Ardını oxu...
Bir neçə gün öncə Naxçıvana yağan güclü dolu və daha sonra yaranan sel əkin sahələrinə ciddi ziyan vurub. Ən çox ziyan görən isə, Şahbuz və Babək rayonlarındakı təsərrüfat sahələri olub. Bu barədə danışan fermerlər "DİA-AZ"a müraciətlərində onlara vəd olunan dövlət dəstəyindən hələ də xəbər olmadığını deyirlər.

Xatırladaq ki, Aqrar Sığorta Fondunun Naxçıvan filialının rəhbəri Sərxan Məmmədov bir neçə gün əvvəl açıqlama ilə çıxış edib qeyd etdi ki müraciətlər yekunlaşdıqdan sonra dolu nəticəsində zərər görmüş sığortalı fermerlərə dəymiş ziyan ödənəcək. Amma fermerlər iddia edir ki, iki həftədir müraciətlər birib, amma hələ də ödəmələrdən xəbər yoxdur və olmayacaq da. Sadəcə olaraq, Aqrar Sığorta Fondunun Naxçıvan filialının rəhbəri Sərxan Məmmədov bu yolla dövlət büdcəsindən öz cibinə PUL TRANSFER EDƏCƏK...

Qeyd edək ki, Sərxan Məmmədov açıqlamasında bildirib ki, ziyan gözləmə müddətində bitdikdən, müraciətlər yekunlaşdıqdan sonra müstəqil ekspert sahələrə baxış keçirilərək dəyən ziyanın məbləğini dəqiqləşdirəcəklər. Fermerlərsə deyir: "Dəyən ziyan bəllidir, sadəcə neə şişirtməyin yolunu axtarırlar. Hər zaman belə olub".

Naxçıvanlı fermerlər eyni zamanda vurğulayır ki, sığortalı olmalarına baxmayaraq, söz verilsə də bundan öncəki təbii fəlakətlərə görə dəymiş ziyan bu günə kimi ödənməyib: "Yəni danışılanlar nağıl və nöcbəti BÜDCƏ TALANI üçün rəvacdır..."
 
Ardını oxu...
Əlbəttə ki, ahıl, müdrik, ləyaqətli, özünün və sözünün yerini bilən ağsaqqal və ağbirçəklərimiz hər zaman başımızın tacıdır. Belə insanlarımız məhz bu xüsusiyyətlərinə görə sanballı və hörmətlidirlər. Bu yazıda qeyd edəcəklərimiz də təbii ki, onlara yox, “yaşının-başının ağlığından” və pul-parasından istifadə edib, özünü “ağsaqqal” kimi qabağa verənlərə, lakin öz mahiyyəti etibarilə bu ada qətiyyən uyğun gəlməyənlərə aiddir...

İmişlidə baş verən məlum hadisə Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası adlı təşkilatı gündəmə gətirdi. Bu təşkilatın sədri 6 dəfə(!) deputat edilmiş, Azərbaycanda korrupsiyanın ən çox yayıldığı ali məktəb kimi tanınan Kooperasiya Universitetinin rektoru, hələ SSRİ illərindən “Azərittifaq” kimi “yağlı” təşkilata başçılıq etmiş Eldar Quliyev durur. Bu deputatın tərcümeyi-halına, parlamentdəki fəaliyyətinə, ümumilikdə reputasiyasına nəzərə salanda, görürsən ki, onun rəhbərlik etdiyi təşkilatın İmişlidəki kimi də rayon təşkilatı və Saleh Səmədov kimi də təşkilat sədri olar.
Ardını oxu...
Ümumiyyətlə, bu kimi təşkilatlar sanki hörmət, izzət təcəssümü olan ağsaqqal ifadəsini gözdən salmaq üçündürlər. Onun bir çox rayon təşkilatlarına və mərkəzi orqanlarına da vaxtilə yüksək vəzifələr tutmuş, rüşvətxorluq, korrupsiya, qohumbazlıqla “qabağa getmiş”, indi də yaxşı pul-parası olanlar rəhbərlik edir, rəhbərlikdə təmsil olunurlar. Belələri “qozbeli qəbir düzəldər” məsəlinə uyğun olaraq, indi də məddahlıqla, saxtakarlıqla məşğuldurlar. Bu təşklatların “fəal üzvlərini” yalnız seçkidən-seçkiyə, artıq “seçiləcəyi” əvvəlcədən bəlli olan namizədlərə dəstək tədbirlərində, ya da rayona gələn hansısa yüksək qonağın qarşısına çıxıb məddahlıq edərkən görərsiniz. Məhz belələrinin sayəsində ağsaqqal anlayışı bəzən lağ-lağı, lətifə predmetinə çevrilir...

Məsələn, görkəmli alimimiz, professor Rafiq Əliyev kimi şəxsiyyəti zorla belə bir təşkilata sədr təyin etsəniz də, bu vəzifəyə getməz. Hansı ki, əgər doğrudan da sanballı, hörmətli bir təşkilat qurmaq istəsəniz, onun başında məhz Rafiq Əliyev, yaxud sabiq deputat Vahid Əhmədov kimi şəxsiyyətlər durmalıdır...

Ardını oxu...
Yeri gəlmişkən, Azərbaycanda Türk Ağsaqqalları Arasında Əlaqələrin İnkişafı İctimai Birliyi(TAİB) adlı təşkilat da var. Xüsusilə Türk dövlətləri arasında sıx münasibətlərin formalaşmasında müsbət fəaliyyəti, səmərəliliyi ilə seçilən bu təşkilat Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasından qat-qat daha effektiv təsir bağışlayır.

Çoxları İmişlidəki qırmızı SSRİ bayraqlı, ”Gorgiyev lentli” tədbiri onun təşkilatçılarının bisavadlığı ilə izah etməyə çalışır. Yaxşı, tutaq ki, bisavaddırlar, nəticəsini görmədikləri işlə məşğuldurlar, bəs bu adamların yaddaşı da yoxdur? Guya bilmirlər, yadlarından çıxıb ki, Azərbaycanda 1930-cu illərin qanlı repressiyaları, 20 yanvar qətliamı bu qırmızı bayraq altında törədilib, sərvətləri bu bayraq altında sümürülüb? Guya bilmirlər ki, yaxalarına taxdıqlıarı “Georgiyev lenti” rus işğalçı imperiya ordusunun simvoludur?
Ardını oxu...
Özü də bu lent ilk olaraq II Yekaterina tərəfindən Rusiya-Türkiyə savaşında döyüşən rus əsgərlərinin yaxasına taxılıb. Səmədov isə çıxıb deyir ki, niyə Türkiyə bayrağına heç nə demirsiz, SSRİ bayrağına etiraz edirsiz? Yekaterinanın lentinə və işğalçı imperiyanın qırmızı bayrağına sitayiş edən birisinin Türk bayrağına qarşı qıcığı təbii ki, təsadüfi ola bilməz. Necə ki, bu “bisavad” deyilən adamların xüsusi olaraq Bakıdan, Səmədovun dili ilə desək, “rus obşinasının”(rus icmasının) nümayəndələrini dəvət etməsi və onların Azərbaycanın dövlət dili deyil, rus dilində çıxışının təşkil olunması da təsadüfi deyil. Bunun cəmiyyətdə rezonans və etiraz doğuracağı əvvəlcədən bəlli deyildimi? Bunlar təsadüfdürmü, bisavadlıqdırmı, yoxsa öncədən hazırlanmış təxribatdırmı?

Bu tədbirdən Ağsaqqallar Şurasının sədrinin öncədən xəbərsiz olduğu da inandırıcı deyil. Nəzərə alsaq ki, mətbuatda Eldar Quliyevin özünün də ruspərəst kimi tanınmasına dair məlumatlara rast gəlinir, o zaman baş verənlər qətiyyən təsadüfə bənzəmir...
Ardını oxu...

Nəhayət, ümumiyyətlə, Ağsaqqallar Şurası kimi amorf, saxta, süni təşkilatların mövcudluğuna nə ehtiyac var axı? Bu adamları kim rəhbər seçib, onlar hansı ixtiyarla bütün ahıl insanlarımızın adından çıxış edir, nəyə, hansı məzhəbə qulluq edirlər? İmişlidəki hadisə göstərdi ki, ilk baxışdan ziyansız görünən belə təşkilatlar kimlərinsə əlində gözlənilmədən təhlükəli siyasi alətə çevrilə bilir. Əlbəttə, kimsə könülü olaraq belə “qırmızısaqqalların” ardınca gedən deyil. Lakin bunların böyük pulları, imkanları, əlaqələri var və bu imkanlardan istifadə edib müxtəlif təxribatlar törətmək, “suyu bulandırmaq” elə də çətin deyil...

Cəlal Məmmədli

“AzPolitika.info”
Ardını oxu...
Fikrimcə: əmək mübahisələrinə, xüsusən də "işə bərpa barədə" iddialara məhkəmələrdə, digər mübahisələrdən fərqli olaraq çox qısa müddətdə baxılması və qərar qəbil edilməsi barədə qanunlar qəbul edilməlidir. Aşağıdakı göstərilən səbəblərə görə bunu əsaslı, zəruri və məntiqli hesab edirəm:
1.Qüvvədə olan qanunvericiliyə görə hazırda "fərdi əmək mübahisələrinə" məhkəmələrdə baxılma müddəti, digər iddialarda olduğu kimi eyni müddət şamil edilir.
2. Çox da uzaq olmayan dövrdə isə: "işə bərpa barədə" iddialara,müəyyən müddətdə də olsa qısaldılmış müddət, yəni, bu tip iddialara Rayon Məhkəməsində 1 ay müddət tədbiq edilməklə, baxılıb qərar verilməli idi.
3.Əgər Rayon məhkəməsi bu hallarda işçinin "işə bərpa olunması barədə" qətnamə qəbul edirdisə, İşəgötürən əvvəlcə məhkəmə qərarını icra edib, həmin işçini işə bərpa etməli, sonra isə apellyasiyaya şikayətini vermək vermək hüququna malik olurdu.
4.Hal hazırda "işə bərpa barədə"olan iddialar üzrə məhkəmə mübahisələri: Mediasıya Rayon, Apellyasiya, Ali məhkəmə (qanuni qüvvəyə minir), AR-sı Plenum, Konstitusiya məhkəməsi və icra mərhələsi nəzərə alınmaqla 16-24 ay müddətə qədər uzana bilir.
5.Qeyd olunan mübahisələrə baxılmanın çox müddətdə olması, bu barədə olan "İşə bərpa barədə" iddialara məhkəmələrdə uzun müddət baxılması: həm İşçilər üçün, həm də İşəgötürənlər üçün, bir hal istisna olmaqla aşağıda göstərilən problemlər yaradır.
6. İşçilər üçün:
6.1. Məhkəmə qərarı ilə iddia tələbləri təmin olunarsa, işçi işə bərpa olunur və işləmədiyi müddət üçün məcburi iş buraxmaya görə əmək haqqı alır. Bu müsbət haldır.
6.2. İşçi uzun bir müddət, işə bərpa olunması üçün mübarizə aparır, işə bərpa olunma ümidi olduğu üçün digər iş yeri axtarmır və bu müddətdə işsiz qalmağa məcbur olur. İddiası təmin olunmadıqda isə işçi,2 ilə yaxın bir müddətdə işsiz qalmış olur.
6.3. İşə bərpa oluna bilməyən işçi 2 il müddətində əmək haqqı almır, iddiası təmin olunmadıqda isə o və ailəsi əmək haqqı almadığına görıə: maddi, mənəvi və digər sıxınıntılata məruz qalır.
6.4. İşçinin sağlamlığına bu müddətfə böyük ziyan dəyir.
6.5. İşçi 2 il müddətində deyil, çox qısa bir müddətdə şikayətinin nəticəsini bilər, təmin olunduğu halda öz işinə bərpa olunar, iddiası təmin olunmadığı halda isə, özü üçün yeni iş yeri axtarar.
7. İşəgötürən üçün:
7.1. Əgər işçinin iddiası təmin olunmursa, bu İşəgötürən üçün heç bir problem yaratmır, bu onun üçün müsbət haldır.
7.2. İşəgötürən mübahisənin davam etdiyi təqribən 2 il müddətində həmin ştata işçi işə qəbul edə bilmir.
7.3. Həmin ştata digər işçi qəbul etdiyi halda isə, azad etdiyi işçi işə bərpa olunarsa, qəbul etdiyi işçini işdən çıxarmaq məcburiyyətində qalmaqla müəyyən problemlər yaşayır.
7.4.İşçi işə bərpa olunarsa, təqribən 2 il və ya müəyyən müddətə həmin işçiyə məcburi iş buraxmaya, bəzi hallarda isə mənəvi ziyana görə pul ödəmək məcburiyyətində qalır.
7.5. Məhkəmənin nəticəsi qısa müddətdə bilinər, buna uyğun da müvafiq hərəkətlər edər, istehsalat fəaliyyətinə ziyan dəyməz.
8. Qeyd olunanları əsas tutaraq hesab edirəm ki. "işə bərpa barədə" olan iddialara başqa iddialardan fərqli olaraq sadə və daha az qısa iddia müddətlıri tədbiq olunmalıdır.
9. "İşə bərpa barədə" olan iddialara və tələbə Mediasıyayada baxılması məcburi qaydada olmamalıdır. Bu hər iki tərəf üçün: əlavə vaxt itkisi, maliyyə xərci və mübahisəyə baxılması formal xarakter daşıyan mərhələdir.
10. "İşə bərpa barədə" iddialara baxılmanın müddətinin aşağıdakı qaydada olması daha düzgün və əsaslıdır:
10.1. İlkin olaraq nəzərə alınmalıdır ki, Əmək Məcəlləsinə əsasən, Əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi barədə işəgötürənin əmrinin surəti işçiyə son iş günü verilir.Eyni zamanda "işə bərpa barədə" İddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün də çox da sənədlər tələb olunmur, əmək müqaviləsi və sair sənədlər isə işçinin özündə olur.
10.2. "İşə bərpa barədə" İddia ərizəsi ilə 1-ci instansiya məhkəməsi olan Rayon və Şəhər məhkəməsinə müraciət etmə müddəti - 14 təqvim günü.
10.3. Rayon və Şəhər məhkəmələrində "işə bərpa barədə" iddialara baxılıb qərar verilmə müddəti - 14 təqvim günü.
10.4. Rayon və ya Şəhər məhkəməsinin qətnaməsidən şikayət vermə müddəti - 14 təqvim günü.
10.5. Apellyasiya şikayəti və digər şikayətlər də - 14 təqvim günü və ya buna uyğun bir müddətdə verilməsi və qısa müddətlərdə baxılması və qərar qəbul edilməsi.
11. Beləliklə. "işə bərpa barədə" iddialara 2 ilə yaxın bir müddət deyil, təqribən 3- 6 ay müddətində baxılıb, yekun məhkəmə qərarı qəbul edilə bilər ki, bu da həm İşəgötürəni, həm də İşçini yuxarıda göstərilən bir çox problemlərdən azad olunar
Azer Quliyev
TEREF
 
Ardını oxu...
ABŞ və Çin münasibətlərinin gərgin olması və əsas problemin Tayvan adası üzərində olması iqtisadi münasibətlərə də təsir edir.
Mart ayında ABŞ Çinə yüksək gömrük rüsumu təyin edərək qarşı tərəfin qlobal bazarına ciddi mənfi təsir göstərməyə və özünün iqtisadiyyatı üçün bu ölkənin mane kimi mövcud olmasına son vermək istədi.

Lakin, qərarın verilməsindən 2 ay sonra yəni bu günlərdə Vaşinqton Pekinə yüksək gömrük rüsumu tariflərini geri götürdü səbəb isə, Çinin ucuz və çox çeşidli və əvəzi tapılmayan yaxud az tapılan, rəqabətdə rəqibsiz mallarına ABŞ bazarında olan ehtiyacı müxtəlif yollarla qarşılamağın mümkün olmayacağı aydın olduğu üçün geri addım atmaq zəruri idi.
ABŞ nin konfederativ dövlət formalaşdıraraq Qrenlandiya, Kanada, Meksika və Latın Ölkələrini ətrafına yığması və onların təbii sərvət və Xammalından istifadə edərək daxili iqtisadi sistem qurması üçün müəyyən qədər vaxt lazımdır və Çinin mallarına qoyulan yüksək rüsumdan sonra məhsul çatışmazlığını həll etmək hələ ki, qeyri mümkündür.
ABŞ Çini iqtisadi blokada yolu ilə deyil siyasi və diplomatik taktikalar yolu ilə zəiflətmək istəyir.
Son illər NATO nun sakit okean proqramı adı ilə Cənubi Koreya, Yaponiya ilə hərbi siyasi əməkdaşlığını artırdığı, Tayvana ABŞ nin güclü hərbi texniki yardımının artdığı müşahidə edilir.

Məqsəd Şimali Koreyanın radikal davranışlarının qarşısını almaq və Pxenyanın hər hansısa hərbi müdaxilə ehtimalı halında həm Seul və Tokio un dərhal cavab verməsi olsa da, digər tərəfdən sakit okeanda Çinin hegemon ölkə olmasının qarşısını almaqdır.
Şimali Koreya, Çin eyni İdeologiyaya - kommunist ideologiyasına sahib və müttəfiq ölkələrdir. Şimali Koreya nə vaxtsa hərbi təcavüzkar siyasətə əl atarsa NATO və ABŞ Cənubi Koreya və Yaponiyaya hərbi kömək edəcək həm də mümkündür ki, birbaşa münaqişəyə qatılsın. Çin də şübhə deyil ki, Qərbin sərhədlərində güclənməsini istəmədiyi üçün Şimali Koreyaya birbaşa yaxud dolayı kömək edə bilər. Bu zaman ABŞ Çini aqressoru müdafiə etmə bəhanəsi ilə beynəlxalq boykot və sanksiyalar qoyma çağırışı ilə iddia qaldıracaq beləcə, Çini Şimali Koreya amilindən istifadə edərək zəiflədə bilmə iqtidarındadır. Digər tərəfdən, Tayvanı Pekinin qaytarmaq istəyi ritorik diplomatik çıxışlardan müharibə formasına keçə bilər ki, Vaşinqton artıq ötən əsrin ortalarından daha da üzərində protektoratlığını gücləndirdiyi Tayvanı - for postunu itirməmək üçün birbaşa olaraq hərbi yardımını əsirgəməyəcək.
Vaxtilə, Vyetnamda gedən müharibədə (1955-1975) SSRİ nin müdafiə etdiyi şimali Vyetnama qarşı ABŞ nin müdafiə etdiyi Cənubi Vyetnam müharibə aparırdı. Məqsəd SSRİ ni Hind Çin yarımadasında artan nüfuzundan məhrum etmək idi. Lakin, ABŞ sonda qoşunlarını bu ölkədən çıxardı və Vyetnam sosialist bayrağı altında birləşdi. Əvəzində isə sakit okeanda olan müttəfiqləri ilə daha da yaxınlaşdı.
Tayvan üzərində Çini müharibəyə cəlb etməklə həm Pekini böhran vəziyyətinə salmaq həm də Rusiyanı bir nömrəli müttəfiqindən məhrum etmək ABŞ nin həm siyasi həm hərbi planıdır.
Çünki, Rusiya Ukrayna ilə müharibə nəticəsində itirdiyi iqtisadi siyasi gücünü Asiya və Afrikada olan Ölkələrlə tərəfdaşlıq və qarşılıqlı münasibətlər vasitəsilə axtarır. Bu Ölkələr Rusiya üçün məhsullarını satmaq üçün geniş imkan və zəngin və ucuz xammal ehtiyatı təqdim edir. ABŞ üçün isə bir nömrəli güc olmaq istəyi qarşısında bu yolverilməzdir.
Müəllif siyasi şərhçi İsa İsmayılov Elşad Oğlu
TEREF

 

Ardını oxu...
Türk milleti, insanlık tarihinde kimlik ve aidiyet konusunda sorun yaşamamış nadir halklardan biridir.
Buna rağmen, kanıta dayalı tarih yazımı konusunda Türk tarihi çoğu kez dar bir çerçeveye hapsedilmiş,
özellikle Göktürkler ve Orhun Yazıtları ile başlatılarak daha eski dönemler göz ardı edilmiştir.
Oysa Türklerin tarihi yalnızca Göktürkler ile sınırlı değildir;
İskitler, Sakalar, Sarmatlar, Alanlar, Massagetler, Kuşanlar, Toharlar ve Kimmerler gibi halklar üzerinden çok daha eskiye,
en az MÖ 2. binyıla kadar uzanan bir geçmişe sahiptir.
Kimmerler ve Erken Türk Tarihi
Kimmerler (Kimmeroi), MÖ 12. yüzyıldan itibaren Karadeniz’in kuzeyinden Anadolu’ya kadar yayılan savaşçı bir halk olarak bilinir.
Antik Yunan ve Asur kaynaklarında anılan Kimmerler, bazı teorilere göre erken dönem proto-Türk unsurlar içermekteydi.
Özellikle bozkır savaş kültürü, atlı göçebe yaşam tarzı ve kurgan tipi mezar gelenekleri, Kimmerler ile Türkler arasında kültürel süreklilik olduğuna işaret eder.
• Kimmerler, Massagetler, Sakalar ve daha sonra Hunlar ile birlikte büyük bozkır medeniyetinin öncülerinden sayılabilir.
• Kimmerlerin Anadolu’ya göçü, bozkır kültürünün Mezopotamya ve Anadolu uygarlıkları üzerinde de etkili olmasını sağlamıştır.
Bu bakımdan Kimmerler, Türklerin eski tarihinin önemli bir parçası olarak kabul edilmelidir.
Hsiung-Nu’lar (Hunlar) ve Türk Kimliğinin Derinliği
MÖ 3. yüzyıldan itibaren Çin’in kuzeyinde etkili olan Hsiung-Nu (Xiongnu) kavmi de kadim Türk tarihi için kritik önemdedir.
• Çinli tarihçi Sima Qian, “Shi Ji” adlı eserinde Hsiung-Nu’lardan detaylıca söz eder.
• Menander Protektor, Hunları “önceden Sakae/Sacae olarak adlandırılan Türkler” şeklinde tanımlar.
• Theophanes, Massagetlerin doğusundaki halklardan “Türkler” olarak söz eder.
Bu kaynaklar, Türk tarihinin milattan önceki çağlara dayandığını kanıtlamaktadır.
Arkeolojik ve Genetik Bulgular
• Ivolga Kalesi gibi Hsiung-Nu yerleşimleri, bozkır savaş stratejilerini ve savunma anlayışını yansıtır.
• Kurgan mezarları, at kültürü, runik karakterler gibi unsurlar Hsiung-Nu’ların erken Türklerle kültürel bağlantısını gösterir.
• Linzi DNA çalışmaları, Hsiung-Nu halkı ile Hunlar ve günümüz Türk toplulukları arasında genetik benzerlikler ortaya koymuştur.
Dil Bağlantıları
Dilbilimciler, Hsiung-Nu dilinin Proto-Türkçe ile yapısal benzerlikler taşıdığını belirtir.
Özellikle Kanadalı sinolog Pulleyblank, Hsiung-Nu’ların Türk kökenli olduklarını ileri sürmüş ve bu halkın Saka’lar ve diğer bozkır toplulukları ile ilişkilendirilebileceğini savunmuştur.
Batı ve Doğu Merkezli Tarih Yazımı Yanılgıları
Modern tarih yazımı,
• Doğuda Pers etkisi,
• Batıda Latin etkisi
odaklı bir bakış açısıyla şekillendirilmiştir.
Bu yaklaşım, Türklerin bağımsız bir kültürel kimliğe sahip olduğu gerçeğini çoğu zaman görmezden gelir.
Özellikle doğudaki “Persolog” etkisi ve batıdaki CIL (Corpus Inscriptionum Latinarum) yaklaşımı,
Türk tarihini ya Persleşmiş ya da yok sayılmış bir kültür gibi göstermeye çalışmıştır.
Oysa gerçek, Türk kültürünün kendine özgü, bağımsız ve çok daha eski bir geleneği temsil ettiğidir.
Sonuç
Türk tarihi, yalnızca Göktürkler ya da Orhun Yazıtları ile başlamaz.
İskitler, Sakalar, Kimmerler, Massagetler, Hsiung-Nu’lar gibi halklarla birlikte Türklerin tarihi;
en az MÖ 2. binyıla kadar izlenebilen, bağımsız ve güçlü bir geçmişe sahiptir.
Bugün birçok akademik çevrede Türklerin dünya tarihindeki önemini küçümseyen yaklaşımlar,
bilimsel verilere değil, ideolojik kabullere dayanmaktadır.
Arkeoloji, dilbilim, tarih yazımı ve genetik veriler ışığında Türklerin tarihi,
insanlık tarihinin en eski ve en etkili kültürlerinden biri olarak değerlendirilmelidir.
Salih Tilbe
TEREF
 
 
 
Ardını oxu...
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə “Azərbaycanın öz ailəsi var” fikrini vurğulamışdır. Bunun bariz nümunələrindən biri onun 2024-cü il fevralın 14-də keçirilmiş andiçmə mərasimindəki çıxışıdır. Prezident bəyan etdi:

“Əlbəttə, biz Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində fəaliyyətimizi davam etdirəcəyik. Mən bunu açıq demək istəyirəm ki, bu, bizim üçün prioritetdir. Türk Dövlətləri Təşkilatı bizim üçün əsas beynəlxalq təşkilatdır, çünki bu, bizim ailəmizdir. Bizim başqa ailəmiz yoxdur. Türk dünyası bizim ailəmizdir. Biz birgə səylər göstərməliyik ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı dünya miqyasında önəmli aktora və güc mərkəzinə çevrilsin.”

***

Artıq tarixə çevrilmiş keçən əsrin 80-ci illərinin sonlarına yaxın filologiya üzrə namizədlik dissertasiyası yazmaq eşqinə düçmüşdüm. Hətta bir neçə minimum imtahanı da verməyə nail oldum. Dissertasiyanın mövzusu belə idi: “Azərbaycan xarici ölkələr ədəbiyyatında”. Mövzu üzərində işləyərkən uzun müddət kitabxanalarda çalışdım və xeyli material araşdırdım. Axtardığımı tapmaq çox çətin idi, çünki bizi bir ölkə kimi tanıyan yoxdu, çünki bizim müstəqil dövlətimiz yoxdu. Nə Arazın o, nə də bu tayında...

Bununla belə, Azərbaycan barədə yazmış ingilis yazıçısı Ceyms Oldricin “Diplomat” romanını tapdım. Əsərdə azərbaycanlı personaj vardı – Cavad Köçəli. Həmin romanda mən ilk dəfə “soyuq müharibə” dövründə — 1940-cı illərin ortalarında İranda baş vermiş tarixi hadisələrin əhatəli təsvirini gördüm. Özü də bunu bir ingilis təsvir etmişdi.

Əsərdəki qəhrəmanlardan biri britaniyalı jurnalist Mak-Qreqordur. Müəllif baş verən hadisələrə öz qəhrəmanının baxışından qiymət verir. Mən də bu yazıda həmin qəhrəmanın baxışları ilə İran azərbaycanlılarının azadlıq və hüquqlar uğrunda mübarizəsini təqdim etməyə çalışacağam. Qeyd edim ki, dissertasiyam yarımçıq qaldı, çünki hamımız meydanlarda “Azadlıq” deyə hayqırırdıq...

Mak-Qreqor — Ceyms Oldricin romanında: kənardan baxış

Ceyms Oldricin “Diplomat” romanındakı britaniyalı jurnalist Duqlas Mak-Qreqorun obrazı — Cənubi azərbaycanlıların demokratik hərəkatının ədəbi güzgüsüdür. O, xalqın azadlıq və ədalət istəklərinə simpatiya ilə yanaşır, bunu sadəcə sovet geosiyasəti kontekstində deyil, səmimi sosial ədalət cəhdi kimi görür.

Mak-Qreqor Təbrizdəki hərəkati böyük dövlətlərin siyasi oyunu kimi deyil, daxildən gələn haqlı bir çağırış kimi qəbul edir. Onun obrazı Şərqdə milli istəklərin dərinliyini anlayan Qərb müşahidəçisinin simvoludur. Bu baxış sayəsində Cənubi azərbaycanlıların öz kimlikləri uğrunda apardığı mübarizə insani səviyyədə açılır.

Bütün bunlar təxminən bir əsr əvvəl baş verib. Həmin demokratik hərəkat qan içində boğuldu… Bəs indi vəziyyət necədir?

Cənubi və Şimali Azərbaycanın birləşməsi məsələsi

Cənubi (İran) və Şimali (müstəqil) Azərbaycanın potensial birləşməsi məsələsi regionda hələ də həssas mövzulardan biridir. Bir tərəfdə Arazın iki sahilində yaşayan azərbaycanlıların etnik və dil birliyi, digər tərəfdə isə İranın daxili və geosiyasi gerçəklikləri dayanır.

Bu məqalə belə bir birləşmə ehtimalını İranın ən böyük türkdilli etnik qrupu olan cənubi azərbaycanlıların baxışı ilə qiymətləndirir.

Tarixi-mədəni kontekst

Cənubi azərbaycanlılar İranın şimal-qərbində yerləşən vilayətlərdə (Şərqi və Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil, Zəncan və s.) yaşayan türkdilli əhalinin övladlarıdır. Onlar XIX əsrin Rusiya–İran müharibələrindən sonra sərhədin o tayında qalmış əhalidir.

200 ildən çox İranda yaşamalarına baxmayaraq, cənubi azərbaycanlılar öz dillərini, mədəniyyətlərini və fərqli etnik kimliklərini qoruyub saxlamışlar.

Müasir özünüdərk

Cənubi azərbaycanlıların müasir kimliyi etnik qürur, mədəni özünəməxsusluq və İran dövlətinə sadiqliyin mürəkkəb qarışığıdır. Onların çoxu özünü İran millətinin bir hissəsi hesab edir, lakin mədəni və dil hüquqlarının genişləndirilməsini — ana dilində təhsil, yerli KİV-lərin inkişafı və s. tələb edir.

Son illərdə, xüsusən gənclər və fəallar arasında “türk dünyası” ideyalarından ilhamlanan milli hisslər güclənməkdədir. Bu da bəzi cənubluları Azərbaycanla yaxınlaşma və ya birləşmə fikrinə yönəldir.

Siyasi və geosiyasi məhdudiyyətlər

İran hökuməti separatizm və ya mədəni fəallığın artmasına qarşı sərt tədbirlər görür. Fəalların təqibi, ictimai tədbirlərə qadağalar və təhsilə nəzarət — hətta orta səviyyəli tələblərin gerçəkləşməsini də çətinləşdirir.

Azərbaycan tərəfi daha çevik mövqe tutur: rəsmi Bakı İranın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini vurğulayır, lakin mədəni və ideoloji baxımdan “azərbaycanlıların birliyi” fikrini dəstəkləyir.

Türkiyə isə İran Azərbaycanını da əhatə edən türkdilli dünyaya inteqrasiya təşəbbüslərini fəal şəkildə irəli sürür.

Media və informasiya təsiri

Müasir media Cənubi azərbaycanlıların kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Peyk televiziya kanalları, internet və sosial şəbəkələr sayəsində onlar türk və Azərbaycan mənbələrinə çıxış əldə edir və burada türk həmrəyliyi ideyaları aşılanır, Şimali Azərbaycan isə daha inkişaf etmiş bir cəmiyyət kimi təqdim olunur.

Cənublu gənclər sosial media məzmununun yaradılmasında fəaldır, bu da həm kimliyin qorunmasına, həm də siyasi potensialın formalaşmasına töhfə verir.

İdman amili və kimlik

Təbrizin “Traktor” futbol klubu cənubi azərbaycanlılar üçün milli qürur rəmzinə çevrilmişdir. Komandanın qələbələri xalqın uğuru kimi qəbul olunur. Stadion tribunaları isə mədəni kimliyin ifadə olunduğu bir məkana çevrilib.

Klubun dəstəyi zamanı azərbaycan dilində şüarlar, simvollar və mahnılar səslənir. Beləliklə, idman da milli özünüdərk formalaşdırmaqda mühüm vasitə rolunu oynayır.

Gələcək ssenarilər

Bütün deyilənlərə əsasən aşağıdakı mümkün inkişaf ssenariləri göstərilə bilər:

1. Siyasi birləşmə olmadan mədəni inteqrasiya – ən real variant.

2. İranda daxili böhran fonunda milli hərəkatların güclənməsi.

3. Geosiyasi gərginlik və separatizmin artması.

4. Status-kvonun qorunması – yaxın illər üçün ən mümkün ssenari.

Beləliklə, bu gün Cənubi və Şimali Azərbaycanın siyasi birləşməsi ideyası cənubi azərbaycanlılar arasında marjinal olaraq qalır. Mədəni kimlik güclənsə də, repressiyalar və mürəkkəb regional şəraitdə radikal dəyişikliklər ehtimalı azdır.

Bununla belə, uzunmüddətli perspektivdə daxili və xarici amillər dəyişərsə, siyasi tələblərin artması mümkündür.

Regionun gələcəyini düzgün proqnozlaşdırmaq üçün cənubi azərbaycanlıların motivasiyasını, kimliyini və mədəni dinamikanı anlamaq mühümdür. Bu isə Azərbaycan Respublikasının düzgün geosiyasi davranış modelini müəyyən etməsi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan yaxın 20 ildə strateji prioritetlərini düzgün seçməlidir.

Materialın əvvəlində 2024-cü ilin fevralında Prezident İlham Əliyevin çıxışına istinad edilərək əsas ideya irəli sürüldü: “Azərbaycanın öz ailəsi var. Türk dünyası bizim ailəmizdir.”

Bəs “türk dünyası” nə deməkdir?

Rəsmi siyasi baxımdan bu – Türk Dövlətləri Təşkilatıdır (TDT). TDT ortaq türk dili və mədəniyyəti olan ölkələri birləşdirən beynəlxalq təşkilatdır. Üzvlər: Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan. Müşahidəçilər: Türkmənistan, Macarıstan və Şimali Kipr Türk Respublikası.

Son illər TDT regionda siyasət, iqtisadiyyat və təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətli gücə çevrilir. Azərbaycan üçün bu təşkilat Orta Asiya və Qafqazda siyasi və iqtisadi nüfuzun gücləndirilməsi vasitəsidir.

TDT həmçinin geosiyasi təhlükəsizlik vasitəsidir — İran və Rusiya ilə gərgin münasibətlər fonunda türk dövlətlərinin dəstəyi Azərbaycanın təhlükəsizlik və xarici siyasət koordinasiyası sahəsində mövqeyini möhkəmləndirə bilər.

TDT-də iştirak türk kimliyinin və ortaq mədəni köklərin qorunması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Cənubi Azərbaycan məsələsinə qayıtsaq

Bu, emosional və geosiyasi baxımdan çox həssas məsələdir.

Azərbaycan cəmiyyətində Cənubi Azərbaycanla birləşmə ideyası müəyyən dairələrdə populyardır. Lakin bu ideya İranla ciddi qarşıdurma və geosiyasi risklərə səbəb ola bilər.

Sonda sual ortaya çıxır: Azərbaycan üçün hansı daha prioritetdir?

Bu gün Azərbaycan üçün əsas prioritet Türk Dövlətləri Təşkilatında mövqelərin möhkəmləndirilməsidir. Bu, ölkəyə türk dövlətləri ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi və beynəlxalq aləmdə təsir imkanlarının genişlənməsi baxımından vacibdir.

Cənubi Azərbaycanla birləşmə ideyası isə hələlik ideoloji səviyyədə qalır və müasir siyasi gerçəkliklər fonunda prioritet status almır.

Müəllif: Elçin Şıxlı - AYNA.AZ
 
Ardını oxu...
Atəşkəs razılaşması var, amma hələ heç nə tam həll olunmayıb…

Hindistan və Pakistan arasında eskalasiya nisbətən sakitləşib. Mayın 10-da tərəflər atəşkəs barədə razılaşma əldə ediblər. Bunu, ilk olaraq ABŞ prezidenti Donald Tramp və dövlət katibi Mark Rubio açıqlayıb. Daha sonra Pakistan və Hindistan rəsmiləri atəşkəs razılaşmasını təsdiqləyiblər. Atəşkəs Bakı vaxtı ilə saat mayın 10-da 15:30-da qüvvəyə minib. Amma bu, hələ böyük sülh demək deyil…

Elə dünən axşam atəşkəsin yenidən pozulduğu barədə məlumat daxil olub. Düzdür, bu dəfə ballistik raketlər, aviasiya və dronlardan deyil, ancaq atıcı silahlardan istifadə edilib. Buna baxmayaraq, atəşkəsə tam nəzarət edilmədiyi göz önündədir.

Öz növbəsində, Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinin nümayəndəsi bəyan edib ki, atəşkəs razılaşmasına baxmayaraq, Pakistana qarşı “Sindur” əməliyyatı davam edir: “Əməliyyat davam etdiyindən, vaxtı çatanda müvafiq brifinq keçiriləcək. Hindistan Hərbi Hava Qüvvələri spekulyasiya və yoxlanılmamış informasiya yaymaqdan çəkinməyə çağırır”.

Yəni, bu, hələ sülh deyil. Çox kövrək atəşkəs razılaşması hər an yenidən pozula bilər…

Qeyd edək ki, bundan bir gün əvvəl Hindistan Pakistan aviabazalarına zərbə endirib, ən azı bir ədəd C-130 “Hercules” yük təyyarəsinin sıradan çıxarıldığı bildirilir. Pakistan isə mayın 10-da gecə saatlarında Hindistana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladığını elan edib. Nəticədə, Hindistana məxsus bir aviabazanın sıradan çıxarıldığı iddia edilir.

“Geo” telekanalının məlumatına görə, Pakistan ordusu bir neçə gün ərzində 100- yaxın pilotsuz uçuş aparatını məhv edib. Hindistan ordusu isə bildirib ki, Pakistan ordusu Cammu və Kəşmir sərhədi boyunca odlu silah və artilleriya atəşi açıb.

Hindistanın paytaxtı Yeni Dehlidə yerləşən “İndira Qandi” Beynəlxalq Hava Limanı da daxil olmaqla, ölkənin 30-dan çox hava limanı fəaliyyətini dayandırıb.

Hindistanın xarici işlər naziri bildirib ki, ölkəsi Pakistana hücumla 22 aprel terror aktının günahkarlarını məsuliyyətə cəlb etmək qərarına gəlib. O əlavə edib ki, Pakistan terrorçuları dayandırmayıb və onlar üçün “sığınacaqa” çevrilib.

Pakistan bu ittihamları qətiyyətlə rədd edib. Ölkə rəsmiləri Hindistanın hücumunu müharibə aktı adlandırıb. Ardınca Pakistan cavab zərbələri endirməyə başlayıb.

Qeyd edək ki, sərhəd bölgələrində hər iki tərəfdən 125-dən çox qırıcı təyyarənin iştirak etdiyi hava döyüşü baş verib. CNN telekanalının xəbərinə görə, bu, iki ölkə arasında son illərdə baş vermiş ən iri və ən uzunmüddətli aviadöyüşlərdən biri olub. Kanalın mənbəsi bildirib ki, təyyarələr hava döyüşünü bir saatdan artıq davam etdirib və heç bir tərəf qarşı tərəfin hava məkanına daxil olmayıb, zərbələr uzaq məsafədən endirilib.

Hücumlar nəticəsində Kəşmirdəki su elektrik stansiyası zərər görüb. Pakistan ordusu bu zərbəyə görə Hindistanı ittiham edib. Hindistan mənbələri isə Pakistanın Cammu və Kəşmirdəki məktəbə hücum etdiyini açıqlayıb.

ABŞ prezidenti Donald Tramp Hindistanın hərbi əməliyyatını “biabırçılıq” adlandırıb və münaqişənin tezliklə başa çatacağına ümid etdiyini bildirib. ABŞ administrasiyası da iki ölkə rəhbərliyi ilə əlaqələri davam etdirəcəyini və münaqişənin həlli üçün vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Böyük Britaniya və İsveçrə də deeskalasiyaya dəstək verməyə hazır olduqlarını açıqlayıblar.

Çinin Xarici İşlər Nazirliyi Hindistanı sülhə çağırıb və bəyan edib ki, “Çin terrorizmin bütün formalarına qarşıdır”. İsrail isə Hindistanın “Sindur” əməliyyatını dəstəkləyib və onu özünümüdafiə hüququnun həyata keçirilməsi kimi qiymətləndirib. BMT Baş katibi Antoniu Quterreş tərəfləri təmkinli olmağa çağırıb və bildirib ki, dünya Hindistan və Pakistan arasında hərbi toqquşmaya dözməməlidir.

Baş verənlər beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusən də region dövlətləri üçün ciddi narahatlıq doğurur. Əsas sual isə budur: tərəflər bu gərginliyi hansı həddə qədər aparmaq fikrindədirlər? Hər iki ölkə nüvə silahına malikdir və heç kim burada nüvə müharibəsi və yaxud potensial olaraq Çin, ABŞ və Rusiyanın da bu prosesə cəlb olunmasını istəmir.

Xatırladaq ki, Hindistan Ermənistanın silah tərəfdaşı kimi tanınır, Pakistan isə Azərbaycanla hərbi əməkdaşlıq edir. Ölkəmiz isə son vaxtlar Çinin strateji tərəfdaşına çevrilib və Çin, məlum olduğu kimi, Pakistana xüsusi dəstək verir. Belə olan halda, mövcud gərginlik hara qədər gedib çıxacaq? Artıq bu hadisələri müharibə adlandırmaq olarmı? Bölgədə zəncirvari reaksiya baş verə bilərmi? Axı yaxınlıqda Əfqanıstan, İran kimi partlayış həddində olan ölkələr də var.

Tanınmış gürcü çinşünas, hərbi və siyasi elmlər doktoru, professor Vaxtanq Maisaya bununla bağlı fikirlərini Pressklub.az-la bölüşüb.


Onun fikrincə, hazırda Pakistan və Hindistan arasında baş verən hadisələri faktiki olaraq aşağı intensivlikli hərbi münaqişə, yaxud kiçik müharibə adlandırmaq olar. “Bu münaqişə lokal müharibəyə çevrilə bilər. Bu isə o deməkdir ki, rəsmi olaraq müharibə elan etməsələr də, iki müstəqil dövlət faktiki olaraq öz hərbi potensialından istifadə edir.

Əsas odur ki, döyüş toqquşmaları baş verir, hava məkanında intensiv döyüşlər gedir. Üç gün əvvəl Pakistan və Hindistan hərbi hava qüvvələri arasında genişmiqyaslı hava döyüşü olub və həmin döyüşdə Hindistan 5 hərbi təyyarəsini itirib. Quru ərazilərdə də hərbi əməliyyatlar baş verib və artıq ehtimal var ki, toqquşmalar yenidən başlasa, qarşıdurma dəniz məkanına da yayıla bilər.

Hesab edirəm ki, indiki mərhələdə Pakistan Silahlı Qüvvələrinin taktiki üstünlüyü var. Baxmayaraq ki, bu hərbi əməliyyatlar hələ genişmiqyaslı qarşıdurmaya – ordular və ya hərbi korpuslar səviyyəsində müharibəyə çevrilməyib. Hələlik döyüşlər diviziya və batalyonlar səviyyəsində aparılıb. Amma maraqlı odur ki, hər iki dövlət öz səfərbərlik gücünü artırır. Yəni, sərhədyanı döyüşlər lokal müharibəyə keçə və bu halda ballistik zərbə komplekslərinin, strateji dronların tətbiqi ehtimalı arta bilər. Bu zaman həm Hindistanın, həm də Pakistanın hərbi-dəniz qüvvələri işə cəlb olunacaq. Məncə, bu halda genişmiqyaslı, dərin hərbi-diversiya əməliyyatları başlayacaq və bu zaman Pakistan və Hindistan kəşfiyyat-diversiya və paramilitar qruplarından istifadə edərək qarşıdurmanı daha yüksək səviyyəyə qaldıra bilərlər”, – deyə professor bildirib.

O, həmçinin zəncirvari reaksiyanın mümkünlüyünü də istisna etmir. “Biz bilirik ki, hazırda Əfqanıstan və Pakistan münasibətlərində də gərginlik müşahidə olunur. Bundan başqa, Hindistanı dəstəkləyən İran faktoru da var. Mən hesab edirəm ki, burada yeni hərbi-siyasi ittifaqların formalaşması ehtimalı yaranır. Maraqlıdır ki, Türkiyə Pakistana dəstək verib. Bəzi ərəb dövlətləri də Pakistana dəstək nümayiş etdirib. Digər tərəfdən, Ermənistan isə Hindistanın mövqeyini dəstəkləyib. Çin isə faktiki olaraq Pakistana arxa durur. Üstəlik, Pakistan Silahlı Qüvvələri Çin silahlarını uğurla nümayiş etdirir və istifadə edir. Bunu açıq şəkildə demək olar. Bu da onlara müəyyən üstünlük verir. Əgər əvvəlki lokal müharibələrdə – 1962, 1971-ci illərdə və 1966-cı ildəki aşağı intensivlikli qarşıdurmada üstünlük Hindistanın tərəfində idisə, bu dəfə vəziyyət dəyişib və Pakistanın xeyrinədir. Bu artıq görünür. Baxmayaraq ki, Pakistan son illərdə çox çətin və ağır siyasi böhranlar yaşayıb, amma indiki mərhələdə Pakistan Silahlı Qüvvələri daha güclü döyüş hazırlığı və koordinasiya nümayiş etdirir. Mən düşünürəm ki, bu qarşıdurma nüvə müharibəsinə çevrilməyəcək və tərəflər bu mərhələdə dayanacaqlar. Hazırda vəziyyət belədir. Görək, hadisələr bundan sonra necə inkişaf edəcək”, – deyə Maisaya vurğulayıb.

Rauf Orucov
Ardını oxu...
Yevgeni Dikiy: “Üç günlük atəşkəs nə Ukrayna, nə də Rusiya üçün cəbhədəki vəziyyətə hansısa təsir edir”

“Rusiyada hər il İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasının ildönümündə keçirilən ənənəvi “qələbə dəliliyi” ərəfəsində Kreml Ukraynada “üç günlük atəşkəs” elan edib. Lakin Ukrayna bu manipulyasiya təklifini rədd edərək xatırladıb ki, yalnız ən azı otuz gün ərzində dərhal və etibarlı atəşkəs real diplomatiya üçün əsas yarada bilər. Axı Putinin təklifinin həqiqətən də bir tərəf üçün yalnız bir mənası və faydası var - o da Rusiya tərəfi üçün”. Bu fikirləri ukraynalı hərbi analitik, veteran Yevgeni Dikiy yazdığı analitik yazıda qeyd edib.

Xatırladaq ki, Rusiya tərəfi 9 May – Qələbə Günü münasibətilə üç sutkalıq atəşkəs təklifi ilə çıxış edib, lakin Kiyev bu təklifi rədd edib.

Hərbi ekspert hesab edir ki, Rusiyanın diktatura elitasının planına görə, mayın 9-da “müqəddəs” bir akt keçirilməlidir: “Bu ritual da Moskvadakı Qızıl Meydanda paraddır. Ruslar üçün heç bir halda Ukrayna pilotsuz təyyarələrinin bu paradda “iştirak etməməsi” son dərəcə vacibdir. Axı onlar Kremlin qarşısına enə bilərlər. Ruslar yaxşı bilirlər ki, onların hava hücumundan müdafiəsi hətta paytaxtda belə təhlükəsizliyi təmin etmək iqtidarında deyil. Onlar bunu artıq Moskva və Moskva vilayətinin bəzi zavodlarına endirilən zərbələrin timsalında görüblər. Ancaq Rusiyanın hava hücumundan müdafiəsinə güvənmək mümkün olsa belə, paradın ortasında hava hücumu siqnalının verilməsi və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin özünü və bütün xarici qonaqlarını bomba sığınacağında gizlətmək zərurəti Rusiya üçün çox xoşagəlməz olardı”.

“Üstəlik, parada hücum rusların özlərini ruhdan salar. İndi Rusiyada vəziyyət və əhval-ruhiyyə iki il, hətta bir il əvvəlki kimi deyil. Əgər o vaxt müqavilə ilə orduya yazılmaq üçün hərbi komissarlıqda növbə gözləyən kifayət qədər insan var idisə, indi səfərbərliklə bağlı problemlər mövcuddur. Keçən il ruslar Kremlin “xüsusi hərbi əməliyyat” adlandırdığı işğalçı müharibədə iştirak edənlərə ödənişləri on dəfə artırmalı oldular. Lakin bu, nəinki müharibəyə gedənlərin 10 dəfə artmasına səbəb oldu, hətta Ukraynada müharibəyə getmək istəyənlərin sayının azalmasını belə dayandıra bilmədi. İndi Rusiyada itkiləri ödəmək üçün lazım olduğundan daha canlı qüvvə toplayırlar”, - deyə Dikiy vurğulayıb.

Ekspertin qənaətincə, parada hipotetik hücum müharibəyə getməyə həvəsi daha da azalda bilər: “Kreml 2022-ci ilin payızında olduğu kimi məcburi səfərbərlik etməli idi. Amma indi 2025-ci ildir və çox şey dəyişib. Əslində Putinin “işçi qüvvəsini” artırmaq üçün yeganə ümidi yoldaş Kim Çen Indır. Yəni bu paradı Ukraynanın pozmaması ruslar üçün çox vacibdir. Buna görə də, problemin həqiqətən də "gözəl həllini" tapdılar - üç günlük atəşkəs elan etməklə. Bizim üçün çətin vəziyyətdən istifadə edərək Kreml bu üç günlük “atəşkəslə” özünü sığortalamaq istəyir. Çətin vəziyyət dedikdə, nəzərə almalıyıq ki, bizim keçmiş əsas müttəfiqimiz, indi isə demək olar ki, Rusiyanın əsas müttəfiqi olan ABŞ aylarla özünü elə göstərməyə çalışdı ki, Rusiya artıq sülh istəyir, biz isə istəmirik. Üç günlük atəşkəs nə Ukrayna, nə də Rusiya üçün cəbhədəki vəziyyətə hansısa təsir edir. Üç günlük atəşkəs nəsə demək deyil, bu sadəcə olaraq Putinin özünə lazımdır. Əslində isə Rusiya nəinki üç gün, 24 saat ərzində atəş açmasa, yəqin ki, Ukrayna da zərbə endirməyəcək”.

Müəllif: Turan Abdulla
ayna.az
Ardını oxu...
Putin faktiki olaraq "9 May paradı" adlanan siyasi aksiyanın girovuna çevrilib. Bəli, söhbət məhz siyasi aksiyadan gedir, paraddan yox.
Trampın seçilməsi Putinə siyasi izolyasidan çıxmağa fürsət yaradıb, Putin bu fürsətdən maksimum dərəcədə istifadə etməyə çalışacaq və 9 May bunun üçün ideal siyasi-ideoloji tarixdir.
"9 May paradı" adlı siyasi aksiyanın keçirilməsinin məqsədi, bütün dünyaya göstərməkdir ki,Rusiya geosiyasi qütb olaraq qalmaqdadır.
Bəs əgər özünü geosiyasi qütb, post-sovet məkanının "sahibi", Ukraynanı öz əyaləti hesab edən Rusiya, nümayişkəranə keçirilən siyasi aksiyada təhlükəsizliyi təmin edə bilməsə? Təsəvvür edin ki, Çin, ABŞ və ya Avropada keçirilən hərbi parad zamanı, ölkəyə hərbi zərbələr endirilir. Bu, nüfuz baxımından nə dərəcədə böyük zərbədir? Rusiya özünü geosiyasi səhnədə məhz Çin, ABŞ və Avropa ilə bir sıraya qoyur deyə, bu misalı çəkdik.
Öz təhlükəsizliyini qoruya bilməyən ölkə necə geosiyasi qütb ola bilər ki? Və əgər Ukrayna "9 May paradı" adlı aksiyanı poza bilsə, bir sual bütün dünyada çox aktual olacaq. Öz təhlükəsizliyini qoruya bilməyən ölkə ilə geosiyasi məsələlərdə hesablaşmağa dəyərmi?
Hal-hazırda Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin qarşısında duran 1(!!!) Nömrəli məqsəd növbəti 2 gündə Rusiyaya kütləvi kombiləşdirilmiş(qanadlı raketlər/dronlar/ballistika və s) zərbələr endirməkdir, ciddi diversiyalar və s.
Putin çox gözəl anlayır ki, geri çəkilə bilməz, paradı keçirməlidir və paradın uğurlu olacağı təqdirdə, siyasi dividentləri qazanmış olacaq, amma əksi olacaqsa...Əksinin olacağı ehtimalı isə olduqca yüksəkdir və Putin artıq geri addım ata bilmir.
Misal üçün dünən, tammiqyaslı müharibənin başlanğıcı gündən Rusiya ərazisinə ƏN kütləvi zərbə qeydə alındı, çox ciddi hadisədir, amma bu azdır. Putin 9 May paradından siyasi dividentlər qazanmaq istəyir, bu arzusunu nəinki puça çıxartmaq lazımdır, əks-effekt yaradacaq hadisəni törətmək lazımdır. Bu da, USQ-nin üzərinə düşür.
USQ həsislik etmədən ehtiyatda olan ballistik raketləri, qalan Storm Shadow-ları, SCALP-ları, uzaqmənzilli dronları işə salmalıdır, başqa sözlərlə "sandığı açmalıdır", amma pambığı yox, Rusiyanın strateji obyektləri "töküb" külə döndərməlidir.
Kamran Cəfərov
TEREF
Ardını oxu...
Bu sətirlərin müəllifi, təbii ki, Azərbaycan Prezidentinin 44 günlük müharibə zamanı Nikol Paşinyana ünvanladığı kəlamı bir qədər təhrif edib. Lakin bu vəziyyətdə bu ifadə Trampın “sülhməramlı” addımları üçün kifayət qədər uyğundur.

Amerikalı və rusiyalı rejissorların ətrafında cərəyan edən bütün dramatik filmin süjeti bir məqsəddə birləşir: müstəqil dövləti hərraca çıxarmaq.

Rusiya, həmişə olduğu kimi, bunu “fırtına” şəklində qəbul etməyə çalışır, lakin Ağ Ev bunu ağıllı şəkildə etmək qərarına gəlib. Bu qərar 100 günlük prezidentliyindən sonra Trampın beyninə düşüb.

Belə çıxır ki, Putin “qəpik” qədər sadə deyil və onun bütün “sülhpərvərliyi” Ukraynanın dinc şəhərlərini məhv edən ballistik raketlərə yönəlib. Nəticədə “Putin qayası”nda dirənən Tramp Kreml diktatoruna qarşı gəlməmək qərarına gəlib.

Rusiyanın inadkarlığı ilə səbrini itirən Tramp ikinci müddətində ilk dəfə olaraq Ukraynaya ən azı 50 milyon dollar dəyərində silah satmağa razılaşıb. Bu barədə “Kyiv Post” diplomatik dairələrdəki mənbələrinə istinadən xəbər verir.

Lakin Tramp ABŞ Prezidenti vəzifəsinə başlamazdan əvvəl və sonra vədlər yağdırdı. O, Meksikanı öz “qoynuna” alacağına, Kanadanı isə yeni dövlət kimi “qanadının altına alacağına” söz verdi, hətta “gözünü Qrenlandiyaya dikib”.

Və bütün bu addımlar bir siyasət olaraq kiməsə uğursuzluq kimi görünə bilər. Bəli, bu, tamamilə düzgün mühakimədir, lakin sonrakı suallarla birlikdə üç böyük sual yaranır.

Birinci sual: Tramp Putinə inanacaq qədər sadəlövhdürmü?

İkinci sual: ABŞ Rusiyanın növbəti təcavüzünə az-çox müqavimət göstərən Avropaya niyə təzyiq edir?

Üçüncü sual: Trampın Putinə tabe olmasının səbəbi nədir?

Bütün bu sualların cavabını 1938-ci ildə, Münhen müqaviləsinə əsasən, o vaxtkı Çexoslovakiyanın Sudet ərazisi nasist Almaniyasına verilməsində axtarmaq lazımdır.

Yüz il sonra tarix bu gün təkrarlanır. ABŞ əvəzində heç nə almadan Ukraynanı Rusiyaya verir.

Və burada eyni Tramp qürurla səhnəyə çıxır, lakin artıq siyasətçi deyil, praqmatik bir biznesmendir. O, təbii sərvətlərlə bağlı rəsmi Kiyevlə sövdələşir və bundan sonra Ukraynaya silah tədarük etməyəcəyi ilə bağlı verdiyi vədi pozur.

Hər şey yaxşı birləşdi: Putin o qədər də “yaxşı oğlan” deyildi, Kiyev isə yumşaqlıq etdi. “Niyə bu əkslərin birliyindən pul qazanmayaq”, - deyə Tramp düşündü və o, haqlı idi.

Amma bir nüans var: Tramp taktiki gedişlərə üstünlük verən biznesmendir. KQB məktəblərindən keçən Putin isə strateji hədəfləri rəhbər tutur.

Və buna görə də təəccüblü deyil ki, yaxın gələcəkdə Vova Donini Ukraynanın mübahisə etməyə dəyməz olduğuna inandıracaq. Bölmək daha yaxşıdır. Deyilmi?

Müəllif: Fed Bakinski - Mənbə: AYNA.az
 

Dünyapress TV

Xəbər lenti