləməyə, kəşfiyyat aparmağa vaxt vermədilər. Kor-koranə hücuma başladıq. Ancaq yazılı əmr aldım ki, birinci eşalonda mənim briqadam, ikinci eşolanda isə Füzuli briqadası hücuma keçməlidir. Füzuli briqadasının komandiri razılaşdı. Üç batalyonla hücuma keçdik. Sağdan iki batalyon düşmən mövqelərini ələ keçirdi, solda isə kilsə tərəfdə güclü atışma gedirdi. O ərazini artilleriya ilə vurmaq mümkün deyildi. Tapşırığın tam şəkildə yerinə yetirilməmək riski yaranmışdı. O an avtomatı götürdüm, özüm irəlidə getdim. Yanımda hərbi polisdən 5-6 nəfər var idi, Yaqub Nəhmətov, Xəlil Dadaşov və kəşfiyyat bölüyündən bir neçə əsgər də bizimlə idi. Hücuma keçdik. “BMP-2”-yə əmr verdim ki, atəş dəstəyi ilə hücuma keçməyimizi təmin etsin. Üzüm bağındakı düşmən mövqelərini götürüb, geri qayıtdıq. Güllə üstümüzə yağış kimi yağırdı. Şahin var idi, onun yaxınlığına mərmi düşdü, onu qaldırıb yerə çırpdı. Elə bildim ki, öldü. Sonra baxdım, torpağın altından əl çıxır. Onu çıxardıq, qulağından qan gəlirdi. Bu döyüşlərdə tank batalyonunun komandiri Səyavuş Babayev də yaralandı.

Mövqe götürləndən sonra geri qayıtdım. General Nurəddin Sadıxova məruzə etdim ki, tapşırığı yerinə yetirmişik. Birinci mərhələ keçilib, xahiş edirəm, əmr verəsiniz, Füzuli briqadası (“702”) hücumu davam etdirsin. Əmr verdilər ki, 702 saylı birqda hücumu davam etdirsin. Həqiqətən, çıxdılar, düzüldülər. 200 metr getdilər, birdən zəncir şəklində açıldılar. Bir qədər sonar, sola döndülər, tut meşəsi ilə gedib gözdən itdilər.

Qısası, hücum davam etmədi. Hava qaralırdı. Nurəddin Sadıxovdan soruşdum ki, bu, nə deməkdir? Dedi, tədbir görəcəm. Nurəddin Sadıxov, Emil Qasımov, polkovnik Axundov oturdular maşına və getdilər. Həmin vaxtdan biz onları bir daha görmədik.

Həmin dövrdə beyləqanlı döyüşçülər az qala uşaq kimi ağlayırdılar ki, niyə belə oldu? Əgər hücum davam etsəydi, Qarabağ müharibəsi qələbə ilə bitərdi. Beyləqan batalyonundan Akif Həsənov və Paşa İbrahimov yanıma gəldi. Dedilər, bizdə informasiya var ki, səni vuracaqlar. Hətta məni kimin vuracağını da dedilər. Murad adlı hərbi polis var idi, onun mənə sui-qəsd edəcəyini bildirdilər. Hava qaraldı. Batalyon komandiri Rəhim Məmmədov məlumat göndərdi ki, bizi arxadan vururlar. Ona görə də, arxada qayda-qanun yaratmağa yollandıq. Rəhim Məmmədovun dediyi ərazinin sağ tərəfinə getdik. Orada üstündə snayper uzanmış bir “BMP” vardı. Həmin Muradı da orada gördüm. Bizi görəndə, onlar oradan qaçdılar.

Səhər açıldı. “702”-dən xəbər çıxmadı. Artıq xeyli itki vermişdik. Döyüşdən daha çox, arxadan vurulma səbəbindən xeyli itki vermişdik. Ona görə geriyə çəkilmək əmri verdim və üç dağın ortasında səhra düşərgəsi yaratdım. Tələb etdim ki, müdafiə naziri Rəhim Qazıyev əraziyə gəlsin. O isə yavəri Tofiq Şiriyev və bir neçə generalı göndərdi. Dedim ki, Rəhim Qazıyev özü gəlməlidir. Üç gündən sonra Rəhim Qazıyev gəldi. Bütün şəxsi heyəti düzdüm. Bildirdim ki, biz Qarabağı azad etməyə gəlmişik. Xocavəndi götürürük, Nurəddin Sadıxov deyir, lazım deyil, ikinci dərəcəlidir. Nurəddin Sadıxov da Qazıyevin yanında idi. Bizi Füzuli istiqamətinə göndərirsiniz, arxadan vururlar. Rəhim Qazıyev mikrafonu götürdü və dedi ki, mənim bundan xəbərim olmayıb. Siz qəhrəman insanlarsınız. Əslində, o zaman adam nə baş verdiyini dərk edə bilmirdi. Açığı, müdafiə naziri və baş qərargah rəisinin etdikləri əsgər və zabitlərimizi təhqir etmək idi. Orada Rəhim Qazıyevə dedim ki, bundan sonra əməliyyatları yerli batalyonlarla birlikdə deyil, müstəqil şəkildə aparacam. Onsuz da, briqadam korpuslara yox, birbaşa Müdafiə Nazirliyinə tabe idi.

Ardı var

Səxavət Məmməd
Ardını oxu...
Teref.az olaraq məşhur vəkil Adil İsmayılovun xatirələrinin davamını təqdim edirik:
İSKƏNDƏR HƏMİDOVUN MƏHKƏMƏSİNİN DAVAMI
ALPİNİSTİN BİRİNCİ UĞURSUZLUĞU
Süni yaranmış fasilədə mənə çoxlu sayda, müxtəlif səviyyələrdə zənglər oldu. Hamı bir şey, mənim bu gün çıxış etməyıimi xahiş edirdi, hamıya da eyni cavab verirdim bu qanunsuzdu və çıxış etsəm özümə olan hörmətimi itirərəm. Fasilədən qayıdan İbayev yenidən çıxış etmək üçün mənə söz verdi. Hazırlaşmaq üçün vaxt istədim, çünki vəziyyətin gərginləşməsi göz qabağında idi. Hakimin nə qədər sualına 1 həftə cavabını verdim. İbayev yenidən fasilə elan etdi, məni çağırdı. Dedi ki, bir həftə çoxdur, heç olmasa sabah çıxış et, yoxsa özümə də, ona da problem yaşadacam. Bu sözlərdən sonra razılaşdıq ki, mənə çıxışa hazırlaşmaq üçün iki gün vaxt verir. Zala qayıdanda İbayev iki gün fasilə elan etdi.
İki gün sonra mən prosesdə çıxış etdim. Çıxışa belə başladım: “Hörmətl məhkəmə , hörmətlo proses iştirakçıları, mən iki günlük fasilə zamanı nə çıxış edəcəyimi çox götür qoy etdim. Belə qərara gəldim ki, sizə lətifə danışım, hər şey aydın olsun və indi hüquqşünasların çoxuna tanış olan bu lətifəni birinci dəfə danışdım.
“Iki vəkil oturub yeyib-icirlər və alpinist barədə videofilmə baxırlar. Biri o birinə deyir ki , 100 dollardan( əvvəl manat yazacaqdım, sonra yadıma düşdü ki, o vaxt manat çox ucuz idi) mərc gələk, mən deyirəm ki, alpinist zirvəyə cıxacaq, o biri mərcə razılaşır və deyir ki, cıxmayacaq. Filmin sonunda alpinist zirvəyə çıxhaçıxda əli boşa çıxır və yıxılır. Mərc təklif edən vəkil 100 dolları həmkarına vermək istəyəndə həmkarı gülür və pulu götürmək istəmir. Deyir ki, o bu filmə bir gün əvvəl baxdığından sonunu bilirmiş. Uduzan vəkil əl çəkmir,uduzduğu pulu verməyə israr edir və deyir ki, o da bu filmə baxıb amma ümid edirmiş ki, alpinist bu gün zirvəni fəth edəcək” ... Zala bir sükut çökdü və mən çıxışımı belə tamamladım. Hörmətli məhkəmə, mən bu iş üzrə nəticənin necə olacağını başa düşürəm, amma ümid edirəm ki, alpinist sizin köməyinizlə zirvəyə çıxacaq. Məhkəmə İskəndər Həmidova 14 il azadlıqdan məhrumetmə cəzası verdi və alpinist zirvəyə çıxmadı. Bu lətifəni sonrakı illərdə bir neçə dəfə təkrarlamağa məcbur olmuşam. 
Burda həmin işlə bağlı bir xatirəmi də sizinlə bölüşüm. Həmidovun işi üzrə istintaq bitəndə, onun işini aparan müstəntiqlə maraqlı mən deyərdim ki, ibrətamiz dialoqları oldu. Müstəntiq dedi ki, bəy, sənin əməlində ümumiyyətlə cinayət tərkibi yoxdu. Amma mən özüm bilə-bilə sənə ən ağır maddələr vermişəm. Çünki yüngül maddə versəm məhkəmə cənə 3-5 il iş verəcək. Ağır maddə ilə isə heç bir məhkəmə hökm çaxarmaz, sənə bəraət verəcəklər. İskəndər də qayıdıb dedi ki,Vahid, səni kimi bir....məhkəmədə olacaq və mənə sənin verdiyin maddələrlə ən ağır cəza verəcək. Həyat onun haqlı olduğunu göstərdi. Arada bu dialoqun məzmununu iştirak etdiyim proseslərdə müstəntiqlərə və hakimlərə danışıram. 
Bu günlük bu qədər, davamını istəyirsinizmi?
Teref.az

 

Ardını oxu...

Qoç - gözlənilməz hadisələr və xoş sürprizlərlə dolu gündür. Eksperimentlər, yeni planların reallaşması, qeyri-adi açıqlamaların mümkün olacağı zamandır.

Karyera müstəvisində irəliləmək və ya çoxdan arzuladığınız işi, vəzifəni, sifarişi almaq imkanları var.

Bunun üçün sürətlə hərəkət etmək, qətiyyətlə davranmaq gərəkdir.

Günün ikinci yarısında emosiyalarınıza hakim olun. Ciddi tanışlıq ehtimalı azdır, amma ötəri münasibətlər olacaq.

Maliyyə məsələlərində ehtiyatlı olun. Bədxərclik eləməyin.

Borc almayın.

Buğa - çətin gündür, lakin çətinliklərin öhdəsindən gələcəksiniz.

Əsas məsələ, depressiv əhval-ruhiyyənin təsirində qalmayın. Doğrudur, yaxın ətrafınızdakı insanlarla dil tapmaq asan deyil.

Amma ümumi fəaliyyətlə bağlı razılığa gəlmək olar. Rəhbərlik sizdən çox iş tələb edir, qarşınıza yeni tapşırıqlar qoyur. Əlavə işlər görməli olacaqsınız.

Günün ikinci yarısında maliyyə fonu əlverişli deyil. Sərfəli anlaşma, yaxşı sifariş və ya gəlirə bel bağlamayın.

Bununla belə, ümidi kəsməyin. Hər şey yaxşı olacaq.

Əkizlər - işdə və evdə yaşanan dəyişikliklər planları dəyişdirəcək.

Buna sevinin, axı istifadə edə biləcəyiniz yeni imkanlar yaranır. İşdə rəhbərlik və həmkarlarla qeyri-formal şəraitdə ünsiyyət üçün yaxşı gündür.

Önəmli danışıqları özünüzü rahat və yaxşı hiss edəcəyiniz yerdə keçirin.

İş üçün gərəkli əşyalar, alətlər və texnika almaq olar.

Günün ikinci yarısında intellektual potensial yüksəkdir. Dürüst qərarları sürətlə qəbul edin, qarışıq situasiyalarda doğru yolu seçin. Ağıllı insanlarla ünsiyyət sizə xoş emosiyalar bəxş edəcək.

Xərçəng - yaşanan hadisələri dərhal adekvat dəyərləndirə bilməyəcəksiniz. İlk əvvəl narahat olacaq, təşvişə düşəcəksiniz.

Lakin az sonra anlayacaqsınız ki, dəyişikliklər yaxşılığa doğrudur. İş yerini dəyişmək, qüvvə və potensialınızı fərqli sahədə yoxlamaq imkanları yaranır.

Yeni ideya və planların reallaşması üçün əlverişli zamandır.

Peşəkar fəaliyyət sahəsi ilə yanaşı, şəxsi münasibətlərdə də təşəbbüskar ola bilərsiniz.

Günün ikinci yarısında uzunmüddətli səfərə yollana bilərsiniz. Evdə qalsanız, darıxmayın. Sizi dostlarla görüş, ya da romantik macəra gözləyir.

Şir - günün ilk yarısı çətindir. Problemlər var, günün emosional fonu əlverişli deyil. Bu səbəbdən də yaşanan hadisələri bədbin çalarlarda görürsünüz.

İşlə müqayisədə şəxsi münasibətlər barədə çox düşünməyin. Belə olarsa ən sadə proseslərdə səhvlərə yol verəcəksiniz.

Rəhbərliklə fikir ayrılıqları yarana bilər.

Günün ikinci yarısında situasiya stabilləşəcək. Pozitiv təmayüllər güclənəcək, özünüzü daha rahat hiss edəcəksiniz.

Axşam saatları qeyri-adi əyləncələr, maraqlı insanlarla görüş zamanıdır.

Sevdiyiniz insanla münasibətləriniz qısqanclıqla korlanmasın.

Soyuqqanlı, səmimi olun.

Qız - günün ilk yarısında narahatlıq və təlaş ola bilər. Peşə fəaliyyəti sahəsində çətinliklər və maliyyə itkiləri istisna deyil.

İşlər çoxdur, onları yerbəyer etmək asan deyil. Aktual olan işləri ikinci dərəcəli məsələlərdən ayırın.

İşdə rəhbərlik və həmkarlarla anlaşılmaz situasiyaların yaranmasının təhəbbüskarı olmayın. Əks təqdirdə nüfuzu qorumaq asan olmayacaq. Söhbət və danışıqlarda ehtiyatlı olun. Sözlərinizə fikir verin.

Günün ikinci yarısında pozitiv təmayüllərin təsiri artır.

Çətinliklərin əksəriyyəti qət olunacaq, qarşınızda yeni imkanlar yaranacaq.

Axşam saatları ailə üzvləri ilə xoş ünsiyyət, çoxdan bəri normal təmaslarınız olmayan insanlarla dil tapmaq üçün əlverişli zamandır.

Tərəzi - diqqətli, huşyar olun. Ən müxtəlif işlər səlis yanaşma tələb edir. Bir işi yarımçıq qoyub başqasına başlamayın.

Yeni ideyalar çoxdur. Amma onları reallaşdıra bilmədiniz deyə, sinirlənməyin.

Sürətlə hərəkət edin, amma ifrata varmayın.

Əks təqdirdə ətrafınızdakı insanlarda narazılıq yaranaraq münaqişəyə rəvac verə bilər.

Günün ikinci yarısında əhvalınız pisləşə bilər. Axşam saatları xüsusilə əsəbi keçəcək.

 

Əks cins mənsubu, xüsusilə də yaşlı qohumla dil tapmaq çox çətindir.

Ən kiçik məsələ əsəbləri tarıma çəkə bilər.

Əqrəb - peşəkar fəaliyyət sahəsində asan uğurlara bel bağlamayın.

Nəyəsə nail olmaq istəyirsinizsə, zəhmət çəkməli olacaqsınız. Kimsə sizə yardım etmək, problemlərinizin bir qismini öz üzərinə götürmək niyyətində deyil.

İş yoldaşları ilə dil tapmaq asan deyil.

Günün ikinci yarısı araşdırmalar, tədqiqatlar, bilik və təcrübənin artırılması üçün əlverişli zamandır.

Dəvət aldığınız bütün tədbirlərə qatılmayın. Yorulacaq, usanacaqsınız.

Axşam saatları gəzinti və aktiv istirahət üçündür.

Oxatan - günün ilk yarısı maraqlı və hadisələrlə zəngin olacaq.

Qətiyyətli, inadkar, əzmli olsanız, məqsədlərinizə çata bilərsiniz. Tənbəllik etməyin, ətalətli davranmayın.

Yeniliyi əxz etməyə, fəaliyyətinizdə innovasiyalara yer verməyə çalışın.

Başqalarının səhvlərini təhlil edin ki, özünüz həmin səhvləri təkrarlamayasınız.

İşgüzar danışıqlarda uğur əldə etmək istəyirsinizsə güzəştə getməyin, nəyə nail olmaq istədiyinizi müəyyənləşdirin.

Günün ikinci yarısı ailə üzvləri ilə birlikdə çalışmaq, istirahətlə bağlı planları müzakirə etmək üçün əlverişlidir.

Alış-veriş edin, simic davranmayın.

Oğlaq - ən müxtəlif işlər üçün uğurlu və əlverişli gündür. Yaxın ətrafınızdakı insanlarla asanlıqla dil tapacaqsınız.

Əvvəllər anlamadığınız, başa düşmək istəmədiyiniz insanların problemlərini dərk edin.

Əks cins mənsubu ilə söhbətdə ehtiyatlı olun.

Qəfil hədiyyə, gəlir istisna deyil. Qarşınızda yeni işgüzar perspektivlər yaradan təklif alacaqsınız.

Günün ikinci yarısında neqativ təmayüllər üzə çıxacaq. Əhvalınız pozulacaq, kiçik anlaşılmazlıqlar yaranacaq.

Lakin ruhdan düşməyin, qətiyyətlə və inamla çalışın.

Özünüzü sevindirməyin yollarını tapın.

Dolça - sizi maraqlandıran sahələrdə əməkdaşlıq üçün əlverişli zamandır.

Nikbin və qətiyyətli olun.

Ətrafınızdakı insanlar sizin əzminizdən ruhlanmalıdır.

Çoxdan bəri görmədiyiniz insanlarla görüşlər effektiv nəticə verəcək. Anlayacaqsınız ki, qarşılıqlı rəğbət və maraq yox olmayıb.

Zəifləmiş romantik münasibətləri bərpa etmək şansı var. Lakin bu addımı atmazdan əvvəl düşünün: belə bərpaya ehtiyac duyulur?

Günün ikinci yarısında əldə edilən razılaşma və sövdələşmə gəlir vəd edir. Yeni işə başlayırsınızsa, ümidləriniz doğrulacaq.

Yaxşı tanımadığınız insanlarla ünsiyyətdə səlis və diqqətli olun.

Balıqlar - yaxın ətrafınızdakı insanlarla münaqişəyə rəvac verməyin. Mübahisə edənləri sakitləşdirin, küsənləri barışdırın.

Yaxşı tanıdığınız insanlardan birinin yardıma ehtiyacı var. Ona kömək edin. İşgüzar danışıqlar yaxşı keçəcək. Həssas və diqqətli olun.

Yeni işə başlamaq üçün əlverişli zamandır. İlk uğur tezliklə əldə olunacaq. Hətta ən çətin problemlərin öhdəsindən asanlıqla gələcəksiniz.

Dəvət aldığınız tədbirə qatılın.

Dostlarla görüşün, ailəvi istirahət edin.

Pozitiv emosiyalar ala bilərsiniz.

Milli.Az


Ardını oxu...

Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev Moderator.az-a açıqlamasında Türkmənistanda keçirilən Xəzər İqtisadi Forumunda qonşu İran və Rusiyanın beynəlxalq hüquqa meydan oxumasını şərh edib, gündəmin digər aktual mövzusu ətrafında da fikirlərini bölüşüb:
 
– Qüdrət bəy, 1-ci Xəzər iqtisadi forumunda Rusiya və İran Xəzərin dibi ilə Türkmənistandan Azərbaycana qaz kəmərinin çəkilişinə ekoloji məsələləri əsas gətirərək etiraz ediblər. Sizcə, Moskva və Tehranın belə bir gedişi gözlənilən idimi?
 
– İngilis dilində cinayət xarekterli əməli özündə ehtiva edən “bullying” sözü var. Mənası məktəblərdə fiziki baxımdan güclü olan xuliqanların zəif uşaqları qorxudub dəhşətə salması, öz iradələrini onlara qəbul etdirməsi mənasında işlədilir. Çox təəssüf ki, beynəlxalq münasibətlərdə də oxşar davranış sərgiləyən dövlətlər var. Məsələn, Rusiya heç kimdən icazə almadan Qara dənizin dibi ilə Türkiyəyə, Baltik dənizinin dibi ilə Almaniyaya qaz kəməri çəkir. Həm də beynəlxalq sulardan keçməklə. Amma Xəzərin dibinin orta xətt üzrə bölünməsinə baxmayaraq iki qonşu dövlətə eyni tipli kəmərin çəkilməsinə imkan vermir. Baxmayaraq ki, ən azı 4 Xəzəryanı ölkə Xəzərin dibindəki karbohidrogen ehtiyatları istismar edir və Xəzərin dibi ilə çəkilmiş neft və qaz kəmərlərinin uzunluğu min kilometrlərlə ölçülür. Türkmənistanın istismar etdiyi yataqlarla Azərbaycanın istismar etdiyi yataqlar arasında məsafə isə 40-50 km-dir.
Amma nə edə bilərik? Dünya beynəlxalq hüquqla, məntiqlə yox, cəngəllik qanunları ilə idarə olunur. Kim güclüdürsə o da haqlıdır. İrana gəldikdə isə guya bu ölkə Allahın qanunları ilə idarə olunur. Mən İran mollalarından soruşuram, əgər Türkmənistandan Rusiyaya belə bir kəmər çəkilsəydi etiraz edə bilərdinizmi? Rusiya sizin etirazı milçək vızıltısı hesab edər, etiraz edən dilinizi dibindən qopardardı. Amma bizi arxasız görüb dil uzadırsınız.İnşallah ilahi ədalət öz yerini gec -tez tapar.Yeri gəlmişkən həbsdəki əl öpən İran əlaltıları niyə cınqırını çıxarmır?
 
– Qüdrət bəy, Qarabağ Komitəsi yeni mitinqlər keçirmək istəyir, bu mitinqlərin problemin həllinə bir təsiri ola bilərmi?
 
– Azərbaycan vətəndaşlarının sərbəst toplaşmaq azadlığı var və hər kəs belə bir mitinq təşkil edə bilər.Ancaq bu mitinqi təşkil edənlərin mütləq əksəriyyəti müxalifətçilər olduğundan  doğru olardı ki, onlar mitinq yox, problemi sülh yolu ilə həll edəcəklərinə dair üzərlərinə beynəlxalaq təşkilatlar qarşısında 2000-ci ildən öhdəlik götürmüş ADP, AXCP, AMİP, Müsavat partiyasından tələb etsinlər ki, həmin öhdəliklərdən imtina edilisin. Sonra iqtidar və beynəlxalq birlik qarşısında tələb qoysunlar, müharibədən danışsınlar. Bu zaman onların davranışı daha məntiqli olardı. Bundan başqa, həmin mitinqə yüz minlər çıxmayacaqsa onun ziyanı xeyirindən çox olacaq.
 
Qarabağ məsələsinə gəldikdə isə xalqımızın böyük əksəriyyəti müharıbə istəmir. Ona görə də mitinqə yüz minlərin çıxacağı inandırıcı deyil. Kimsə deyə bilər ki, camaat polis dəyənəyindən və repressiyalardan qorxur, ona görə mitinqə kütləvi çıxmır. Mən həmin adamlardan soruşuram, dəyənəkdən qorxan güllə qabağına gedər?!Xalqımız həm özünə güvənmir, həm də satqınların və xarici düşmənlərin müharibəni qələbə ilə başa çatdıracağımıza imkan verməyəcəyindən qorxur. İqtidar bunları görür və xalqın iradəsini nəzərə alır. Bunu nəzərə almayan iqtidar özü də iflasa uğrayar, ölkəni də uçuruma aparar. Xalqımız müharibə istəyir deyən istənilən siyasi demaqoqa demək istəyirəm ki, müharibə istəyən xalq istənilən iqtidarı müharibəyə başlamağa, yaxud istefaya getməyə məcbur edə bilər. Hamı başa düşür ki, problemin sülh yolu ilə ədalətli həlli yoxdur. Ona görə də xalqımızı müharibəyə, yəni qurbanlar verməyə və fədakarlıq etməyə hazırlamalıyıq. 5-10 nəfər siyasiləşmiş, vəzifə istəyən adamın ah-naləsi ilə iş düzəlməyəcək. Xalqımızı qələbəyə inandırmalıyıq.
 
Gununsesi.org
Ardını oxu...
Tanınmış vəkil, ADİSAD Hüquq firmasının rəhbəri Adil İsmayılov Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Macarıstanda ömürlük həbs cəzası alan zabiti Ramil Səfərovun işinə qoşulmağının tarixçəsindən yazıb. 
Teref.az olaraq vəkil Adil İsmayılovun yazısının ardını təqdim edirik.
Hakim Vaskuti Andraşın tərəfsizliyini qoruya bilməməsi prosesin sonrakı mərhələlərində də hiss olunurdu. Məsələn, ikinci erməni zabiti Hayk Manukyan məhkəmədə ifadə verərkən, onun istintaqda verdiyi ifadə ilə ziddiyyət yarandı bu ziddiyətin araşdırılması zamanı o özünü dolaşdırdı və ziddiyət daha da dərinləşdi. Bunu görən hakimin yadına düşdü ki, erməni zabitin ifadəsini tərcümə edən tərçüməçinin lisenziyası yoxdur , buna görə dindirmə yarımçıq qaldı və fasilə elan etdi. 
Bir məqamda hakimin qərarı ümumiyyətlə əndazəni aşırdı. 8 fevral 2005-ci il tarixli ikinci məhkəmə iclasında hakim bildirdi ki, “90-cı illərin hərbi hadisələrini məhkəmə ümumi qəbul edilmiş faktlar kimi tanıdığından bundan sonra erməni-Azərbaycan münaqişəsinə aid sübutlar irəli sürülməsinə icazə vermir. Məhkəmənin vəzifəsi ittihamın predmeti olan əməlin təqsirləndirilən şəxs tərəfindən törədilməsi, onun hadisəni nə üçün və hansı psixi durumda etməsini müəyyən etməkdir”. Şəxsən mən belə hesab edirəm ki, hadisənin erməni-Azərbaycan münaqişəsi (əslində müharibəsi) kontekstindən kənar araşdırılması obyektiv ola bilməzdi. Maraqlıdır ki, müdafiə tərəfinə bu barədə sübutlar irəli sürməyə icazə verməyən hakim Vaskuti Andraş yekun məhkəmə qərarında-hökmdə həmin hadisələri özünə sərf edən şəkildə interpretasiya etmişdi. 
Hakimin tərəfkeşliyi psixiatrik ekspertiza ilə bağlı məqamlarda pik həddinə çatdı. Bu cür qərəzli mövqe hətta Azərbaycan məhkəmələri üçün də xarakterik deyil. Yəqin çoxlarınız bilmir ki, bu iş üzrə 4 dəfə məhkəmə psixiatrik ekspertiza keçirilib. Birinci ekspertiza istintaq dövründə hadisədən dərhal sonra keçirilmişdi. 
Ekspert psixiatr Katalin Qaal və psixoloq Kristina Yuxasın verdikləri 33/2004 saylı ekspertiza rəyi ilə müəyyən edilmişdi ki, Ramil Səfərov cinayəti törədən vaxt və hal hazırda anlaqlı vəziyyətdədir, öz hərəkətlərinin faktiki xarakterini dərk etmək və onları idarə etmək iqtidarında olmuşdur. Heç bir psixi pozuntu və xəstəliyi yoxdur. Rəyin detallarına getmədən bir məqamı vurğulamaq istərdim. Ekspertiza hadisədən az müddət sonra 23 fevral 2004-cü ildə keçirilmişdi, Səfərov fikirlərini, verilən suallara cavablarını ekspertlərə rus dilində çatdırmışdı. Ekspertizaya bu məqsədlə tərcüməçi Juja Timar dəvət edilmişdi. İstintaqın ilkin mərhələsində Səfərovun ifadəsini də həmin tərçüməçi tərcümə etmişdi. Rəyin ən mübahisəli məqamı Ramil Səfərovun intellektual səviyyəsinin aşağı olması, hətta orta məktəb bitirmiş şəxsin səviyyəsinə uyğun olmaması idi. Türkiyədə Ali hərbi məktəbi fərqlənmə ilə bitirmiş şəxsin intellektual səviyyəsinin aşağı olması barədə rəydə göstərilənlər onu birmənalı olaraq şübhə altına almağa əsas verirdi. Bir az irəli gedərək deyim ki, sonrakı üç ekspertiza müayinə olunan şəxsin intellektinin yüksək , yəni aldığı təhsilin səviyyəsinə uyğun olmasını təsdiq etdi. Birinci ekspertiza rəyindəki ziddiyyətli məqamları aradan qaldırmaq üçün Səfərovun vəkili yeni ekspertiza təyin edilməsi barədə vəsatət qaldırdı. Hakim əvvəlcə rəyi vermiş ekspertləri məhkəməyə dəvət etmək barədə qərar verdi.
Mən Bakıya qayıdan kimi Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin baş məhkəmə-psixiatrı, tibb elmləri doktoru, professor Bilal Əsədovla görüşüb onun yardımına ehtiyac olduğunu dedim. 33/2004-cü il saylı psixiatrik ekspertizanın rus dilində tərcüməsini ona təqdim etdim. Professor Əsədov rəylə tanış olduqdan sonra biz yenidən görüşdük. Bilal Əsədov rəydə olan ziddiyyətləri mənə izah etdi və onları araşdırmaq üçün ekspertlərə məhz hansı suallar verməyin vacib olduğunu məsləhət gördü. Əsədov 16 sualdan ibarət olan bir siyahı təqdim etmişdi. 11-ci sual belə idi : “ Sizin keçirdiyiniz Rorşah testinin nəticəsində Ramil Səfərovun intellektinin orta məktəb məzununun səviyyəsinə uyğun olmadığı müəyyən edilib. Necə olur ki, ali hərbi məktəbi fərqlənmə ilə bitirmiş, dəfələrlə müxtəlif treninqlərdə iştirak etmiş , özü kursantlara təlim keçən şəxs birdən birə testdə belə zəif nəticə göstərir? Mütəmadi olaraq verilən suallara aidiyyəti olmayan cavablar verir, verdiyi cavabları təkrar etməyə meyllidir , vaxtaşırı aşağı danışıq stilinə keçir”. Bu sualın yeganə cavabı tərçümənin yararsız olması və Səfərovun rus dilini bilmədiyi üçün onun dediklərinin təhrif olunması idi. Məhkəmənin yuxarıda qeyd etdiyim 8 fevral 2005-ci tarixli iclasından başlayaraq Ramil Səfərovun hüquqlarını iki vəkil Peter Zalay və Georgi Madyar müdafiə edirdilər. İkinci vəkil səfirliyimizin təşəbbüsü və iştirakı ilə tutulmuşdu. Vəkillər məhkəməyə dəvət edilmiş ekspertlərə suallar verilərkən Bilal Əsədovun hazırladığı suallardan məharətlə istifadə etdilər. Ekspertlər biri-digərini inkar edən cavablar verirdi. Ekspertlərin cavabında bir məqam diqqətimi xüsusi cəlb etdi. Psixiatr suala cavab verərkən dedi ki, əgər təqsirləndirilən şəxs PST-dən (post travmatik stress-bu barədə bir azdan daha ətraflı yazacam) əziyyət çəksəydi o zabit kimi hərbi xidmətə yararsız hesab edilməli idi, amma işdə belə bir tibbi müayinə aktı yoxdur. Psixoloqsa dedi ki, Səfərov rusca o qədər yaxşı danışırdı ki, bəzi sözləri ( yəqin “voda” və”xleb”i deyirdi) o da başa düşürmüş. Ekspertlərin suallara verdiyi natamam və ziddiyyətli cavablardan sonra Məhkəmənin yeni ekspertiza keçirilməsi barədə qərar verməkdən başqa yolu qalmadı. Məhkəmə vəkillərin vəsatəti ilə azərbaycanlı ekspertlərin ekspertizanın keçirilməsində müşahidəçi kimi iştirakına da icazə verdi. Davamı olacaq
Ardını oxu...
Bakıya gələn kimi prokurorluğa getdim. Baş prokurorla və onun birinci müavini ilə görüşdük. Ramillə görüşüm və vəkil barəsində onlara da məlumat verdim. Başa düşdüm ki, Səfərovun taleyinə əhalinin marağını və narahatlığını nəzərə alan ölkə rəhbərliyi tərəfindən bu iş üzrə istintaqın gedişini diqqət mərkəzində saxlamaq və lazımi dəstək vermək onlara tapşırılıb. Bu söhbətdən sonra Müdafiə Nazirliyinə getdim, orda pulumu qaytardılar və vəkilin qonorarının qalan hissəsini ona çatdırmaq üçün mənə verdilər, bu məsələ həll olundu. Mənim çoxsaylı çatışmayan cəhətlərimdən biri də Azərbaycan və rus dillərindən başqa dil bilməməyimdir. Buna görə Budapeştə xarici dil bilən vəkilin də getməsi məsləhət oldu. Mən həmkarım Elçin Usubun Almaniyada hüquq təhsili aldığını bildiyim və savadlı vəkil kimi tanıdığım üçün onun namizədliyini verdim, onunla danışıb razılığını aldıq. Qeyd edim ki, Səfərov üçün tutduğumuz vəkil Peter Zalay da alman dilində sərbəst danışırdı və Macarıstanda vaxtilə bizdəki kimi rus dili içbarı tədris olunduğu üçün əksər yaşlı əhali kimi o da rusca az-maz danışa bilirdi. Elçin onunla alman dilində, mən isə rus dilində danışırdıq. Qalırdı Ramil Səfərovla vəkilin ünsiyyət məsələsini həll etmək, məlum oldu ki, Səfərovun rus dili biliyi Zalaydan, Zalayın ingiliscəsi də Səfərovunkundan zəifdir. Bu problemi də Budapeştdə yaşayan azərbaycanlılar vasitəsi ilə həll etmək qərarına gəldik. Elçin səhv etmirəmsə mart ayında Macarıstana getdi. Mart-aprel aylarında mən əlimdə olan işləri yekunlaşdırdım. O vaxt Azərbaycanda Macarıstan səfirliyi olmadığından viza almaq problemi vardı. Eyni zamanda Macarıstanın Azərbaycan vətəndaşlarının xidməti pasportla vizasız gedə biləcəyi ölkələr sırasına daxil olduğunu nəzərə alaraq aprelin sonlarında Xarici İşlər Nazirliyindən mənə xidməti pasport verildi. May ayında mən Budapeştə getdim. Bu dəfə daha uzun müddət qalmağı planlaşdırırdım və daha sərbəst idim. Yuxarıda qeyd etdiyim tərçümə problemini Budapeştdə yaşayan Sevinc xanımın vasitəsi ilə həll etdik. Soyadı Micuri olan bu xanımı Səfərovun işində göstərdiyi xidmətlərə görə həmişə minnətdarlıqla xatırlayıram. Sevinc xanımın tərcüməçi kimi lisenziyası olmadığından o prosesdə rəsmi tərcüməçi kimi iştirak edə bilməsə də bir müddət tərcüməçi dəvət edilənə kimi vəkillə Səfərov arasında tərçüməçilik etdi. Sevinc bir neçə dəfə mənim vəkillə söhbətlərimdə tərcüməçi kimi, eyni zamanda bəzi texniki problemlərin həllində yerli şəraiti bilən adam kimi yardımçı olub. Mən Budapeştə ikinci dəfə gələndə artıq bəzi istintaq sənədləri ilə, o cümlədən Səfərovun ilkin ifadələri və ekspertiza rəyləri ilə tanış idim. Bilirdim ki, Ramil həbs edildikdən sonra iki dəfə ifadə verib və psixatrik ekspertizadan keçib. Dili bilmədiyi üçün ona tərcüməçi verilib. Amma nədənsə bu Ramilin ana dili olan azərbaycan dili, ali təhsil aldığı türk dili, Macarıstanda öyrənmək üçün gəldiyi ingilis dili deyil, rus dili tərcüməçisi olub, sonradan həmin qadını Ramil Səfərovun məhkəməsində gördüm. Səfərova Azərbaycan dilini bilən tərcüməçinin verilməməsini hardasa başa düşmək olardı. Macarıstanda Azərbaycan və macar dillərini sərbəst bilən və tərçüməçi lisenziyası olan birini tapmaq yəqin ki, müşkül məsələdi. Amma sonradan Səfərovun məhkəməsində belə birinin olması məlum oldu. Onu da məhkəmədə gördüm, Cənubi Azərbaycan əsilli bu qadının məhkəmə prosesinə necə gəlməsindən az sonra yazacam. Səfərova yuxarıda qeyd etdiyim kimi ana dili qədər sərbəst danışdığı türk dilini bilən deyil, xüsusi öyrəndiyi ingilis dilini bilən deyil, Bakıda hərbi litseydə oxuduğu dövrdə məişət danışığı səviyyəsində təmasda olduğu, yetərincə başa düşmədiyi və danışa bilmədiyi rus dilini bilən tərcüməçinin verilməsi qanunsuz idi. Bunun üstündə ona görə xüsusi dayandım ki, dil problemi Ramilin ifadəsinin və məhkəmə psixatrik ekspertizasında ekspertlərlə söhbətin tərcüməsində onun əleyhinə işləyən amil olmuşdu, sonra məhkəmədə də onun əleyhinə işlədi, bu barədə də bir qədər sonra. Səfərovla ikinci görüşümüz onun saxlanıldığı istintaq təcridxanasında oldu. Mən Budapeştə gələndə prosesdə vəkil kimi iştirak etməyə buraxılmaq üçün məktub götürmüşdüm. Məktubu vəkil Zalay istintaqa təqdim etdi. Məlum oldu ki, Macarıstan qanunvericiliyi də bizdə olduğu kimi əcnəbi vəkilin iştirakına yol vermir. Bu səbəbdən məni vəkil kimi prosesə buraxmasalar da Səfərovun nümayəndəsi kimi iştirak etməyimə icazə verildi. Səfərovla ikinci görüşə mən, Sevinc xanım və vəkillə birlikdə getdik. Onu deyim ki, təcridxananın binası mənim növbəti təəccüb obyektim oldu. Bakının mikrorayonlarında gördüyünüz, ətrafdan heç nə ilə təcrid olunmamış, yaxınlığından tramvay xətti və şosse yolu keçən adi doqquzmərtəbəli binalardan birini təsəvvürünüzə gətirsəniz təəccübümü başa düşəcəksiniz. Səfərovla istintaq otağında görüşdük, hadisə barəsində ətraflı danışmaq imkanımız oldu. Burada bir haşiyə çıxmaq istəyirəm. Hazırki yazıda hadisənin detalları, Səfərovun hadisə barədə danışdıqlarından heç nə yazmaq istəmirəm. Bunun bir mənəvi tərəfi var, əgər Səfərov özü bu barədə danışmaq istəsə və ya danışmağıma etiraz etmədiyini yazılı şəkildə mənə bildirsə, həvəslə bunları da sizlərlə bölüşərəm. Onunla əlaqəsi olan varsa bu xahişimi çatdırmasını rica edirəm. Qayıdaq təcridxanadakı görüşümüzə. Görüşdə məlum oldu ki, Səfərov ikiadamlıq kamerada saxlanılır. Yerli qanunlara görə biz ona kamerada istifadə edə bilməsi üçün soyuducu, radio və teletekst funksiyası olmayan televizor gətirə bilərik. Hər dustağın hesabına aylıq 300 dollara kimi pul köçürülməsinə icazə verilir, onun müəyyən edilmiş vaxtlarda, əvvəl həftədə bir dəfə idi, sonra iki dəfə oldu ailəsi ilə telefonla danışmaq hüququ var, özünün türmə rəhbərliyinə yazdığı siyahıda göstərdiyi şəxslərlə görüş imkanı verilir. Bakıya qayıdana kimi soyuducu, radio və televizor alıb Sevinc xanımın vasitəsi ilə ona çatdırdım, hesabına 300 dollar pul qoydum və beynəlxalq telefon danışıqları üçün kart göndərdim. Səfərovun dediklərindən aydın oldu ki, müsəlman olduğunu yemək verilərkən nəzərə alırlar, donuz ətindən yemək vermirlər. Hesabındakı puldan türmənin daxilində ərzaq və gündəlik tələbat predmetləri almaq üçün istifadə edə bilir... 


Davamı olacaq...

Adil İsmayılov, Tanınmış hüquqşünas
Ardını oxu...
Dünyanın siyasi mənzərəsi yenidən dəyişir və belə demək mümkünsə, siyasi xəritənin yenidən dizayn edilməsinə cəhd edilir. Yaxın və Uzaq Şərqdə, eləcə də Şərqi Avropada toqquşmaların siyasi müstəvidən hərbi sferaya keçməsi an məsələsinə çevrilib. Bu mənzərə fonunda ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CİA) "kölgəsi" hesab olunan "Stratfor" kəşfiyyat-analitik mərkəzinin rəhbəri Corc Fridmanın 2030-cu il üçün verdiyi proqnozlar yada düşür.

Teref.az yazır ki, Fridman 2030-cu ilə qədər Rusiya Federasiyası dağılacağını iddia edir. Bu proses Avrasiyada xaosa səbəb olacaq və yeni dövlətlər qurulacaq. Çeçenistan və Rusiyanın digər müsəlman əraziləri müstəqillik əldə edəcək, Finlandiya Koreliyanı zəbt edəcək, Rumıniya isə Moldovanı özünə birləşdirəcək.

Qeyd edək ki, Rumıniya illərdir Moldovanı özünə birləşdirmək istəyir. Rumınlar hesab edirlər ki, Moldova xalqı ilə eyni kökə malikdirlər. Dünən Rusiyanın adamı hesab edilən Moldova prezidenti İqor Dodonun "mən Rumıniya ilə Moldovanın birləşməsinin əleyhinəyəm" açıqlamasını verməsi də Fridmanın proqnozu fonunda diqqət çəkir.

Fridman proqnozlarına davam edərək qeyd edir ki, Tibet Hindistanın köməyi ilə müstəqillik əldə edəcək, Tayvan isə Çində öz təsirini genişləndirəcək.

Rusiyanın yox olmasından sonra Gürcüstan Cənubi Osetiya və Abxaziyanı qaytaracaq, Ukrayna bu prosesdə ona ciddi dəstək verəcək. Orta Asiyanı da qaranlıq gələcək gözləyir. Dağılma prosesi Qazaxıstandan başlayacaq. Astana Amerika güclərinin müdaxiləsinin qarşısını ala bilməyəcək. Orta Asiya üçün ən qorxuncu ekstremistlərin ekspansiyasıdır. Bu, dünyəvi elitalarla radikalların toqquşmasına gətirib çıxaracaq. Regionda uzun illər davam edəcək vətəndaş müharibəsi yaşanacaq.

Proqnozda Rusiyasız qalan Ermənistanın sağ qalmayacağı deyilir. Bu ölkə Azərbaycan və Türkiyənin məngənəsində sıxılacaq və xəritədən silinəcək. Bakı və Ankaranın ittifaqı güclənəcək və regionda əsas faktora çevriləcək. Azərbaycan həm də gələcəkdə regiondakı proseslərin idarə olunmasında əsas məkana çevriləcək.

Proqnozlarda Çinin də zəifləyəcəyi, dağılmasa da, böyük güc itirəcəyi deyilir. Xüsusilə Sibirdə möhkəmlənən Amerika, Orta Asiyadan radikal dindarlar Çini sıxışdıracaq, Honkonqda isə "rəngli inqilab" başlayacaq. Regionda Yaponiya güclənəcək.

İranda dini hakimiyyət devriləcək. Tehranda şiə hakimiyyətinin devrilməsi Pakistana qədər sünni xilafətinin yaranması perspektivlərini açacaq.
Teref.az
Ardını oxu...
Əvəz Zeynallının təqdimatında “Əyri oturaq, düz danışaq!” layihəsinin qonağı yazıları ilə oxucuların sevgi hörmətini qazanan, müstəqil jurnalist Aydın Caniyevdir.

Aydın Caniyev indiyədək səsləndirilməsi qadağan olan bir çox faktları açıqlayır. O deyir ki,”Rusiyada bizə illərlə məlumat veridiyi kimi 4 milyon azərbaycanlı deyil, cəmi 2 min azərbaycanlı yaşayır.” Politoloq Jirinovskinin, “Rusiya topdan və pərakəndə satılır, amma satılıb, qurtarmır.” Ifadəsini xatırladan qonağımız bir vacib məqama da toxundu: “Moskva qaralıb. Azərbaycanlılardan fərqli olaraq başqa millətlər – erməni, özbək, qırğız, tatar xüsusi icazə olmadan orada iş fəaliyyəti apara bilirlər. Amma azərbaycanlılar 3 aydan artıq olmayaraq Rusiyada yaşaya bilərlər. Hətta o icazəni belə çətinliklə verirlər. Yəni bizə təlqin edildiyi kimi Rusiya Azərbaycan münasibətləri heç də yaxşı deyil…”

“Rusiyada nə var, nə yox?”, sualını cavablandıran və “deyirlər ki, Rusiya parçalanır? Yəni Rusiya daha dəhşətli uçurumun kəndarındadır…”, iddialarına eyni cavabı verdi: “Rusiya kişisi arvad-uşağından keçər, amma torpağından, hətta işğal etdiyi torpaqlardan keçməz…” Diaspora məsələsinə toxunan A.Caniyev o fikirdə deyil ki, Rusiyada diaspora heç bir fəaliyyətlə məşğul deyil. O hesab edir ki, istərsə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi, istərsə də Azərbaycan hakimiyyətinin Rusiya ilə bağlı heç bir siyasi doktrinası yoxdur. Əgər bu gün kimsə Rusiyada Azərbaycan diasporasını təmsil edirsə, ona minnətdar olmaq, onlara heykəl qoymaq lazımdır”. “Bu gün Rusiya xarici işlər nazirinə bir sual verəcək jurnalist qalmayıb. Sual verən jurnalist dərhal işindən azad olunur. Biz bu gücdəyik. Rusiyanın qarşısında tir-tir əsirik. Rusiyada Azərbaycan adına kimsə çalışırsa, o adamı qınamalı deyil. ”

Ağadadaş Kərimov, Kərim Kərimov kimi məsul və tanınmış azərbaycanlılar niyə Rusiyada qızlarını ermənilərə ərə verib, öləndən sonra da bütün nüfuzları, var-dövlətləri ermənilərə keçib?

Milyonerlər İttifaqının Azərbaycana nə kimi faydası var?

Rusiyada Azərbaycan diasporasının fəaliyyəti niyə zəifdir? Onları vaxtilə kimlər aldadıb?

Araz Ağalarov və İsgəndər Xəlilov kimi nəhəng iş adamları daxilən azərbaycanlıdırlar.

Azərbaycanda 80 min adamı Rusiya Xüsusi Xidmət orqanlarından maaş alır.
Ardını oxu...
Hər biriniz Azərbaycanın filosof şairi İmadəddin Nəsimini tanıyırsınız. Bu gün isə mən sizə Nəsimi haqqında bilmədiyiniz maraqlı faktlardan bəhs edəcəyəm. Bu da şairin doğulduğu məkanla və adı ilə bağlıdır. İlk öncə onu bildirim ki, şairin bütöv şəkildə əsl adı Seyid Əli ibn Məhəmməd Əbülfəzl Hüseyni İmadəddin Nəsimi Təbrizi Şirvanidir. Nəsiminin əsl adının Əli, Cəlaləddin və Ömər olduğunu qeyd edən mənbələr də var. Bir maraqlı faktı nəzərinizə çatdırmaq istərdim. Osmanlı İmperatorluğu ərazisində 17-ci əsrdə Qul Nəsimi və 20-ci əsrdə Nəsimi Çimen adlı şairlər yaşamışdır. Çağdaş dövrümüzədək bu üç şairin – daha dəqiq desəm, Qul Nəsimi ilə İmadəddin Nəsiminin bəzi şeirləri dəyişik salınmaqdadır. Hamımız birmənalı olaraq Nəsiminin Şamaxıda doğulduğunu qəbul etmişik. Lakin bu, hələ də tam sübuta yetirilməmiş məlumatdır. Bəzi tədqiqatçılar onun Bağdanın “Nəsim” ərazisində anadan olduğunu, təxəllüsünü buradan götürdüyünü qeyd edirlər. Aşıq Çələbi, Faiq Rəşad, Bursalı Məhəmməd Tahir isə Nəsiminin Türkiyənin Diyarbəkir ərazisində anadan olduğunu yazırlar. Bundan başqa, şairin Bakıda, Təbrizdə, Bursada, Şirazda anadan olması ilə də bağlı versiyalar var. Tədqiqatçılar daha çox Nəsiminin Şamaxı ərazisində doğulduğu versiyası üzərində dayanır. Buna səbəb isə şairin Şah Xəndan adlı qardaşının olması və onun məzarının Şamaxı şəhərində yerləşməsidir. Hal-hazırda həmin məzarlıq Şamaxıda “Şaxənda” adı ilə məşhurdur. Nəsiminin Şamaxıda anadan olması ilə bağlı yeganə istinad mənbəyi budur… Nəsiminin edamı haqqında İbn əl-İmad Hənbəli yazırdı: “O, hürufilərin şeyxidir, Hələbdə sakin idi, tərəfdarları çoxaldı, bidəti artdı, iş o yerə çatdı ki, sultan onun öldürülməsini əmr etdi, boynu vuruldu, dərisi soyuldu, çarmıxa çəkildi”. İmadəddin Nəsiminin məzarı Suriyanın Hələb şəhərindədir və “Nəsimi təkyəsi” adlanan məqbərədə yerləşir.

Leyla Faiqqızı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
azinforum.az
Ardını oxu...
Artan narazılıq və itirilən dayaqlar "Azəriqaz" şefini postundan ayıracaq

Yenixeber.org: Prezident İlham Əliyev sədrliyi ilə keçirilən Nazirlər Kabinetinin 2019-cu ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasdakı çıxışında “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin fəaliyyətini kəskin tənqid etmişdir. Əsası olmayan işlərə son qoymağa çağıran prezident qurumu birtərəfli olaraq hansısa qaydalar tətbiq etməkdə və insanlara problemlər yaratmaqda suçlamışdır. Paralel olaraq prezident maksimum şəffaflıq, ədalətin təmin olunmasını da tələb etmişdir.

Dövlət başçsının məlum çııxışından sonra yayılan məlumatlardan bəlli oldu ki, qaz itkisi böyük miqdardadır və bu hal bir neçə il əvvəl məlum olsa da, “Azəriqaz” rəhbərliyi itkini azaltmaq üçün təsirli tədbirlər görə bilməyib. Belə iddialar da səslənir ki, itki kimi rsmiləşdirilən qazın bir hissəsi əslində istehsalat və xidmət obyektlərinə gizli şəkildə satılır. Audit şirkəti “Ernst & Young” 2016-cı ildə “Azəriqaz”da yoxlama apararkən bir çox qüsurlarla yanaşı, istehlakçıların qazla təminatı zamanı böyük qaz itkilərinin də olduğunu qeyd etmiş və itkilərin aradan qaldırılması üçün təklif də verilmişdi. Lakin belə məlum olur ki, “Ernst & Young”un təkliflərinə qismən əməl olunub.

Prezidentin “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin fəaliyyətini kəskin tənqid etməsindən sonra qurumun baş direktoru Əkbər Hacıyevin vəzifəsindən azad ediləcəyi haqqında fikirlər səslənməyə başladı. Ancaq bunu təkzib edənlər də yox deyil. Belə iddilar da var ki, Rövnəq Abdullayev SOCAR prezidenti olduğu müddətdə Əkbər Hacıyev də “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin baş direktoru olacaq.

Qeyd edək ki, Əkbər Hacıyev Rövnəq Abdullayevin bir zamanlar irəli çəkdiyi ilk kadrlardan hesab olunur. İndi isə o zaman deyil-“Azəriqaz”ın fəaliyyətindən narazılıq artır, qurumun fəaliyyəti dövlət başçısı tərəfindən kəskin tənqid olunur və Rövnəq Abdullayevin hakimiyyətdəki mövqeləri də zəifləyir. SOCAR prezidenti ard-arda üzləşdiyi qalmqallardan sonra hakimiyyətdəki mövqelərini itirib və onun yaxın zamanda postunu da itirəcəyi gözlənilir. Hətta Rövnəq Abdullayev hansısa möcüzə nəticəsində vəzifəsini qoruyub saxlaya bilsə belə, onun bundan sonra Əkbər Hacıyevi qorumaq gücü yoxdur. Bu səbəblərdən də yaxın zamanlarda Əkbər Hacıyevin vəzifəsini itirəcəyi labüdləşir.

Bu istiqamətdə yenixeber.org-a daxil olan məlumata görə, Əkbər Hacıyev oktyabr ayına kimi vəzifəsindən kənarlaşdırılacaq. Onun yerinə isə ölkə ictimaiyyətinin yaxından tanımadığı Mehralı Quliyev adlı şəxsin gətiriləcəyi gözlənilir. Mehralı Quliyev haqqında yalnız o məlumdur ki, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədr müavini Hüsnü Quliyevin qardaşıdır. Hüsnü Quliyevin hansısa “Vüsal” firmasının direktorluğundan Azəravtoyol” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin “2 saylı Avtomobil Yollarının Yaşıllaşdırılması” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin rəisi vəzifəsinə təyin olunması, çox qısa müddətdə Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədr müavini vəzifəsinə kimi yükəslməsi çox güclü himayəyə sahib olduğunu göstərir. Ötən günlərdə də yazdığımız kimi, 40 yaşında, 6 ilə Odlar Yurdu Universitetinin bakalavr pilləsini bitirmiş bir şəxsin hazırkı vəzifəyə yükəslməsinin səbəbi kimi onun nüfuzlu generallardan birinin komandasının yeni parlayan ulduzu olması ilə izah edilir. Bu faktorlara onu da əlavə edək ki, Hüsnü Quliyev yaxınlarda SOCAR-ın vitse-prezidenti Mikayıl İsmayılovla quda olaraq hakimiyyətdəki mövqelərini daha da gücləndirib. Bu qudalıq Mikayıl İsmayılov üçün də uğurlu sayıla bilər. Bu qohumluq nəticəsində Mikayıl İsmayılov hakimiyyətdəki ən güclü dairə ilə əlaqə yaradıb ki, bu da onu SOCAR-ın birinci şəxsi olmaq kimi iddialarda bulundurur.

Belə palitra fonunda Əkbər Hacıyevin mövqeyini uzun müddət qoruya biləcəyi şübhə doğurur. Zaman isə Hüsnü Quliyevin qardaşının xeyrinə işləyir. Əgər, yol tikintisi ilə heç bir əlaqəsi olmayan bir şəxs qısa müddətdə Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədr müavini vəzifəsinə yükəsələ bilirsə, onun “Azəriqaz”da işləyən qardaşının bu qurumun rəhbərliyinə gətirilməsi problem kimi görünmür. Üstəlik, “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin SOCAR-ın tabeçiliyində olduğunu da nəzərə alanda, Mikayıl İsmayılovun dəstəyi həlledici ola bilər.

Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, Hüsnü Quliyevlə Mikayıl İsmayılovun övladlarının toy mərasiminin də oktyabrda olacağı gözlənilir.(Xoşbəxt olsunlar. Red.)

Yazıda adları keçən şəxslərin də mövqeyini dinləməyə hazırıq.

Dünyapress TV

Xəbər lenti